Kisha Katolike në Shqipëri

Arqipeshkvia Shkodër-Pult

 

Dita Dioqezane e Rinise 2016

 

HOMELI PER DITEN DIOQEZANE RINORE
SHKODER, 16/04/2016
(Imzot Angelo Massafra – Arqipeshkëv)

 

Qoftë Lëvduar Jezu Krishti!

Të dashur Meshtarë, Rregulltarë dhe Rregulltare,
Shumë të dashur miq,

Para së gjithash ju falënderoj që keni ardhur sot në numër kaq të madh. Është bukur kur kemi mundësinë të dalim prej vendeve tona të jetës së përditshme për të bërë përvojën e takimit. Dhe është bukur që ky takim të realizohet me persona që, sikurse ne, bashkëndajnë të njëjtat ideale, të njëjtat aspirata, të njëjtat shpresa.
Sot jemi këtu si persona që e njohin veten në të vetmen fe, në atë të Jezusit, të Ringjallurit të Mëshirshëm: së bashku bashkëndajmë dashurinë tonë për Të dhe, në Të e mbështesim besimin tonë. A e dini? Nuk është e lehtë të kemi besim në dikë. Sa herë besimi ynë është tradhtuar! Sa herë kemi bërë përvojën e hidhur të zhgënjimit! Është e lehtë, nganjëherë, që në marrëdhëniet afektive të miqësisë apo të dashurisë të mbetemi të zhgënjyer. Por për një gjë mund të jemi të sigurtë: Jezusi nuk zhgënjen kurrë! Ai i mban premtimet e veta. E, edhe për këtë jam i gatshëm të vë bast se të paktën një herë në jetën e secilit prej nesh është paraqitur mundësia për të përjetuar besnikërinë e Hyjit dhe dashurinë e tij të madhe.
E, nëse nuk është kështu, sot kemi mundësinë ta bëjmë këtë përvojë. Papa Françesku, në Mesazhin e dërguar ju të rinjve me rastin e Ditës Botërore të Rinisë, thotë: “Ndoshta dikush prej jush ka një peshë në zemrën e vet dhe mendon: Kam bërë këtë, kam bërë atë... Mos kini frikë! Ai ju pret! Ai është atë: na pret gjithmonë! Sa bukur është të takojmë në sakramentin e Pajtimit përqafimin e mëshirshëm të Atit, ta zbulojmë rrëfyestoren si vend të Mëshirës, të lejojmë të na prekë kjo dashuri e mëshirshme e Zotit që na fal gjithmonë!
Po ti, i dashur i ri, e dashur e re, a ke ndier ndonjëherë të ulet mbi ty ky vështrim dashurie të pafundme, që, përtej të gjitha mëkateve dhe kufizimeve të tua, vazhdon të të besojë dhe ta shikojë ekzistencën tënde me shpresë? A je i vetëdijshëm për vlerën që ke përpara Hyjit i cili për dashuri të ka dhënë gjithçka? Sikurse na mëson shën Pali, «Hyji e dëftoi dashurinë e vet kundrejt nesh kështu: ndërsa ne ende ishim mëkatarë, Krishti vdiq për ne» (Rom 5, 8).
Papa, në këtë citim të fundit të shën Palit, na flet për kryqin si për atë libër të hapur në të cilin zbulohet mëshira, dashuria e madhe e Hyjit ndaj nesh. Sigurisht, gjatë Kreshmëve keni marrë pjesë në Udhën e Kryqit: a e keni pyetur veten se përse ekziston kjo praktikë fetare? Me siguri nuk bëhet fjalë për një vetëfshikullim, por për të mësuar diçka nga ajo Dashuri e kryqëzuar. Jezusi na mëson që të duam sikurse Ai do. Ja: sot jemi këtu për të bërë me siguri përvojën e kësaj dashurie, por edhe për të bërë edhe një hap të vogël drejt të bërit edhe ne vetë dashuri, sikurse Jezusi.
Të dashur të rinj, dashuria për të cilën jemi duke folur me siguri nuk është ajo që na paraqitet prej mediave dhe nuk mësohet në internet. Është një dashuri që kalon nëpërmjet marrëdhënieve të përditshme e që kërkon të jemi të vëmendshëm ndaj atyre që kemi përballë, për të kuptuar kërkesat, nevojat dhe aspiratat e tyre më të thella. Është një dashuri që nuk mendon vetëm që të kënaqet (në atë rast do të ishte egoizëm apo egocentrizëm), por t’u dalë përpara të tjerëve përtej kufizimeve të tyre dhe mjerimeve të tyre.
Dikush do të më thotë: atë, më parë thatë se është e lehtë të zhgënjehemi në marrëdhëniet! Po, është e vërtetë! Por mund të mbetem i zhgënjyer vetëm nëse vëmendja ime ndaj tjetrit që kam përballë është me interes; ndërsa nëse jam i lirë prej çdo interesi dhe veproj me të njëjtën bujari me të cilën Hyji vepron me mua, atëherë nuk do të kem pse të druhem se mos mbetem i zhgënjyer. Madje, nëse në një marrëdhënie secili i jep maksimumin e vetvetes tjetrit, atëherë askush prej të dyja palëve nuk do të mbetet i zhgënjyer. Sigurisht, nganjëherë ndodh që të kemi përballë persona të paaftë për t’u dhuruar, por në pjesën më të madhe të rasteve bëhet fjalë për persona të plagosur nga jeta që presin vetëm një vështrim të dashur dhe plot dhembshuri për të dalë prej mbylljen së tyre dhe për t’iu hapur gëzimit të dhuratës së ndërsjellë.
A më pak e as më shumë nga sa ndodh në marrëdhënien tonë me Hyjin: sa herë e kemi zhgënjyer atë me mëkatet tona dhe me mbylljet tona... megjithatë, ai është gjithmonë aty, i gatshëm të na shtrijë dorën dhe të na çojë përsëri. Edhe këtu do të doja të citoja Papën në fjalimin e tij drejtuar të rinjve të Meksikës. Ai thotë: “Kur gjithçka duket e rëndë, kur duket se bota po na shembet përsipër, përqafoni kryqin e tij, përqafoni Atë dhe, ju lutem, mos u shkëputni kurrë prej dorës së tij, edhe nëse ju çon përpara duke ju marrë zvarrë; dhe nëse një herë bini, lejoni që Ai t’ju ngrejë përsëri. [...]. E kush është i vetmi që mund të të kapë për dore që ti të mos mbetesh i rrëzuar? Jezu Krishti, vetëm Ai. Jezu Krishti që, nganjëherë, të dërgon një vëlla që të të flasë e të të ndihmojë. Mos e fshih dorën kur je i rrëzuar. Mos i thuaj: Mos më shiko se jam i baltosur apo e baltosur. Mos më shiko, se tashmë nuk ka më zgjidhje. Vetëm lejo që të të kapë për dore, dhe kape atë dorë, e bukuria që ke brenda, e pistë, e baltosur, e konsideruar si e humbur, do të fillojë, nëpërmjet shpresës, të japë frytin e vet. Por gjithmonë me dorën të shtrënguar me atë të Jezu Krishtit. Kjo është rruga. Mos harro: “Në artin e ngjitjes, suksesi nuk do të thotë të mos rrëzohesh, por të mos mbetesh i rrëzuar”. Mos ia lejoni vetes të rrini të rrëzuar! Kurrë! Dakord? E nëse shihni një mik apo një mike që ka pasur një rrëshqitje në jetë dhe është rrëzuar, shko e jepi dorën tënde; por jepja me dinjitet: vendosu pranë tij, pranë saj, dëgjo... Mos thuaj: po të jam recetën! Jo, si mik, me qetësi, jep forcë me fjalët e tua, me dëgjimin tënd: ai ilaç që është duke u harruar: “terapia e dëgjimit”. Lëre të flasë, lër që të të tregojë, e atëherë, pak nga pak, do të të zgjasë dorën, dhe ti do ta ndihmosh në emër të Jezu Krishtit. Por nëse shkon menjëherë, e fillon t’i bësh predikim, e pak nga pak, në fund, të shkretin, e lë më keq se sa ishte më parë... A është e qartë? Mos u lodhni kurrë prej dorës së Jezu Krishtit, mos u largoni kurrë prej Tij. E nëse largoheni, ringrihuni dhe ecni përpara: Ai e kupton se çfarë janë këto gjëra. Sepse së bashku me Jezu Krishtin është e mundur të jetojmë plotësisht, së bashku me Të është e mundur të besojmë se ia vlen të jetojmë; se ia vlen të japim më të mirën e vetvetes, të jemi tharm, kripë dhe dritë mes miqve, në lagje, në bashkësi, në familje”.
Ja, më duket e rëndësishme t’ju përsëris këto fjalë të Papës, sot, dita dioqezane e rinisë. Të gjithë kemi kaluar Portën e Shenjtë të Mëshirës…dhe ndërsa përshkojshim Portën, kemi menduar se çfarë dashurie të madhe Hyji është duke derdhur mbi secilin prej nesh dhe se si do të mund t’i përgjigjemi kësaj dashurie duke e pranuar dorën që Ai na shtrin e duke afruar sakramentit të Pajtimit. Por edhe se si do të mund t’i përgjigjeni, ju te dashut te rinj, kësaj dashurie me gjeste faljeje e mëshire ndaj shumë personave që njihni apo shumë nevojtarëve që do të mund të takoni në rrugëtimin tuaj.
Të dashur, kemi degjuar disa dëshmi dhe disa pikat të mesazhit të Papa Françeskut për Ditën Botërore e Lutjes. Kemi degjuar thirrjen e fortë që ju bëri Papa Françesku dhe sot e bej edhe une, si arqipeshkëv e kësaj Dioqeze: “Dashuroheni me Krishtin Zot, të Ngjallur! Nëse Jezusi thërret dikënd prej jush për të qenë meshtar, frat, rregulltar e rregulltare, mos kini frikë pë t’iu përgjigjur “PO”…është bukur të jesh meshtar, misionar, misionare…të kushtosh krejt jetën Krishtit dhe vëllezërve. Kisha, Dioqeza jonë dhe Shqipëria kanë nevojë për meshtarë”.
Në fund, shpresoj me të vërtetë që secili prej nesh ta plotësojë këtë ditë me një njet serioz pranimi të mëshirës së Hyjit dhe angazhimi mëshire ndaj të afërmit.
Ju uroj me të vërtetë që të keni shpatulla të forta për ta përballuar përqafimin e fortë të Jezusit të Mëshirshëm dhe krahë të fortë për t’u dhuruar përqafimin tuaj të mëshirshëm atyre që do të takoni në jetën tuaj.
Qoftë lëvduar Jezu Krishti!

 

 

FYTYRA E MËSHIRËS

FYTYRA
E MËSHIRËS

(Misericordiæ Vultus)


Bulla E Shpalljes
Së Vitit Të Jashtëzakonshëm
Të Mëshirës


Përkthyesit
Kolë Dedaj
Driton Simoni

Redaktore
Loreta Tomaj


Faqosja dhe Grafikat
Luigj Mila



© Copyright: www.vatican.va

© Copyright në shqip
ARQIPESHKVIA METROPOLITANE
SHKODËR - PULT



Shtypur
SHTYPSHKRONJA “VOLAJ”

 

Qershor 2015


Françesku
ipeshkëv i Romës
shërbëtor i shërbëtorëve të Hyjit
atyre që do ta lexojnë këtë letër
hir, mëshirë e paqe

 

1. Jezu Krishti është fytyra e mëshirës së Atit. Misteri i fesë së krishterë duket se gjen në këtë fjalë sintezën e saj. Ajo u bë e gjallë, e dukshme dhe ka arritur kulmin e saj në Jezusin e Nazaretit. Ati, «i pasur me mëshirë» (Ef 2,4), pasi ia zbuloi emrin e vet Moisiut si «Hyji i mëshirshëm e i butë, i ngadalshëm në zemërim e plot dashuri e besnikëri» (Dal 34,6), nuk reshti duke bërë të njohur, në mënyra të ndryshme e në shumë momente të historisë, natyrën e vet hyjnore. Në «plotësinë e kohës» (Gal 4,4), kur gjithçka ishte sipas planit të tij të shpëtimit, Ai dërgoi Birin e vet të lindur nga Virgjëra Mari për të na zbuluar përfundimisht dashurinë e vet. Ai që sheh Atë sheh Atin (krh Gjn 14,9). Jezusi i Nazaretit me fjalën, veprimet dhe personin e vet zbulon mëshirën e Hyjit.

2. Gjithmonë kemi nevojë ta sodisim misterin e mëshirës. Është burim gëzimi, qetësie dhe paqeje. Është kusht për shpëtimin tonë. Mëshirë: është fjala që zbulon misterin e Trinisë së Shenjtë. Mëshirë: është veprimi i fundit dhe më i madhi me të cilin Hyji na del përpara. Mëshirë: është ligji themelor që banon në zemrën e çdo personi kur shikon me sy të sinqertë vëllain që e takon gjatë jetës. Mëshirë: është rruga që bashkon Hyjin dhe njeriun, sepse ia hap zemrën shpresës se jemi të dashur gjithmonë pa marrë parasysh kufizimin e mëkatit tonë.
3. Ka momente kur në mënyrë edhe më të fortë jemi të thirrur ta ngulim fort shikimin tonë tek mëshira për t’u bërë ne vetë shenjë efikase e veprimit të Atit. Për këtë arsye shpalla një Jubile të Jashtëzakonshëm të Mëshirës si kohë të volitshme për Kishën, që ta bëjë më të fortë dhe më efikase dëshminë e besimtarëve.
Viti i Shenjtë do të hapet më 8 dhjetor 2015, të kremten e të zënit pa mëkat të Zojës së Bekuar. Kjo festë liturgjike tregon mënyrën e veprimit të Hyjit qysh prej fillimit të historisë sonë. Pas mëkatit të Adamit dhe të Evës, Hyji nuk ka dashur ta lërë njerëzimin në duart e të keqes. Për këtë arsye ka menduar dhe ka e dashur Marinë të Shenjtë dhe të papërlyer në dashuri (krh Ef 1,4), që të bëhej Nëna e Shëlbuesit të njeriut. Para peshës së mëkatit, Hyji përgjigjet me plotësinë e faljes. Mëshira do të jetë gjithmonë më e madhe, sesa çdo mëkat dhe askush nuk mund t’i vërë një kufi dashurisë së Hyjit që fal. Në festën e Zojës së Papërlyer do të kem gëzimin të hap Derën e Shenjtë. Në këtë rast do të jetë një Derë e Mëshirës, ku kushdo që do të hyjë do të provojë dashurinë e Hyjit që ngushëllon, që fal dhe që dhuron shpresë.
Një të diel më pas, të tretën e Kohës së Ardhjes, do të hapet Dera e Shenjtë në Katedralen e Romës, në Bazilikën e Shën Gjonit në Lateran. Pastaj, do të hapet Dera e Shenjtë në Bazilikat e tjera Papnore. Po atë të dielë caktoj që në çdo kishë të veçantë, në Katedrale që është kisha nënë për të gjithë besimtarët, apo edhe në Konkatedrale apo në një kishë me një domethënie të veçantë, të hapet gjatë gjithë Vitit të Shenjtë një Derë e tillë e Mëshirës. Sipas zgjedhjes së Ipeshkvit, ajo mund të hapet edhe në Shenjtërore, vende ku shkojnë shumë shtegtarë, që në këto vende të shenjta shpesh preken në zemër nga hiri dhe gjejnë rrugën e kthimit. Pra, çdo kishë e veçantë do të jetë e përfshirë drejtpërsëdrejti për ta jetuar këtë Vit të shenjtë si një moment të veçantë hiri e ripërtëritjeje shpirtërore. Prandaj Jubileu do të kremtohet në Romë dhe në kishat e veçanta, si shenjë e dukshme e bashkimit të mbarë Kishës.

4. Kam zgjedhur datën 8 dhjetor, sepse është plot me domethënie për historinë e fundit të Kishës. Faktikisht do ta hap Derën e shenjtë në pesëdhjetëvjetorin e mbylljes së Koncilit II Ekumenik të Vatikanit. Kisha e ndien nevojën që ta mbajë të gjallë atë ngjarje. Për të fillonte një rrugëtim i ri i historisë së saj. Etërit e mbledhur në Koncil e kishin perceptuar fort, si një frymëzim të vërtetëtë Shpirtit, nevojën për t’u folur njerëzve të kohës së tyre për Hyjin në një mënyrë më të kuptueshme. Pasi rrëzuan muret që për njëkohë të gjatë e kishin mbyllur Kishën në një kështjellë të privilegjuar, kishte ardhur koha për ta shpallur Ungjillin në një mënyrë tjetër. Një etapë e re e ungjillëzimit të gjithmonshëm. Një angazhim i ri për të gjithë të krishterët për ta dëshmuar më me entuziazëm dhe bindje fenë e tyre. Kisha e ndiente përgjegjësinë e të qenit në botë shenja e gjallë e dashurisë së Atit.
Na vijnë në mendje fjalët kuptimplote që Shën Gjoni XIII shqiptoi në hapjen e Koncilit për të treguar shtegun që duhet ndjekur: «Tani Nuses së Krishtit i pëlqen të përdorë ilaçin e mëshirës, më shumë se të ngjeshë armët e arsyes ... Kisha katolike, ndërsa me këtë Koncil Ekumenik lartëson pishtarin e të vërtetës katolike, dëshiron të tregohet nënë tejet e dashur për të gjithë, dashamirëse, e durueshme, e shtyrë nga mëshira e mirësia kundrejt fëmijëve të ndarë prej saj». Në po këtë horizont gjendej edhe i lumi Pali VI, që kështu shprehej  në mbyllje të  Koncilit: «Më shumë duam të vëmë re se si feja e Koncilit tonë të ketë qenë kryesisht dashuria... Historia e vjetër e Samaritanit ka qenë paradigma e përshpirtërisë së Koncilit ... Një rrymë afekti dhe admirimi u ruajt nga Koncili për botën njerëzore moderne. I ripamë gabimet, po; sepse këtë kërkon dashuria, asgjë më pak se të vërtetën; por për personat veç përsëris, vetëm respekt dhe dashuri. Në vend të diagnozave dëshpëruese, ilaçe inkurajuese; në vend të parandjenjave të errëta,  Koncili i dha botës bashkëkohore mesazhe besimi: vlerat e tij jo vetëm që u respektuan, por u nderuan, përpjekjet i tij u mbështetën, aspiratat e tij u pastruan e u bekuan ...Edhe një gjë tjetër duhet të vëmë në dukje: e gjithë kjo pasuri doktrinore shkon në një drejtim të vetëm: t’i shërbejë njeriut. Njeriut, le të themi, në çdo gjendje të tij, në çdo sëmundje, në çdo nevojë të tijën».
Me këto ndjenja mirënjohjeje për atë që Kisha ka marrë dhe përgjegjësitë për detyrën që na pret, do ta kalojmë Derën e shenjtë me besimin e plotë se jemi të shoqëruar nga forca e Zotit të Ngjallur, që vazhdon ta mbështesë shtegtimin tonë. Shpirti Shenjt, që udhëheq hapat e besimtarëve për të bashkëvepruar në veprën e shpëtimit të realizuar prej Krishtit, qoftë udhëheqësi dhe mbështetja e Popullit të Hyjit për ta ndihmuar që ta sodisë fytyrën e mëshirës.

5. Viti jubilar do të përmbyllet të kremten liturgjike të Jezu Krishtit Zot të Gjithësisë, më 20 nëntor 2016. Atë ditë, duke mbyllur Derën e shenjtë, para së gjithash do të kemi ndjenja mirënjohjeje dhe falënderimi ndaj të Shenjtërueshmes Trini, që na mundësoi këtë kohë të jashtëzakonshme hiri. Do t’ia besojmë jetën e Kishës, krejt njerëzimin dhe kozmosin e stërmadh zotërimit të Krishtit, që ta shtrijë mëshirën e vet sikur vesën e mëngjesit për një histori të frytshme, e cila ndërtohet me angazhimin e të gjithëve në të ardhmen e afërt. Sa dëshiroj që vitet e ardhshme të jenë plot me mëshirë me qëllim që kur t’i takojmë njerëzit t’u japim atyre mirësinë dhe butësinë e Hyjit! Tek të gjithë, besimtarë dhe atyre që janë larg, arriftë vaji erëmirë i mëshirës si shenjë e Mbretërisë së Hyjit, tashmë të pranishme në mesin tonë.
6. «Është tipike e Hyjit të përdorë mëshirë dhe në mënyrë të veçantë në këtë shfaqet gjithëpushtetësia e tij». Fjalët e Shën Tomës së Akuinit dëshmojnë se si mëshira hyjnore nuk është aspak një shenjë dobësie, për cilësia e gjithëpushtetshmërisë së Hyjit. Për këtë arsye liturgjia, në njërën prej kolektave më të lashta, na bën të lutemi kështu: «O Hyj, që e zbulon gjithëpushtetësinë tënde sidomos me mëshirën e faljen». Hyji do të jetë përgjithmonë në historinë e njerëzimit si Ai që është i pranishëm, afër, provanor, i shenjtë dhe i mëshirshëm.
“I durueshëm dhe i mëshirshëm” është binomi që shfaqet shpesh në Besëlidhjen e Vjetër për të përshkruar natyrën e Hyjit. Fakti që është i mëshirshëm, konkretizohet në shumë veprime të historisë së shpëtimit ku mirësia e tij mbizotëron mbi ndëshkimin e shkatërrimin. Psalmet, në mënyrë të veçantë, bëjnë të dalë në pah madhështia e të vepruarit hyjnor: «Ai i fal të gjitha fajësitë e tua, Ai i shëron të gjitha sëmundjet e tua; Ai ta shpëton jetën prej varrit, Ai të kurorëzon me mirësi e mëshirë»(Ps 103,3-4). Në mënyrë akoma më të dukshme, një Psalm tjetër dëshmon shenjat konkrete të mëshirës: «Zoti i çliron robërit, Zoti u jep dritën e syve të verbërve, Zoti i ndreq të kërrusurit, Zoti i do të drejtët, Zoti i mbron ardhacakët, u ndihmon bonjakëve e të vejave, ndërsa mëkatarëve ua pështjellon udhët» (Ps 146,7-9). Dhe në fund, ja disa shprehje të tjera të psalmistit: «[Zoti] i shëron zemrat e copëtuara, i lidh plagët e tyre. ... Zoti i lartëson të përvujtët, kurse përdhe i shtron bakëqijtë» (Ps 147,3.6). Pra, mëshira e Hyjit nuk është një ide abstrakte, por një realitet konkret me të cilën Ai zbulon dashurinë e vet si ajo e një babai dhe e një nëne që preken thellësisht për fëmijët e tyre. Është më të vërtetë rasti të themi se është një dashuri e thellë. Vjen nga brendësia si një ndjenjë e thellë, natyrore, që përbëhet prej butësisë dhe dhembshurisë, ndjesës dhe faljes.

7. “E amshueshme është mëshira e tij”: është refreni që shoqëron Psalmin 136, ndërsa tregohet historia e zbulimit të Hyjit. Falë mëshirës, të gjitha ngjarjet e Besëlidhjes së Vjetër janë plot me një vlerë të thellë shpëtimtare. Mëshira e bën historinë e Hyjit me Izraelin një histori shpëtimi. Të përsëritësh vazhdimisht: “E amshueshme është mëshira e tij”, siç bën Psalmi, duket sikur dëshiron të prishë rrethin e e hapësirës e të kohës për të futur gjithçka në misterin e amshuar të dashurisë. Është sikur të thoshte se jo veç në histori, por për amshim njeriu do të jetë gjithmonë nën shikimin e mëshirshëm të Atit. Jo rastësisht, populli i Izraelit e vuri këtë Psalm, “hallel-ine madh” siç quhet, në festat më të rëndësishme liturgjike.
Para Mundimeve Jezusi u lut me këtë Psalm të mëshirës. E pohon Mateu ungjilltar kur thotë «pasi kënduan himnin» (Mt 26,30), Jezusi së bashku me nxënësit shkuan drejt Malit të Ullinjve. Ndërsa Ai po themelonte Eukaristinë, si përkujtim i përmotshëm i Tij dhe i Pashkës së tij, e vinte simbolikisht këtë akt suprem të Zbulimit në dritën e mëshirës. Në këtë horizont të mëshirës, Jezusi i jetonte mundimet dhe vdekjen, i vetëdijshëm për misterin e madh të dashurisë që do të përmbushej në kryq. Duke e ditur se vetë Jezusi është lutur me këtë Psalm, e bën për ne të krishterët akoma më të rëndësishëm dhe na angazhon ta bëjmë tonin këtë refren në lutjet tona të përditshme të lavdeve: “E amshuar është mëshira e tij”.

8. Me shikimin e ngulur te Jezusi dhe te fytyra e tij e mëshirshme mund të kuptojmë dashurinë e Trinisë së Shenjtë. Misioni që Jezusi ka marrë nga Ati ka qenë ai i zbulimit të misterit të dashurisë hyjnore në plotësitë e tij. «Hyji është dashuri» (1 Gjn 4,8.16), pohon për të parën dhe të vetmen herë në Shkrimin e shenjtë Gjoni ungjilltar. Kjo dashuri tashmë është bërë e dukshme dhe e prekshme në krejt jetën e Jezusit. Personi i tij nuk është tjetër veçse dashuri, një dashuri që dhurohet falas. Marrëdhëniet e tij me personat qëi qëndrojnë afër shfaqin diçka të vetme dhe të papërsëritshme. Shenjat që bën, sidomos ndaj mëkatarëve, të personave të varfër, të përjashtuar, të sëmurë e të vuajtur, bëhen nën emrin e mëshirës. Te Ai gjithçka flet për mëshirën. Te Ai asgjë nuk bëhet pa dhembshuri.
Jezusi, para turmës së personave që e ndiqnin, duke parë së ishin të lodhur e të mbaruar, të humbur e pa udhëheqje, ndjeu nga thellësia e zemrës një dhembshuri të madhe për ta (krh. Mt 9,36). Falë kësaj dashurie të dhembshur shëroi të sëmurët që ia vinin përpara (krh. Mt 14,14), dhe me pak bukë e ca peshq ushqeu turma të mëdha (krh. Mt 15,37). Ajo që e nxiste Jezusin në të gjitha rrethanat nuk ishte tjetër veçse mëshira, me të cilën lexonte në zemrat e bashkëbiseduesve të vet dhe u përgjigjej nevojës së tyre më të vërtetë. Kur takoi vejushën e Nainit që e çonte djalin e saj të dëshirit tek varri, ndjeu një dhembshuri për atë dhimbje tejet të madhe të nënës që po vajtonte, e ia ridha djalin duke ia ngjallur nga vdekja (krh. Lk 7,15). Pasi e liroi të djallosurin e Gerazës, ia beson këtë mision: «tregoju ç’nder të bëri Zoti dhe si pati mëshirë për ty» (Mk 5,19). Edhe thirrja e Mateut është vendosur në horizontin e mëshirës. Duke kaluar pranë vendit të pagimit të taksave, Jezusi ia nguli sytë Mateut. Ishte një shikim përplot me mëshirë, që falte mëkatet e atij njeriu e, duke fituar mbi kundërshtimet e nxënësve të tjerë, zgjodhi atë, tagrambledhësin e mëkatarin, për ta bërë njërin prej të Dymbëdhjetëve. I Përnderuari Shën Beda, duke komentuar këtë pjesë të Ungjillit, ka shkruar se Jezusi e shikoi Mateun me dashuri të mëshirshme dhe e zgjodhi: miserando atque eligendo. Gjithmonë më ka bërë përshtypje kjo shprehje, aq sa e bëra moton time.

9. Në shëmbëlltyrat kushtuar mëshirës, Jezusi zbulon natyrën e Hyjit si atë të një Ati që nuk dorëzohet kurrë derisa nuk e ka zgjidhur mëkatin e nuk ka fituar mbi refuzimin, me dhembshuri dhe mëshirë. I njohim këto shëmbëlltyra, tri në veçanti: atë të deles së humbur dhe të drahmës së humbur, atë të djalit të humbur e të gjetur (krh. Lk 15,1-32). Në këto shëmbëlltyra, Hyji gjithmonë na paraqitet plot me gëzim, mbi të gjitha kur fal. Në to gjejmë thelbin e Ungjillit e të fesë sonë, sepse mëshira paraqitet si forca që fiton mbi gjithçka, që e mbush zemrën me dashuri e që ngushëllon me faljen.
Nga një shëmbëlltyrë tjetër, veç të tjerash, nxjerrim një mësim për stilin tonë të jetës së krishterë. I provokuar nga pyetja e Pjetrit se sa herë është e nevojshme të falim, Jezusi përgjigjet: «Nuk po të them deri në shtatë herë, por deri në shtatëdhjetë herë shtatë herë» (Mt 18,22), dhe tregon shëmbëlltyrën e “shërbëtorit të pamëshirë”. Ky, i thirrur nga zotëria që t’ia rikthejë një shumë të madhe, i lutet në gjunjë atij dhe ky ia fali detyrimin që i kishte. Menjëherë më pas ai takoi një shërbëtor tjetër si ai, që i kishte borxh pak para, ky iu lut në gjunjë që të kishte mëshirë, por ai nuk pranon dhe e fut në burg. Atëherë zotëria, kur merr vesh për atë që ndodhi, zemërohet shumë dhe e thërret sërish shërbëtorin e i thotë: «A nuk u desh që edhe ti të kishe mëshirë ndaj shokut tënd, sikurse edhe unë pata mëshirë ndaj teje?» (Mt 18,33). E Jezusi përfundon: «Kështu do të bëjë me ju edhe Ati im qiellor, nëse s’e falni me gjithë zemër secili vëllanë tuaj» (Mt 18,35).
Shëmbëlltyra përmban një mësim të thellë për secilin prej nesh. Jezusi pohon se mëshira nuk ka lidhje vetëm me atë që bën Ati, por bëhet kriteri për të kuptuar se kush janë bijtë e tij të vërtetë. Pra, jemi të thirrur të jetojmë me mëshirë, sepse mëshira u tregua së pari ndaj nesh. Falja e fyerjeve bëhet shprehja më e dallueshme e dashurisë së mëshirshme dhe për ne të krishterët është një urdhër, të cilin nuk mund ta anashkalojmë. Shpesh herë na duket e vështirë të falim! E megjithatë, falja është mjeti që kemi në duart tona të brishta për të arritur qetësinë e zemrës. Heqja dorë nga mllefi, zemërimi, dhuna dhe hakmarrja janë kushte të nevojshme për të jetuar të lumtur. Pra, le ta pranojmë nxitjen e apostullit: «Dielli të mos perëndojë mbi hidhërimin tuaj» (Ef 4,26). E mbi të gjitha le të dëgjojmë fjalën e Jezusit që e vendosi mëshirën si një ideal jete dhe si kriter besueshmërie për fenë tonë: «Lum të mëshirshmit, sepse do të gjejnë mëshirë» (Mt 5,7) është lumnia ku mund të frymëzohemi me një angazhim të veçantë në këtë Vit të Shenjtë.
Siç vërehet, mëshira në Shkrimin e shenjtë është fjala kyç për të treguar të vepruarit e Hyjit ndaj nesh. Ai nuk kufizohet të pohojë dashurinë e tij, por e bën të dukshme dhe të prekshme. Dashuria, nga ana tjetër, nuk mund të jetë kurrë një fjalë abstrakte. Për vetë natyrën e saj është jetë konkrete: qëllime, qëndrime, sjellje që shfaqen në të vepruarit e përditshëm. Mëshira e Hyjit është përgjegjësia e tij për ne. Ai ndihet përgjegjës, domethënë dëshiron të mirën tonë e dëshiron të na shohë të lumtur, përplot me gëzim e të qetë. Në të njëjtën mënyrë duhet të jetë edhe dashuria e mëshirshme e të krishterëve. Si do Ati, ashtu duan edhe bijtë. Si është i mëshirshëm Ai, ashtu jemi të thirrur të jemi edhe ne të mëshirshëm, njëri ndaj tjetrit.

10. Arkitrau që mban jetën e Kishës është mëshira. Krejt veprimi i saj baritor duhet të mbështillet nga butësia me të cilën u drejtohet besimtarëve; asgjë nga kumtimi i saj dhe dëshmia e saj ndaj botës nuk duhet të bëhet pa mëshirë. Besueshmëria e Kishës kalon përmes rrugës së dashurisë së mëshirshme dhe të dhimbshme. Kisha «jeton një dëshirë të pashtershme për të dhuruar mëshirë». Ndoshta për shumë kohë kemi harruar ta tregojmë e ta jetojmë rrugën e mëshirës. Tundimi, nga njëra anë, për të pretenduar gjithmonë e vetëm drejtësinë ka bërë që të harrohet që ky është hapi i parë, i nevojshëm dhe i domosdoshëm, por Kisha ka nevojë të shkojë përtej për të arritur një cak më të lartë e më domethënës. Nga ana tjetër, është e trishtueshme kur shohim se si përvoja e faljes në kulturën tonë bëhet gjithnjë e më e rrallë. Madje në disa raste edhe vetë fjala duket se po zhduket. Pa dëshminë e faljes kemi një jetë të pafrytshme dhe shterpë, është si të jetonim në shkretëtirë. Për Kishën ka ardhur përsëri koha që të marrë përsipër kumtimin e gëzueshëm të faljes. Është koha e kthimit tek thelbësorja për të marrë përsipër dobësitë dhe vështirësitë e vëllezërve tanë. Falja është një forcë që të ngjall në jetën e re dhe të jep kurajën për ta shikuar të ardhmen me shpresë.

11. Nuk mund ta harrojmë mësimin e madh që Shën Gjon Pali II na dha me Enciklikën e dytë të tij Dives in misericordia, që në atë kohë erdhi papritur dhe zuri në befasi shumë vetë për temën që trajtonte. Dua të kujtoj dy shprehje në veçanti. Para së gjithash, Ati i shenjtë vuri në dukje harrimin e temës së mëshirës në kulturën e kohës sonë: «Mendësia bashkëkohore, ndoshta më shumë se ajo e njeriut të kohës së kaluar, duket se i kundërvihet Hyjit të mëshirës dhe gjithashtu priret të largojë nga jeta e të shkulë nga zemra njerëzore vetë idenë e mëshirës. Fjala dhe koncepti i mëshirës duken se e shqetësojnë njeriun, i cili, falë zhvillimit tejet të madh të shkencës e të teknikës, kurrë të njohur më përpara në histori, është bërë pronar dhe ka nënshtruar dhe sunduar tokën (krh. Zan 1,28). Një sundim i tillë i tokës, nganjëherë i kuptuar në mënyrë të njëanshme e sipërfaqësore, duket se nuk i lë vend mëshirës ... Dhe për këtë arsye, në situatën e sotme të Kishës dhe të botës, shumë njerëz e shumë mjedise të drejtuara nga një sens i vërtetë feje u drejtohen, do të thoja, gati spontanisht mëshirës së Hyjit».
Gjithashtu, Shën Gjon Pali II kështu e motivonte urgjencën për të kumtuar dhe për të dëshmuar mëshirën në botën bashkëkohore: «Ajo diktohet prej dashurisë për njeriun, kundrejt gjithçkaje që është njerëzore e që, sipas intuitës së një shumice të bashkëkohësve, kërcënohet prej një rreziku tejet të madh. Misteri i Krishtit ... më detyron të shpall mëshirën si dashuri e mëshirshme e Hyjit, zbuluar në vetë misterin e Krishtit. Kjo më detyron që t’i drejtohem kësaj mëshire e ta lus në këtë fazë të vështirë dhe kritike të historisë së Kishës dhe të botës». Një mësim i tillë është më se aktual dhe meriton që të rimerret në këtë Vit të shenjtë. Le t’i pranojmë sërish fjalët e tij: «Kisha jeton një jetë autentike kur dëshmon dhe shpall mëshirën – cilësinë më të mrekullueshme të Krijuesit dhe të Shëlbuesit – dhe kur i afron njerëzit te burimet e mëshirës së Shpëtimtarit, që ajo ruan dhe shpërndan».
12. Kisha ka misionin që ta kumtojë mëshirën e Hyjit, zemra e gjallë e Ungjillit, që përmes saj duhet të arrijë zemrën dhe mendjen e çdo personi. Nusja e Krishtit e bën të vetën sjelljen e Birit të Hyjit që u del të gjithëve përpara pa përjashtuar askënd. Në kohën tonë, kur Kisha është e angazhuar në ungjillëzimin e ri, tema e mëshirës ka nevojë të ripropozohet me entuziazëm të ri dhe me një veprim të ripërtërirë baritor. Është përcaktuese për Kishën dhe besueshmërinë e kumtimit të saj që ajo ta jetojë dhe ta dëshmojë mëshirën në vetën e parë. Gjestet dhe të folurit e saj duhet të përçojnë mëshirë për të hyrë në zemrën e personave dhe t’i nxisë ata të rigjejnë rrugën për t’u rikthyer te Ati.
E vërteta e parë e Kishës është dashuria e Krishtit. Për këtë dashuri, që arrin deri në faljen dhe dhurimin e vetes, Kisha bëhet shërbëtore dhe ndërmjetësuese pranë njerëzve. Prandaj, aty ku Kisha është e pranishme, aty duhet të jetë e dukshme mëshira e Atit. Në famullitë tona, në bashkësitë, në shoqatat dhe lëvizjet, me një fjalë, kudo që ka të krishterë, çdokush duhet të gjejë një oaz mëshire.

13. Duam ta jetojmë këtë Vit Jubilar në dritën e fjalës së Zotit: Të Mëshirshëm si Ati. Ungjilltari paraqet mësimin e Jezusit që thotë: «Bëhuni edhe ju të mëshirshëm sikurse (edhe) Ati juaj është i mëshirshëm» (Lk 6,36). Është një program jete sa angazhuese aq edhe i pasur me gëzim dhe paqe. Urdhri i Jezusit u drejtohet të gjithë atyre që e dëgjojnë zërin e tij (krh. Lk 6,27). Pra, për të qenë të aftë për mëshirë në rend të parë duhet të vihemi në dëgjim të Fjalës së Hyjit. Kjo do të thotë të rikuperohet vlera e heshtjes për të medituar Fjalën që na drejtohet. Në këtë mënyrë është e mundur të soditet mëshira e Hyjit dhe të merret si stil jete.

14. Shtegtimi është një shenjë e veçantë në Vitin e shenjtë, sepse është ikonë e ecjes që çdo person bën në jetën e vet. Jeta është një shtegtim dhe qenia njerëzore është një viator, një shtegtar që përshkon një rrugë deri te qëllimi i dëshiruar. Edhe për të arritur te Dera e Shenjtë në Romë dhe në çdo vend tjetër, çdonjëri duhet të bëjë, sipas forcave të veta, një shtegtim. Ai do të jetë një shenjë e faktit se edhe mëshira është një qëllim për t’u arritur dhe që kërkon angazhim e sakrificë. Pra, shtegtimi qoftë nxitje për kthim: duke kaluar Derën e Shenjtë do ta lëmë veten të përqafohemi nga mëshira e Hyjit dhe do të angazhohemi për të qenë të mëshirshëm me të tjerët, sikurse Ati është më ne.
Zoti Jezus tregon etapat e shtegtimit përmes të cilit është e mundur të arrihet ky qëllim: «Mos gjykoni dhe nuk do të gjykoheni! Mos dënoni e nuk do të dënoheni! Falni e do të gjeni falje! Jepni e do t’ju jepet: masë e mirë, e dendur, e tundur, me grumbull do t’ju jepet nën sqetull tuaj: sepse me atë masë që do të matni, do t’ju matet edhe juve në kthim» (Lk 6,37-38). Mbi të gjitha thotë të mos gjykoni dhe të mos dënoni. Nëse nuk duam të gjykohemi prej Hyjit, atëherë askush nuk duhet të bëhet gjykatës i vëllait të vet. Në fakt, njerëzit me gjykimin e tyre ndalen në sipërfaqe, kurse Ati shikon në brendësi. Sa keq bëjnë fjalët kur thuhen nga ndjenjat e xhelozisë dhe të smirës! Të flasësh keq për vëllain në mungesë të tij do të thotë të paraqesësh në dritë të keqe, ta përlyesh emrin e tij dhe ta lësh në dorën e thashethemeve. Të mos gjykosh dhe të mos dënosh domethënë, në mënyrë pozitive, të dish të dallosht ë mirën që është te çdo person dhe të mos lejosh që të vuajë prej gjykimit tonë të pjesshëm dhe mendjemadhësisë sonë se dimë gjithçka. Por kjo ende nuk është e mjaftueshëm për të shprehur mëshirën. Jezusi kërkon të falësh edhe të dhurosh. Të jemi mjete të faljes, sepse ne të parët e kemi marrë atë prej Hyjit. Të jemi bujarë me të gjithë, duke e ditur se Hyji e shtrin mirësinë e tij mbi ne me zemërgjerësi të madhe.
Pra, të mëshirshëm si Ati është “moto”-ja e Vitit të shenjtë. Te mëshira kemi provën se si Hyji do. Ai jep krejt veten e vet, përgjithmonë, falas dhe pa kërkuar asgjë në shkëmbim. Na vjen në ndihmë kur e thërrasim. Është bukur që lutja e përditshme e Kishës fillon me këto fjalë: «O Hyj, deh, më eja në ndihmë, o Zot, nxito të më ndihmosh!» (Ps 70,2). Ndihma që kërkojmë është tashmë hapi i parë i mëshirës së Hyjit ndaj nesh. Ai vjen të na shpëtojë nga gjendja e dobësisë në të cilën jetojmë. Dhe ndihma e tij qëndron te fakti që na bën të dallojmë praninë dhe afërsinë e tij. Ditë për ditë, të prekur prej dhembshurisë së tij, edhe ne mund të bëhemi të dhembshur ndaj të gjithëve.

15. Në këtë Vit të shenjtë, mund të bëjmë përvojën për t’ia hapur zemrën të gjithë atyre që jetojnë në periferitë më të largëta ekzistenciale, që shpesh bota moderne krijon në mënyrë dramatike. Sa situata pasigurie dhe vuajtjeje janë të pranishme në botën e sotme! Sa plagë janë lënë në mishin e shumë personave që nuk kanë më zë, sepse klithja e tyre është dobësuar dhe shuar për shkak të indiferencës së popujve të pasur. Në këtë Jubile, edhe më shumë Kisha do të jetë e thirrur të kujdeset për këto plagë, të lehtësojë me vajin e ngushëllimit, të fashojë me mëshirë dhe të shërojë me solidaritetin dhe vëmendjen e nevojshme. Të mos biem në indiferencën që na poshtëron, në zakonshmërinë që na paralizon shpirtin dhe që na pengon të zbulojmë risinë, në cinizmin që shkatërron. I hapfshim sytë tanë për të parë mjerimet e botës, plagët e shumë vëllezërve dhe motrave të cilëve u mohohet dinjiteti, dhe të ndihemi të nxitur për të dëgjuar klithmën e tyre për ndihmë. Duart tona i shtrëngofshin duart e tyre dhe i tërheqshim kah vetja që ta ndiejnë ngrohtësinë e pranisë, miqësisë dhe vëllazërisë sonë. Klithja e tyre u bëftë e jona dhe së bashku mund ta thyejmë pengesën e indiferencës, që shpesh mbretëron për të fshehur hipokrizinë dhe egoizmin.
Me gjithë shpirt dëshiroj që populli i krishterë të reflektojë gjatë Jubileut mbi veprat e mëshirës trupore dhe shpirtërore. Do të jetë një mënyrë për të rizgjuar ndërgjegjen tonë shpesh të përgjumur përpara dramës së varfërisë dhe për të hyrë gjithmonë e më shumë në zemër të Ungjillit, ku të varfrit janë të privilegjuar nga mëshira hyjnore. Predikimi i Jezusit na i paraqet këto vepra mëshire, që të kuptojmë nëse jetojmë ose jo si nxënësit e tij. I rizbulofshim veprat e mëshirës trupore: t’u japim për të ngrënë të uriturve, t’u japim ujë të eturve, të veshim të zhveshurit, të strehojmëtë pastrehët, të vizitojmë të sëmurët, të vizitojmë të burgosurit, të varrosim të vdekurit. E mos i harrofshim veprat e mëshirës shpirtërore: të këshillojmë ata që dyshojnë, të mësojmë të paditurit, të qortojmë mëkatarët, të ngushëllojmë të pikëlluarit, të falim fyerjet, të durojmë personat e mërzitshëm, t’i lutemi Hyjin për të gjallët e të vdekurit.
Nuk mund t’u shmangemi fjalëve të Zotit dhe në bazë të tyre do të gjykohemi: nëse do t’i kemi dhënë për të ngrënë atij që ka uri dhe për të pirë atij që ka etje; nëse do të kemi strehuar të pastrehët dhe veshur të zhveshurin; nëse kemi pasur kohë për të qëndruar me atë që është i sëmurë dhe i burgosur (krh. Mt 25,31-45). Po ashtu do të na kërkohet nëse kemi ndihmuar për të dalë nga dyshimi që të bën të biesh në frikë dhe që shpesh është burimi i vetmisë; nëse kemi qenë të aftë për të fituar mbi padijen në të cilën jetojnë miliona persona, sidomos fëmijët të cilët nuk e kanë ndihmën e nevojshme për t’u liruar nga varfëria; nëse kemi qenë afër atij që është vetëm dhe i pikëlluar; nëse kemi falur atë që na ka fyer dhe kemi larguar çdo formë mllefi e urrejtjeje që shpie te dhuna; nëse kemi pasur durim sipas shembullit të Hyjit që është shumë i durueshëm me ne; nëse, në fund, ia kemi besuar Zotit në lutje vëllezërit dhe motrat tona. Në çdonjërin prej këtyre “më të vegjëlve” është i pranishëm vetë Krishti. Mishi i tij bëhet rishtazi i dukshëm si trupi torturuar, i plagosur, i fshikulluar, i paushqyer, në arratisje… për t’u njohur, prekur dhe ndihmuar me kujdes nga ne. Le të mos i harrojmë fjalët e Shën Gjonit të Kryqit: «Në fund të jetës, do të gjykohemi mbi dashurinë».

16. Në Ungjillin e Lukës gjejmë një tjetër aspekt të rëndësishëm për ta jetuar me fe Jubileun. Ungjilltari na tregon se Jezusi, një të shtunë, u kthye në Nazaret dhe, siç e kishte zakon të bënte, hyri në Sinagogë. E thirrën të lexojë dhe të komentojë Shkrimin e shenjtë. Pjesa ishte ajo e Isaisë profet ku shkruan: «Shpirti i Zotit Hyj është mbi mua, sepse Zoti më shuguroi, më dërgoi t’u sjell të përvujturve lajme të gëzueshme, t’i shëroj ata që kanë zemrën e plasur, t’u shpall skllevërve lirinë, të burgosurve çlirimin; ta shpall vitin e hirit të Zotit» (Is61,1-2). “Vit hiri”: është kjo që kumtohet prej Zotit dhe që ne dëshirojmë ta jetojmë. Ky Vit i shenjtë sjell me vete pasurinë e misionit të Jezusit që rikumbon në fjalët e Profetit: t’u sjellë një fjalë dhe një gjest ngushëllimi të varfërve, t’u kumtojë lirinë të burgosurve të skllavërive të rejat ë shoqërisë moderne, t’ia rikthejë shikimin atij që nuk sheh, sepse është i mbyllur në vetvete, dhe dinjitetin të gjithë atyre që ua kanë hequr. Predikimi i Jezusit bëhet përsëri i dukshëm në përgjigjet e fesë që dëshmia e të krishterëve është e thirrur të bëjë. Na shoqërofshin fjalët e Apostullit: «kush bën vepra mëshire, le t’i bëjë me gëzim!» (Rom 12,8).

17. Kreshma e këtij Viti Jubilar u jetoftë më  intensivisht si moment i fortë për të kremtuar dhe për të provuar mëshirën e Hyjit. Sa faqe të Shkrimit të shenjtë mund të meditohen në javët e Kreshmës për të rizbuluar fytyrën e mëshirshme të Atit! Me fjalët e Mikesë profete dhe ne mund të përsërisim: Ti, o Zot, je një Hyj që shlyen fajin dhe fal mëkatin, që nuk mban përgjithmonë hidhërimin, por kënaqesh duke përdorur mëshirën. Ti, Zot, do të kthehesh te ne dhe do të kesh mëshirë për popullin tënd. Do ti shkelësh fajet tona dhe t’i flakësh në fund të detit të gjitha mëkatet tona (krh. Mik 7,18-19).
Faqet e Isaisë profet mund të meditohen më konkretisht në këtë kohë lutjeje, agjërimi dhe dashurie: «Vallë, a s’është agjërimi që unë zgjodha: t’i këputësh verigat e padrejtësisë, t’i zgjidhësh leqet e zgjedhës, t’i lëshosh të lirë të ndrydhurit, të copëtosh çdo zgjedhë? A jo ta ndash bukën tënde me të uriturin, t’i shtiesh në shtëpinë tënde skamnorët e të pastrehët? Kur ta shohësh të zhveshurin, vishe dhe mos e përbuz farefisin tënd. Atëherë do të zbardhë porsi agimi drita jote, shërimi yt do të vijë më shpejt; para teje do të ecë drejtësia jote e do të të përcjellë lavdia e Zotit. Atëherë do të thërrasësh e Zoti do të të dëgjojë, do ta thërrasësh e ai do të përgjigjet: “Këtu jam!”. Nëse do ta zhdukësh prej mesit tënd zgjedhën, gishtin paditës dhe fjalën e keqe, nëse do t’ia japësh kafshatën tënde të uriturit, nëse do ta ngish të uriturin, atëherë në errësirë do të shndritë drita jote, terri yt do të jetë porsi mesdita. E Zoti do të të prijë gjithmonë, do të të ngijë në vende të thata. Ai do t’i forcojë eshtrat e tu, do të jesh porsi kopshti i ujitur, porsi burimi i ujërave të gjalla që kurrë s’i mungojnë ujërat» (Is 58,6-11).
Nisma “24 orë për Zotin”, për t’u kremtuar të premten dhe të shtunën që i paraprijnë të Dielës IV të Kreshmës, duhet t’u zhvillohet nëpër Dioqeza. Shumë persona janë duke iu riafruar sakramentit të Pajtimit dhe mes tyre shumë të rinj, që në këtë përvojë shpesh rigjejnë rrugën për t’u rikthyer kah Zoti, për të jetuar një moment lutjeje intensive dhe për të rizbuluar domethënien e jetës. Le të vendosim sërish në qendër me bindje sakramentin e Pajtimit, sepse mundëson të prekim me dorë madhështinë e mëshirës. Për çdo të penduar do të jetë burim i vërtetë paqeje të brendshme.
Nuk do të lodhem kurrë duke ngulur këmbë që rrëfyesit të jenë një shenjë e vërtetë e mëshirës së Atit. Rrëfyestar nuk mund të bëhemi aty për aty. Para së gjithash bëhemi të tillë kur ne të parët pendohemi dhe kërkojmë falje. Të mos harrojmë kurrë se të jemi rrëfyestar do të thotë të marrim pjesë në misionin e Jezusit dhe të jemi shenjë konkrete e vazhdimësisë së një dashurie hyjnore që fal dhe shpëton. Çdonjëri prej nesh ka marrë dhuratën e Shpirtit Shenjt për faljen e mëkateve, për këtë jemi përgjegjës. Askush prej nesh nuk është pronar i Sakramentit, por një shërbëtor besnik i faljes së Hyjit. Çdo rrëfyestar duhet t’i mirëpresë besimtarët si ati në shëmbëlltyrën e birit të humbur dhe të gjetur: një atë që vrapon drejt të birit pa marrë parasysh se ka shkapërderdhur të mirat e tij. Rrëfyestarët janë të thirrur ta shtrëngojnë atë bir të penduar, që rikthehet në shtëpi dhe të shprehin gëzimin e tyre që e kanë rigjetur atë. Nuk do të lodhen duke shkuar edhe drejt birit tjetër, që ka mbetur jashtë dhe është i paaftë për t’u gëzuar, për t’i shpjeguar se gjykimi i tij i ashpër është i padrejtë dhe nuk ka kuptim përpara mëshirës së Atit që nuk ka kufi. Nuk do të bëjnë pyetje të pavendta, por si ati i shëmbëlltyrës do ta lënë në gjysmëfjalimin e përgatitur për djalin e humbur dhe të gjetur, sepse do të dinë të dallojnë në zemrën e çdo të penduari thirrjen për ndihmë dhe kërkesën për falje. Për më tepër, rrëfyestarët janë të thirrur që të jenë gjithmonë, kudo, në çdo situatë dhe pavarësisht të gjithave, shenja e parësisë së mëshirës.

18. Në Kreshmën e këtij Viti të shenjtë kam ndërmend të dërgoj Misionarët e Mëshirës. Do të jenë një shenjë e gatishmërisë amnore të Kishës për Popullin e Hyjit, që të hyjë thellë në pasurinë e këtij misteri kaq themelor për fenë. Do të jenë priftërinj, të cilëve do t’u jap autoritetin që të falin edhe mëkatet që u rezervohen vetëm Selisë Apostolike, me qëllim që të jetë e dukshme gjerësia e mandatit të tyre. Do të jenë, mbi të gjitha, shenjë e gjallë se si Ati i pranon  të gjithë ata që janë në kërkim të faljes së tij. Do të jenë misionarë të mëshirës, sepse do të jenë tek të gjithë ndërtues të një takimi plot njerëzi, burim lirimi, të pasur me përgjegjësi për të tejkaluar pengesat dhe për të rifilluar jetën e re të Pagëzimit. Në misionin e tyre do ta lënë veten të drejtohen nga fjalët e Apostullit: «Hyji i ka ndryrë të gjithë njerëzit në padëgjesë, për të qenë mëshirë për të gjithë» (Rom 11,32). Në fakt, të gjithë, pa përjashtuar askënd, janë të thirrur ta pranojnë ftesën për mëshirë. Misionarët e jetofshin këtë thirrje duke ditur se mund të ngulin shikimin e tyre në Jezusin, «Kryeprift i mëshirshëm dhe njëkohësisht besnik» (Heb 2,17).
U kërkoj vëllezërve Ipeshkvij që t’i ftojnë dhe t’i pranojnë këta Misionarë, me qëllim që të jenë para së gjithash predikues bindës të mëshirës. Të organizohen nëpër Dioqeza “misione për popullin”, në mënyrë që këta Misionarë të jenë kumtues të gëzimit të faljes. T’u kërkohet atyre që ta kremtojnë sakramentin e Pajtimit për popullin, me qëllim që koha e hirit dhuruar në Vitin Jubilar t’u mundësojë shumë bijve që janë larg të rigjejnë rrugën drejt shtëpisë atërore. Barinjtë, veçanërisht gjatë kohës së fortë të Kreshmës, të jenë të zellshëm për të rithirrur besimtarët t’i afrohen «fronit të hirit, që të fitojmë mëshirë dhe të gjejmë hir» (Heb 4,16).

19. Fjala e faljes arriftë te të gjithë dhe thirrja për të provuar mëshirën mos e lëntë askënd indiferent. Ftesa ime për kthim ju drejtohet edhe me më shumë këmbëngulje atyre personave që janë larg hirit të Hyjit për shkak të mënyrës së tyre të jetesës. Mendoj në mënyrë të veçantë për burrat dhe gratë që janë pjesë e ndonjë grupi kriminal, cilido qoftë ai. Për të mirën tuaj, ju kërkoj të ndryshoni jetë. Po jua kërkoj në emër të Birit të Hyjit që, edhe duke luftuar mëkatin, nuk ka refuzuar kurrë asnjë mëkatar. Mos bini në kurthin e tmerrshëm sa të arrini të mendoni se jeta varet prej parasë dhe që përpara saj gjithçka tjetër s’ka vlerë dhe dinjitet. Është vetëm një iluzion. Pasurinë nuk do ta marrim me vete në jetën e përtejme. Paraja nuk na e jep lumturinë e vërtetë. Dhuna e ushtruar për të grumbulluar para që pikojnë gjak, nuk na bën të fuqishëm dhe as të pavdekshëm. Për të gjithë, herët a vonë, vjen gjykimi i Hyjit, të cilit askush nuk mund t’i ikë.
E njëjta ftesë arriftë edhe personat që përkrahin ose bashkëpunojnë në korrupsion. Kjo plagë e kalbëzuar e shoqërisë është një mëkat i rëndë që gjëmon drejt qiellit, sepse minon që nga themeli jetën personale dhe shoqërore. Korrupsioni na pengon ta shikojmë të ardhmen me shpresë, sepse me mujshinë dhe lakminë e vet i shkatërron projektet e të dobtëve dhe i shtyp më të varfrit. Është një e keqe që zë vend në gjestet e përditshme për t’u shtrirë pastaj në skandalet publike. Korrupsioni është një ngulmim në mëkat, që synon të zëvendësojë Hyjin me iluzionin e parasë si formë pushteti. Është një vepër e errësirës, e mbështetur prej dyshimit dhe intrigës. Corruptio optimi pessima, thoshte me arsye Shën Gregori i Madh, për të treguar që askush nuk mund të ndihet i përjashtuar prej këtij tundimi. Për ta çrrënjosur prej jetës personale dhe shoqërore janë të nevojshme maturia, vigjilenca, ndershmëria, transparenca, të bashkuara me guximin për të paditur. Nëse nuk luftohet haptazi, herët a vonë ai do të na bëjë bashkëpunëtorë dhe do të na shkatërrojë jetën.
Ky është momenti i përshtatshëm për të ndryshuar jetën! Kjo është koha për t’u prekur në zemër. Para të keqes së bërë, edhe para krimeve të rënda, është momenti për të dëgjuar të qarat e personave të pafajshëm të plaçkitur nga të mirat, dinjiteti, afektet dhe nga vetë jeta. Të qëndrosh në rrugën e të keqes është vetëm burim iluzioni dhe trishtimi. Jeta e vërtetë është krejt tjetër gjë. Hyji nuk lodhet duke na shtrirë dorën. Është gjithmonë i gatshëm për të na dëgjuar, e edhe unë jam, ashtu si vëllezërit e mi ipeshkvij dhe meshtarë. Mjafton vetëm të pranojmë ftesën për kthim dhe t’i nënshtrohemi drejtësisë, ndërsa Kisha dhuron mëshirën.

20. Nuk do të jetë e pavend në këtë kontekst të kujtojmë marrëdhënien mes drejtësisë dhe mëshirës. Nuk janë dy aspekte në kundërshtim mes tyre, por dy përmasa të një realiteti të vetëm që zhvillohet në mënyrë progresive derisa arrin kulmin e vet në plotësinë e dashurisë. Drejtësia është një koncept themelor për shoqërinë civile kur, normalisht, i referohet një rendi juridik nëpërmjet të cilit zbatohet ligji. Me drejtësi kuptohet edhe se gjithkujt duhet t’i jepet ajo që duhet. Në Bibël, shumë herë i bëhet referim drejtësisë hyjnore dhe Hyjit si gjykatës. Aty nënkuptohet zakonisht si zbatim integral i Ligjit dhe sjellja e çdo izraeliti të mirë në përkim me urdhërimet e dhëna prej Hyjit. Ky vizion, prapëseprapë, ka çuar jo rrallëherë në rënien në legalizëm, duke mistifikuar kuptimin fillestar dhe duke errësuar vlerën e thellë që ka drejtësia. Për të tejkaluar perspektivën legaliste, do të duhej të kujtonim se në Shkrimin e shenjtë drejtësia është kuptuar thelbësisht si një lëshim plot besim në vullnesën e Hyjit.
Nga ana e tij, Jezusi shumë herë flet për rëndësinë e fesë, më shumë se sa për zbatimin e ligjit. Në këtë kuptim duhet t’i kuptojmë fjalët e tij kur, duke qenë në tryezë me Mateun dhe tregtarët e mëkatarët e tjerë, u thotë farisenjve që e sprovonin: «Shkoni e mësoni çka do të thotë: ‘Më pëlqen mëshira e jo flia!’ Sepse unë nuk erdha të ftoj të drejtët, por mëkatarët”». (Mt 9,13). Para vizionit të një drejtësie si thjeshtë zbatim i ligjit, që gjykon duke i ndarë personat në të drejtë dhe në mëkatarë, Jezusi synon të tregojë dhuratën e madhe të mëshirës, që i kërkon mëkatarët për t’u dhuruar atyre faljen dhe shpëtimin. Kuptohet se përse, për shkak të këtij vizioni të tij kaq lirues dhe burim ripërtëritjeje, Jezusi nuk është pranuar prej farisenjve dhe doktorëve të ligjit. Këta për të qenë besnikë ndaj ligjit vendosnin vetëm pesha mbi shpatullat e personave, por duke e bërë të kotë mëshirën e Atit. Thirrja për ta zbatuar ligjin nuk mund ta pengojë vëmendjen për nevojat që prekin dinjitetin e personit.
Pjesa e Ozesë profet që Jezusi citon - «dua dashurinë e jo flinë» (Oz 6,6) – është shumë domethënëse në lidhje me këtë. Jezusi pohon se tani e në vazhdim rregulla e jetës së nxënësve të vet duhet të jetë ajo që parasheh parësinë e mëshirës, siç e dëshmon edhe Ai vetë, duke ngrënë me mëkatarë. Mëshira, edhe njëherë, na zbulohet si përmasa themelore e misionit të Jezusit. Ajo është një sfidë e vërtetë përballë bashkëbiseduesve të vet, që ndaleshin në respektimin formal të ligjit. Jezusi, përkundrazi, shkon përtej ligjit; bashkëndarja e tij me ata që ligji i mbante si mëkatarë tregon se deri ku arrin mëshira e tij.
Edhe Pali apostull e ka bërë një rrugëtim të tillë. Para se ta takonte Jezusin rrugës për në Damask, ai ishte i përkushtuar për të ndjekur në mënyrë të padiskutueshme drejtësinë e ligjit (krh Fil 3,6). Kthimi kah Krishti bëri që ta përmbyste vizionin e vet, deri në atë pikë sa në Letrën drejtuar Galatasve pohon: «Prandaj ne besuam në Jezu Krishtin, që ta fitojmë drejtësinë nga feja e Krishtit e jo nga veprat e Ligjit» (Gal 2,16). Kuptimi i tij i drejtësisë ndryshon thelbësisht. Tani Pali vë në vend të parë fenë e jo më ligjin. Nuk është zbatimi i ligjit që shpëton, por feja në Jezu Krishtin, që me vdekjen e ngjalljen e tij sjell shpëtimin me mëshirën që shfajëson. Drejtësia e Hyjit bëhet tani lirimi për ata që janë të shtypur prej skllavërisë së mëkatit dhe prej të gjitha rrjedhojave të tij. Drejtësia e Hyjit është falja e tij (krh Ps 51,11-16).

21. Mëshira nuk është kundër drejtësisë, por shpreh sjelljen e Hyjit ndaj mëkatarit, duke i ofruar një mundësi tjetër për të shikuar veten, për t’u kthyer dhe për të besuar. Përvoja e Ozesë profet na ndihmon për të na treguar tejkalimin e drejtësisë me mëshirë. Epoka e këtij profeti është një ndër më dramatiket e historisë së popullit hebraik. Mbretëria është afër shkatërrimit; populli nuk i qëndroi besnik besëlidhjes, u largua prej Hyjit dhe humbi fenë e Etërve. Sipas një logjike njerëzore, është e drejtë që Hyji të mendojë të refuzojë popullin jobesnik: nuk e mbajti paktin e bërë dhe për këtë arsye meriton dënimin e duhur, domethënë mërgimin. Fjalët e profetit e vërtetojnë: «Të kthehet në dheun e Egjiptit, le t’i jetë Asuri mbret, sepse s’deshën kah unë të kthehen!» (Oz 11,5). E megjithatë, pas këtij reagimi që i referohet drejtësisë, profeti e ndryshon rrënjësisht gjuhën e vet dhe zbulon fytyrën e vërtetë të Hyjit: «Zemra ime në mua përmallohet, në brendinë time flakë është ndezur dhimbja. S’do ta shfryej zemërimin tim, s’do të kthehem ta shpërndaj Efraimin, sepse Hyj jam unë e jo njeri, Shenjti në mesin tënd, s’do të vij me tmerr» (Oz 11,8-9). Shën Agustini, gati si për të komentuar fjalët e profetit thotë: «Është më e lehtë që Hyji ta mbajë zemërimin e vet, sesa mëshirën». Është vërtet kështu. Zemërimi i Hyjit zgjat një çast, ndërsa mëshira e tij zgjat për amshim.
Nëse Hyji do të ndalej vetëm te drejtësia nuk do të ishte më Hyj, do të ishte si të gjithë njerëzit që kërkojnë respektimin e ligjit. Vetëm drejtësia nuk mjafton dhe përvoja na mëson se nëse i drejtohemi vetëm asaj rrezikojmë ta shkatërrojmë atë. Për këtë arsye Hyji shkon përtej drejtësisë me mëshirë dhe falje. Kjo nuk do të thotë ta zhvlerësojmë drejtësinë apo ta bëjmë si të panevojshme, përkundrazi. Kush gabon duhet të paguajë dënimin. Vetëm se ky nuk është qëllimi, por fillimi i kthimit, që të provohet butësia e faljes. Hyji nuk e refuzon drejtësinë. Ai e përfshin dhe e tejkalon në një ngjarje më të madhe ku provohet dashuria që është në themel të një drejtësie të vërtetë. Duhet t’i kushtojmë shumë vëmendje fjalëve të Palit, me qëllim që të mos biem në po atë gabim që Apostulli i qortonte bashkëkohësit Judenj: «duke mos e pranuar drejtësinë që vjen prej Hyjit e duke kërkuar të vendosin të vetën, nuk iu bindën drejtësisë së Hyjit. Sepse, ai që i dha fund Ligjit të Moisiut është Krishti  për shenjtërimin e secilit që beson» (Rom 10,3-4). Kjo drejtësi e Hyjit është mëshira që u jepet të gjithëve si hir në fuqi të vdekjes dhe ngjalljes së Jezu Krishtit. Pra, kryqi i Krishtit është gjykimi i Hyjit mbi të gjithë ne dhe mbi botën, sepse na jep sigurinë e dashurisë dhe të jetës së re.
22. Jubileu sjell me vete edhe referimin ndaj ndjesës. Në Vitin e shenjtë të Mëshirës ajo merr një rëndësi të veçantë. Falja e Hyjit për mëkatet tona nuk njeh kufi. Në vdekjen e ngjalljen e Jezu Krishtit, Hyji e bën të dukshme këtë dashuri të tijën sa arrin të shkatërrojë mëkatin e njerëzve. Është e mundur të pajtohemi me Hyjin nëpërmjet misterit pashkor dhe ndërmjetësimit të Kishës. Pra, Hyji është gjithmonë i gatshëm për falje e nuk lodhet kurrë duke na e dhënë atë në mënyrë gjithmonë të re dhe të papritur. Megjithatë, ne të gjithë, bëjmë përvojën e mëkatit. E dimë se jemi të ftuar për të qenë të përkryer (krh. Mt 5,48), por e ndiejmë shumë peshën e mëkatit. Ndërsa e perceptojmë fuqinë e hirit që na shndërron, e provojmë edhe forcën e mëkatit që na kushtëzon. Pavarësisht faljes, në jetën tonë mbartim kontradiktat që janë pasojë e mëkateve tona. Në sakramentin e Pajtimit Hyji i fal mëkatet, që me të vërtetë janë shlyer; e megjithatë, gjurma negative që mëkatet tona kanë lënë në sjelljet tona dhe në mendimet tona mbetet. Por mëshira e Hyjit është më e fortë edhe se kjo. Ajo bëhet ndjesë e Atit, që nëpërmjet Nuses së Krishtit e arrin mëkatarin e falur dhe e liron prej çdo mbetjeje të pasojës së mëkatit, duke e aftësuar të veprojë me dashuri, që të rritet në dashuri më tepër sesa të bjerë sërish në mëkat.
Kisha e jeton bashkësinë e Shenjtërve. Në Eukaristi ky bashkim, që është dhuratë e Hyjit, jetohet si bashkim shpirtëror që na lidh ne besimtarët me Shenjtërit dhe të Lumët, numri i të cilëve është i pafund (krh. Zb 7,4). Shenjtëria e tyre i vjen në ndihmë brishtësisë sonë, e kështu Kisha Nënë është e aftë me lutjen dhe jetën e vet t’i vijë në ndihmë dobësisë së disave me shenjtërinë e të tjerëve. Pra, të jetosh ndjesën në Vitin e shenjtë do të thotë t’i afrohesh mëshirës së Atit me sigurinë se falja e tij i shtrihet krejt jetës së besimtarit. Ndjesë do të thotë të provosh shenjtërinë e Kishës që merr pjesë në të gjitha përfitimet e shëlbimit të Krishtit, me qëllim që falja të shtrihet deri në pasojat më ekstreme ku arrin dashuria e Hyjit. E jetofshim intensivisht Jubileun duke i kërkuar Atit faljen e mëkateve dhe shtrirjen e ndjesës së tij të mëshirshme.

23. Mëshira ka një vlerë që shkon përtej kufijve të Kishës. Ajo na bashkon me Hebraizmin dhe me Islamin, që e mbajnë si një ndër atributet më cilësore të Hyjit. Izraeli i pari e pranoi këtë zbulim, që mbetet në histori si fillimi i një pasurie të pakrahasueshme për t’ia dhuruar mbarë njerëzimit. Siç kemi parë, faqet e Besëlidhjes së Vjetër janë plot me mëshirë, sepse tregojnë veprat që Zoti ka bërë për të mirën e popullit të vet në momentet më të vështira të historisë së tij. Islami, nga ana tjetër, ndër emrat që i atribuon Krijuesit vë ato si Mëshirues e Mëshirëbërës. Kjo lutje shpesh është në buzët e besimtarëve myslimanë, që ndihen të shoqëruar dhe të mbështetur prej mëshirës në dobësinë e tyre të përditshme. Edhe ata besojnë se askush nuk mund ta kufizojë mëshirën hyjnore, sepse dyert e tij janë gjithmonë të hapura.
Ky Vit Jubilar i jetuar në mëshirë favorizoftë takimin me këto religjione e me traditat e tjera fisnike religjioze; na bëftë më të hapur ndaj dialogut për të njohur dhe për të kuptuar më mirë njëri-tjetrin; eliminoftë çdo lloj mbylljeje e përçmimi dhe përjashtoftë çdo lloj dhune e diskriminimi.

24. Tani mendimi shkon te Nëna e Mëshirës. Ëmbëlsia e shikimit të saj na shoqëroftë këtë Vit të shenjtë, me qëllim që të gjithë të rizbulojmë gëzimin e butësisë së Hyjit. Askush si Maria nuk e ka njohur thellësinë e misterit të Hyjit bërë njeri. Gjithçka në jetën e saj është ngjizur prej pranisësë mëshirës bërë mish. Nëna e të Kryqëzuarit të Ngjallur ka hyrë në shenjtëroren e mëshirës hyjnore, sepse ka marrë pjesë ngushtësisht në misterin e dashurisë së tij.
E zgjedhur për të qenë Nëna e Birit të Hyjit, Maria prej amshimit është përgatitur prej dashurisë së Atit për të qenë Arkë e Besëlidhjes mes Hyjit dhe njerëzve. Ka ruajtur në zemrën e vet mëshirën hyjnore në harmoni të plotë me Birin e saj Jezus. Kënga e saj e lavdit, në pragun e shtëpisë së Elizabetës, i qe kushtuar mëshirës që shtrihet «brezni më brezni» (Lk 1,50). Edhe ne ishim të pranishëm në ato fjalë profetike të Virgjërës Mari. Kjo do të jetë ngushëllim dhe mbështetje, ndërsa do të kalojmë Derën e shenjtë për të provuar frytet e mëshirës hyjnore.
Pranë kryqit, Maria së bashku me Gjonin, nxënësin e dashurisë, është dëshmitare e fjalëve të faljes që dalin prej gojës së Jezusit. Falja më e madhe dhënë atyre që e kanë kryqëzuar na tregon se deri ku mund të arrijë mëshira e Hyjit. Maria vërteton që mëshira e Birit të Hyjit nuk njeh kufij dhe i mbërrin të gjithë pa përjashtuar askënd. Le t’ia drejtojmë asaj lutjen e vjetër dhe gjithmonë të reTë Falemi Mbretëresha, me qëllim që të mos lodhet kurrë të sjellë drejt nesh sytë e saj të mëshirshëm dhe të na bëjë të denjë të sodisim fytyrën e mëshirës, Birin e saj Jezusin.
Lutja jonë iu shtriftë edhe Shenjtërve dhe të Lumëve të shumtë, që e kanë bërë mëshirën misionin e tyre të jetës. Në veçanti, mendimi i drejtohet apostulles së madhe të mëshirës, Shenjtes Faustina Kowalska. Ajo, që qe thirrur për të hyrë në thellësitë e mëshirës hyjnore, ndërmjetësoftë për ne dhe na bëftë të jetojmë dhe të ecim gjithmonë në faljen e Hyjit dhe besimin e patundur në dashurinë e tij.

25. Pra, një Vit i jashtëzakonshëm i shenjtë për të jetuar në jetën e çdo dite mëshirën që prej amshimit Ati tregon ndaj nesh. Në këtë Jubile le ta lëmë veten të befasohemi prej Hyjit. Ai kurrë nuk lodhet duke na hapur derën e zemrës së tij për të përsëritur që na do dhe dëshiron ta bashkëndajë me ne jetën e vet. Kisha e ndien shumë fort urgjencën për të kumtuar mëshirën e Hyjit. Jeta e saj është autentike dhe e besueshme kur e bën mëshirën kumtimin e saj të bindur. Ajo e di se detyra e saj e parë, sidomos në një moment si ky i yni plot me shpresa të mëdha dhe kundërshtime të forta, është ai qët’i fusë të gjithë në misterin e madh të mëshirës së Hyjit, duke soditur fytyrën e Krishtit. Kisha është thirrur që të jetë dëshmitarja e parë e vërtetë e mëshirës duke e shpallur dhe duke e jetuar si qendër të Zbulimit të Jezu Krishtit. Prej zemrës së Trinisë, prej thellësisë më të thellë të misterit të Hyjit, gufoftë dhe rrjedhtë pa pushim lumi i madh i mëshirës. Ky burim kurrë nuk mund të soset, për të gjithë ata që i afrohen. Çdo herë që çdokush do të ketë nevojë, mund ta ketë atë, sepse mëshira e Hyjit është e pakufi. Sa më e papërshkueshme është thellësia e misterit që përmban, aq më e pashtershme është pasuria që vjen prej saj.
Në këtë Vit Jubilar Kisha u bëftë jehonë e Fjalës së Hyjit, që ushton fuqishëm dhe bindshëm si një fjalë dhe një gjest i faljes, i mbështetjes, i ndihmës, i dashurisë. Mos u lodhtë kurrë së dhuruari mëshirë dhe qoftë gjithmonë e durueshme në ngushëllim dhe falje. Kisha u bëftë zëri i çdo burri dhe gruaje dhe përsërittë me besim dhe pa pushim: «Të të bien në mend mëshirat e tua, o Zot, dhe dashuria jote që është e amshueshme» (Ps 25,6).

Dhënë në Romë, në Shën Pjetër, më 11 prill, me rastin e Vigjiljes së të Dielës II të Pashkës ose të Mëshirës Hyjnore, në Vitin e Zotit 2015, i treti i pontifikatit.


Franciscus

MESAZHI I ATIT TË SHENJTË PËR DITËN BOTËRORE TË PAQES 2016

MESAZHI I ATIT TË SHENJTË
PËR DITËN BOTËRORE TË PAQES 2016


FITO MBI INDIFERENCËN DHE ARRIJE PAQEN



1. Hyji nuk është indiferent! Njerëzimi është i rëndësishëm për Hyjin, Hyji nuk e braktis atë! Në fillim të Vitit të Ri, do të doja t’i shoqëroja me këtë bindjen time të thellë urimet për bekime dhe paqe të bollshme, në shenjën e shpresës, për të ardhmen e çdo burri dhe të çdo gruaje, të çdo familjeje, populli dhe kombi në botë, si edhe të Krerëve të Shteteve e të Qeverive dhe të Përgjegjësve të besimeve fetare. Në fakt, nuk e humbim shpresën që viti 2016 të na shohë të gjithëve me ngulm dhe besim të angazhuar në nivele të ndryshme për të zbatuar drejtësinë dhe për të punuar për paqen. Po, kjo e fundit është dhuratë e Hyjit dhe vepër e njerëzve. Paqja është dhuratë e Hyjit, por u është besuar të gjithë burrave dhe grave, që janë thirrur ta realizojnë atë.

Të ruash arsyet e shpresës
2. Luftrat dhe veprimet terroriste, me pasojat e tyre tragjike, sekuestrimi i personave, përndjekjet për motive etnike apo fetare, shpërdorimi i detyrës, kanë shënuar qysh prej fillimit deri në fund vitin e kaluar duke u shumëzuar dhimbshëm në shumë vende të botës, aq sa kanë marrë tiparet e asaj që mund të quhet “lufta e tretë botërore vende-vende”. Por disa ngjarje të viteve të kaluara dhe të vitit që sapo kaluam më ftojnë, në perspektivën e vitit të ri, të ripërtërij nxitjen që të mos e humb shpresën në aftësinë e njeriut, me hirin e Hyjit, që ta tejkalojë të keqen dhe që të mos bjerë në nënshtrim e në indiferencë. Ngjarjeve të cilave u referohem paraqesin aftësinë e njerëzimit për të punuar në solidaritet, përtej interesave individualistike, apatisë dhe indiferencës ndaj situatave kritike.
Mes këtyre do të doja të kujtoja përpjekjen e bërë për të favorizuar takimin e lidërve botërorë, në rrethin e COP-it 21, me qëllim që të kërkonin rrugë të reja për të trajtuar ndryshimet klimaterike dhe për të ruajtur Tokën, shtëpinë tonë të përbashkët. Dhe për këtë po kujtoj dy ngjarje të mëparshme në nivel global: Samiti i Adis Abebës për të mbledhur fonde për zhvillimin që ia vlen të mbrohet të botës; dhe zgjedhja, nga ana e Kombeve të Bashkuara, e kalendarit 2030 për Zhvillimin që ia vlen të mbrohet, me qëllim sigurimin e një ekzistence më të denjë për të gjithë, sidomos të popullatave të varfra të planetit, brenda këtij viti.
Viti 2015 ka qenë një vit i veçantë për Kishën, edhe sepse ka shënuar 50-vjetorin e botimit të dy dokumenteve të Koncilit II të Vatikanit, që shprehin në mënyrë shumë të qartë ndjenjën e solidaritetit të Kishës me botën. Papa Gjoni XXIII, në fillim të Koncilit, deshi t’i hapte krejt dritaret e Kishës me qëllim që mes saj dhe botës të kishte një komunikim më të hapur. Dy dokumentet, Nostra ætate e Gaudium et spes, janë shprehje emblematike të marrëdhënies së re të dialogut, të solidaritetit dhe të shoqërimit që Kisha donte të fuste brenda njerëzimit. Në Deklaratën Nostra ætate Kisha është thirrur t’i hapet dialogut me besimet fetare jo të krishtera. Me Kushtetutën baritore Gaudium et spes, prej momentit që «gëzimet dhe shpresat, trishtimet dhe ankthet e njerëzve të sotëm, sidomos të të varfërve dhe të të gjithë atyre që vuajnë, janë edhe gëzimet dhe shpresat, trishtimet dhe ankthet e nxënësve të Krishtit», Kisha dëshironte vendosjen e një dialogu me familjen njerëzore rreth problemeve të botës, si shenjë solidariteti dhe afekti të respektshëm.
Po në këtë perspektivë, me Jubileun e Mëshirës dua ta ftoj Kishën që të lutet dhe të punojë, me qëllim që çdo i krishterë të ketë një zemër të butë dhe të përvuajtë, të aftë të kumtojë dhe të dëshmojë mëshirën, «të falë dhe të dhurojë», t’u hapet «të gjithë atyre që jetojnë në periferitë më të largëta ekzistenciale, që shpesh bota moderne krijon në mënyrë dramatike», pa rënë «në indiferencën që na poshtëron, në zakonshmërinë që na paralizon shpirtin dhe që na pengon të zbulojmë risinë, në cinizmin që shkatërron»..

Ka shumë arsye për të besuar në aftësinë e njerëzimit për të vepruar së bashku në solidaritet, në njohjen e ndërlidhjes dhe të ndërvarësisë së tyre, duke pasur për zemër pjesëtarët më të brishtë dhe ruajtjen e të mirës së përbashkët. Ky qëndrim bashkëpërgjegjësie solidare është në rrënjë të thirrjes themelore për vëllazëri dhe jetë të përbashkët. Dinjiteti dhe marrëdhëniet ndërpersonale na bëjnë qenie njerëzore, të dashur prej Hyjit në shëmbëlltyrë dhe në përngjasim të tij. Si krijesa të pajisura me dinjitet të patjetërsueshëm ne ekzistojmë në marrëdhënie me vëllezërit dhe motrat tona, ndaj të cilëve kemi një përgjegjësi dhe me të cilët veprojmë në solidaritet. Jashtë kësaj marrëdhënieje, do të ishim më pak njerëzorë. Është pikërisht për këtë që indiferenca përbën një kërcënim për familjen njerëzore. Ndërsa vihemi në ecje drejt një viti të ri, do të doja t’i ftoja të gjithë që ta njohin këtë fakt, për të fituar mbi indiferencën dhe për të arritur paqen.

Disa forma indiference
3. E sigurt është që qëndrimi i indiferentit, i atij që mbyll zemrën për të mos marrë parasysh të tjerët, i atij që mbyll sytë për të mos parë atë që e rrethon apo që largohet për të mos e lënë veten të preket prej problemeve të të tjerëve, karakterizon një tipologji njerëzore mjaft të përhapur dhe të pranishme në çdo epokë të historisë. Megjithatë, në ditët tona ajo e ka tejkaluar shumë cakun individual për të marrë një përmasë globale dhe për të krijuar fenomenin e “globalizimit të indiferencës”.
Forma e parë e indiferencës në shoqërinë njerëzore është ajo ndaj Hyjit, prej të cilës buron edhe indiferenca ndaj të afërmit dhe ndaj krijimit. Kjo është njëra prej efekteve të rënda të një humanizmi të rremë dhe të materializmit praktik, të gërshetuar me një mendim relativistik dhe nikilistik. Njeriu mendon se është autori i vetes së vet, i jetës së vet dhe i shoqërisë; ai ndihet i vetëmjaftueshëm dhe synon jo vetëm ta zëvendësojë Hyjin, por edhe të bëjë krejt pa të; si rrjedhojë, mendon se nuk i detyrohet për asgjë askujt, me përjashtim të vetes së vet, dhe pretendon të ketë vetëm të drejta. Kundër këtij vetëkuptimi të gabuar të personit, Benedikti XVI kujton se as njeriu dhe as zhvillimi i tij nuk janë të aftë t’i japin vetes domethënien e tyre të fundit; dhe përpara tij Pali VI kishte pohuar se «nuk ka një humanizëm të vërtetë nëse nuk është i hapur ndaj Absolutit, në pranimin e një thirrjeje, që jep idenë e vërtetë të jetës njerëzore». Indiferenca ndaj të afërmit merr fytyra të ndryshme. Ka prej atyre që janë të mirëinformuar, dëgjojnë radion, lexojnë gazetat apo marrin pjesë në programe televizive, por e bëjnë në mënyrë të vakët, gati si një zakon: këta persona i njohin krejt pak dramat që brengosin njerëzimin, por nuk ndihen të përfshirë, nuk ndiejnë dhembshuri. Ky është qëndrimi i atij që di, por e mban shikimin, mendimin dhe veprimin të drejtuar kah vetja e vet. Për fat të keq duhet të konstatojmë se shtimi i informacionit, tipik i kohës sonë, nuk do të thotë në vetvete shtim i vëmendjes ndaj problemeve, nëse nuk shoqërohet prej një hapjeje të ndërgjegjes në kuptimin solidar. Madje, ai mund të sjellë njëfarë ngopjeje që anestetizon dhe, në njëfarë mase, relativizon rëndesën e problemeve. «Disa thjeshtë mjaftohen duke fajësuar të varfrit dhe vendet e varfra për të këqijat e tyre, me përgjithësime të padrejta, dhe duke pretenduar që ta gjejnë zgjidhjen në një “edukim” që t’i qetësojë dhe t’i shndërrojë ata në qenie të zbutura dhe të padëmshme. Kjo bëhet edhe më acaruese nëse të përjashtuarit shohin se ky kancer shoqëror po rritet, që është korrupsioni i rrënjosur thellë në shumë Vende – në qeveri, në sipërmarrje dhe në institucione – cilado qoftë ideologjia politike e qeveritarëve». Në raste të tjera, indiferenca shfaqet si mungesë vëmendjeje ndaj realitetit rrethues, sidomos atij që është më larg. Disa persona parapëlqejnë të mos kërkojnë, të mos informohen dhe e jetojnë mirëqenien e rehatinë e tyre të shurdhët ndaj britmës së dhimbjes që lëshon njerëzimi që vuan. Gati pa e kuptuar, jemi bërë të paaftë të provojmë dhembshuri për të tjerët, për dramat e tyre, nuk na intereson të kujdesemi për ta sikur ajo që u ndodh atyre është një përgjegjësi që nuk na përket neve. «Kur ne jemi mirë dhe ndihemi rehat, me siguri i harrojmë të tjerët (gjë që Hyji Atë nuk e bën), nuk interesohemi për problemet e tyre, për vuajtjet e tyre dhe për padrejtësitë që pësojnë... Atëherë zemra jonë bie në indiferencë: ndërsa unë jam relativisht mirë dhe rehat, i harroj ata që nuk janë mirë».
Duke jetuar në një shtëpi të përbashkët, nuk mund të mos e pyesim veten për shëndetin e saj, siç jam përpjekur të bëj në Letrën enciklike “Laudato sì”. Ndotja e ujërave dhe e ajrit, shfrytëzimi pa kriter i pyjeve, shkatërrimi i mjedisit, shpesh janë fryt i indiferencës së njeriut ndaj të tjerëve, sepse gjithçka është e lidhur. Ashtu si edhe sjellja e njeriut me kafshët ndikon në marrëdhëniet e tij me të tjerët, për të mos folur për atë që ia lejon vetes të bëjë tjetërkund atë që nuk guxon të bëjë në shtëpitë e vet.
Në këto dhe në raste të tjera, indiferenca shkakton sidomos mbyllje e mosangazhim, dhe kështu ndihmon që të mos ketë paqe me Hyjin, me të afërmin dhe me krijimin.

Paqja e kërcënuar prej indiferencës së globalizuar
4. Indiferenca ndaj Hyjit tejkalon sferën intime dhe shpirtërore të çdo personi dhe vesh sferën publike e sociale. Siç pohonte Benedikti XVI, «ekziston një ndërlidhje intime mes lavdërimit të Hyjit dhe paqes së njerëzve në tokë». Në fakt, «pa një hapje transhendente, njeriu bie lehtësisht në relativizëm dhe pastaj e ka të vështirë të veprojë sipas drejtësisë dhe të angazhohet për paqen». Harrimi dhe mohimi i Hyjit, që e çojnë njeriun të mos njohë asnjë normë përtej vetes së vet dhe të marrë si normë vetëm veten e vet, kanë krijuar mizori dhe dhunë të pamasë.
Në nivel individual dhe bashkësior indiferenca ndaj të afërmit, bijë e asaj ndaj Hyjit, merr aspektin e inercisë dhe të çangazhimit, që ushqejnë vazhdimin e situatave të padrejtësisë dhe të një çekuilibri të rëndë shoqëror, të cilat, nga ana e tyre, mund të çojnë në konflikte apo, në çdo rast, mund të krijojnë një klimë pakënaqësie që rrezikon të degjenerojë, herët apo vonë, në dhunë dhe pasiguri.
Në këtë kuptim indiferenca, dhe çangazhimi që pason, përbëjnë një mungesë të rëndë ndaj detyrës që çdo person ka për të kontribuar, në masën e aftësive të veta dhe të rolit që ka në shoqëri, për të mirën e përbashkët, në veçanti për paqen, që është njëra prej të mirave më të çmuara të njerëzimit.
Kur pastaj vesh nivelin institucional, indiferenca ndaj tjetrit, ndaj dinjitetit të tij, ndaj të drejtave themelore dhe lirisë së tij, e bashkuar me një kulturë që është e shënuar prej përfitimit dhe hedonizmit, favorizon dhe ndonjëherë justifikon veprime dhe politika që janë kërcënim për paqen. Ky qëndrim indiference mund të arrijë edhe të justifikojë disa politika ekonomike të dënueshme, foriere me padrejtësi, ndarje dhe dhunë, në parapamje të arritjes së mirëqenies së vet apo atë të vendit të vet. Jo rrallëherë, në fakt, projektet ekonomike dhe politike të njerëzve kanë si qëllim arritjen apo mbajtjen e pushtetit dhe të pasurive, edhe nëse kjo kërkon shkeljen e të drejtave dhe të nevojave themelore të të tjerëve. Kur popullatat shohin se po ua mohojnë të drejtat themelore, si ushqimin, ujin, ndihmën mjekësore apo punën, ata janë të tunduara që t’i marrin me forcë.
Po ashtu, indiferenca ndaj mjedisit natyror, duke favorizuar shpyllëzimin, ndotjen dhe katastrofat natyrore që çrrënjosin bashkësi të tëra prej mjedisit të tyre jetësor, duke i detyruar të jetojnë në kushte të paqëndrueshme dhe të pasigurta, krijon varfëri të reja, situata të reja padrejtësie prej rrjedhojave shpesh nefate në terma sigurie dhe paqeje shoqërore. Sa luftra janë bërë dhe sa do të bëhen për shkak të mungesës së burimeve apo për t’iu përgjigjur kërkesës së pangopur për burime natyrore?

Prej indiferencës te mëshira: kthimi i zemrës
5. Kur, një vit më parë, në Mesazhin për Ditën Botërore të Paqes: “Jo më skllevër, por vëllezër”, rikujtoja ikonën e parë biblike të vëllazërisë njerëzore, atë të Kainit dhe të Abelit (krh. Zan 4,1-16), ishte për të tërhequr vëmendjen se si është tradhtuar kjo vëllazëri e parë. Kaini dhe Abeli janë vëllezër. Vijnë të dy prej të njëjtit kraharor, janë të njëjtë në dinjitet dhe të krijuar në shëmbëlltyrë dhe përngjasim të Hyjit; por vëllazëria e tyre si krijesa prishet. «Kaini jo vetëm nuk e duron vëllanë e vet Abelin, por e vret prej zilisë».Vëllavrasja atëherë bëhet forma e tradhtisë dhe mospranimi nga ana e Kainit e vëllazërisë me Abelin është prishja e parë në marrëdhëniet familjare të vëllazërisë, të solidaritetit dhe të respektimit të ndërsjellë.
Atëherë, Hyji ndërhyn për ta thirrur njeriun në përgjegjësi ndaj të afërmit të vet, pikërisht siç bëri kur Adami dhe Eva, prindërit e parë, prishën bashkësinë me Krijuesin.
«Atëherë Zoti e pyeti Kainin: “Ku është vëllai yt, Abeli?”. Ky i përgjigji: “Nuk di. Pse a mos jam unë rojtari i tim vëllai?”. Zoti i tha: “Po çka bëre!? Zëri i gjakut të vëllait tënd bërtet tek unë prej dheut!”» (Zan 4,9-10).
Kaini thotë se nuk e di se çfarë i ndodhi të vëllait, thotë se nuk është rojtari i tij. Nuk ndihet përgjegjës për jetën e tij, për fatin e tij. Nuk ndihet i përfshirë. Është indiferent ndaj vëllait të vet, megjithëse ata janë të lidhur prej zanafillës së përbashkët. Çfarë trishtimi! Çfarë drame vëllazërore, familjare, njerëzore! Kjo është shfaqja e parë e indiferencës mes vëllezërve. Kurse Hyji nuk është indiferent: gjaku i Abelit ka vlerë të madhe në sytë e tij dhe i kërkon Kainit të japë llogari. Pra, Hyji zbulohet, qysh prej fillimit të njerëzimit, si Ai që interesohet për fatin e njeriut. Kur më vonë bijtë e Izraelit gjenden në skllavëri në Egjipt, Hyji ndërhyn sërish. I thotë Moisiut: «E pashë mjerimin e popullit tim në Egjipt dhe e dëgjova klithjen e tij për ndihmë për shkak të pashpirtësisë së mbikëqyrësve të tyre. Dhe, duke e ditur vuajtjen e tij, zbrita për ta çliruar nga duart e egjiptianëve, ta nxjerr nga ajo tokë dhe ta çoj në një vend të mirë e të gjerë, në dheun ku rrjedh qumësht dhe mjaltë» (Dal 3,7-8). Është e rëndësishme të vihen re foljet që përshkruajnë ndërhyrjen e Hyjit: Ai sheh, dëgjon, njeh, zbret, liron. Hyji nuk është indiferent. Është i vëmendshëm dhe vepron.
Në të njëjtën mënyrë, në Birin e tij Jezus, Hyji ka zbritur mes njerëzve, është mishëruar dhe është treguar solidar me njerëzimin, në çdo gjë, me përjashtim të mëkatit. Jezusi identifikohej me njerëzimin: «vëllai i parë në mes të shumë vëllezërve» (Rom 8,29). Ai nuk mjaftohej vetëm duke mësuar turmat, por shqetësohej për ta, sidomos kur i shihte të uritura (krh. Mk 6,34-44) apo të papuna (krh. Mt 20,3). Shikimi i tij nuk u drejtohej vetëm njerëzve, por edhe peshqve të detit, zogjve të qiellit, bimëve dhe pemëve, të vegjëlve dhe të mëdhenjve; përqafonte gjithë krijimin. Ai sheh, sigurisht, por nuk kufizohet me kaq, sepse prek personat, flet me ta, vepron në dobi të tyre dhe i bën mirë atij që ka nevojë. Jo vetëm, por e lë veten të mallëngjehet dhe të qajë (krh. Gjn 11,33-44). Dhe vepron për t’i dhënë fund vuajtjes, trishtimit, mjerimit dhe vdekjes.
Jezusi na mëson të jemi të mëshirshëm si Ati (krh. Lk 6,36). Në shëmbëlltyrën e samaritanit të mirë (krh. Lk 10,29-37) denoncon mosdhënien e ndihmës përpara nevojës urgjente të të ngjashmëve të vet: «E pa, iu shmang e vazhdoi rrugën» (krh. Lk 10,31.32). Në të njëjtën kohë, nëpërmjet këtij shembulli, Ai i fton dëgjuesit e vet, dhe në veçanti nxënësit e vet, të mësojnë të ndalen përpara vuajtjes së kësaj bote për ta lehtësuar atë, përpara plagëve të të tjerëve për t’i mjekuar ato, me mjetet që kanë, duke u nisur nga koha e tyre, me gjithë punët e shumta të mund të kenë. Në fakt, indiferenca, shpesh kërkon pretekste: në zbatimin e normave rituale, në numrin e gjërave që duhen bërë, në antagonizmat që na mbajnë larg njëri-tjetrit, në paragjykimet e çdo lloji që na pengojnë të bëhemi të afërm.
Mëshira është zemra e Hyjit. Për këtë arsye duhet të jetë edhe zemra e të gjithë atyre që e njohin veten si pjesëtarë të një familjeje të madhe të vetme të bijve të tij; një zemër që rreh fort kudo ku dinjiteti njerëzor – pasqyrë e fytyrës së Hyjit në krijesat e veta – është në lojë. Jezusi na paralajmëron: dashuria për të tjerët – të huaj, të sëmurë, të burgosur, të pastrehë, madje edhe armiq – është e vetmja masë e Hyjit për të gjykuar veprimet tona. Prej kësaj varet fati ynë i amshuar. Nuk kemi pse të habitemi që Pali apostull i fton të krishterët e Romës të gëzohen me ata që gëzohen dhe të qajnë me ata që qajnë (krh. Rom 12,15), apo që i porosit ata të Korintit të mbledhin ndihma në shenjë solidariteti me ata pjesëtarë të Kishës që vuajnë (krh. 1Kor 16,2-3). Dhe Shën Gjon shkruan: «Kush i ka të mirat e kësaj bote dhe e sheh vëllanë e vet në ngushticë dhe e mbyll zemrën e vet para tij – në ç’mënyrë dashuria e Hyjit qëndron në të?» (1Gjn 3,17; krh. Jak 2,15-16).
Ja pse «është përcaktuese për Kishën dhe besueshmërinë e kumtimit të saj që ajo ta jetojë dhe ta dëshmojë mëshirën në vetën e parë. Gjestet dhe të folurit e saj duhet të përçojnë mëshirë për të hyrë në zemrën e personave dhe t’i nxisë ata të rigjejnë rrugën për t’u rikthyer te Ati. E vërteta e parë e Kishës është dashuria e Krishtit. Për këtë dashuri, që arrin deri në faljen dhe dhurimin e vetes, Kisha bëhet shërbëtore dhe ndërmjetësuese pranë njerëzve. Prandaj, aty ku Kisha është e pranishme, aty duhet të jetë e dukshme mëshira e Atit. Në famullitë tona, në bashkësitë, në shoqatat dhe lëvizjet, me një fjalë, kudo që ka të krishterë, çdokush duhet të gjejë një oaz mëshire».
Kështu, edhe ne jemi të thirrur ta bëjmë dashurinë, dhembshurinë, mëshirën dhe solidaritetin një program të vërtetë jete, një stil sjelljeje në marrëdhëniet tona me njëri-tjetrin. Kjo kërkon kthimin e zemrës: domethënë që hiri i Hyjit ta shndërrojë zemrën tonë prej guri në një zemër prej mishi (krh. Ez 36,26), të aftë për t’iu hapur të tjerëve me solidaritet autentik. Kjo, në fakt, është më shumë se një «ndjenjë e vakët dhembshurie apo mallëngjimi sipërfaqësor për të këqijat e shumë personave, afër apo larg». Solidariteti «është vendosmëria e qëndrueshme dhe ngulmuese për t’u angazhuar për të mirën e përbashkët: apo për të mirën e të gjithëve dhe të secilit, sepse të gjithë jemi me të vërtetë përgjegjës për të gjithë», sepse dhembshuria buron prej vëllazërisë.
E kuptuar në këtë mënyrë, solidariteti përbën qëndrimin moral dhe shoqëror që më mirë i përgjigjet vetëdijësimit për plagët e kohës sonë dhe të ndër-varësisë së pamohueshme që gjithnjë e më shumë ekziston, sidomos në një botë të globalizuar, mes jetës së individit dhe bashkësisë së tij në një vend të caktuar dhe asaj të burrave e grave në vende të tjera të botës.

Të nxitësh një kulturë solidariteti dhe mëshire për të fituar mbi indiferencën
6. Solidariteti si virtyt moral dhe qëndrim social, fryt i kthimit personal, kërkon një angazhim prej anës së shumë subjekteve, që kanë përgjegjësi të karakterit edukativ dhe formativ.
Mendimi im i parë shkon te familjet, të thirrura për një mision parësor edukativ dhe prej të cilit nuk mund të heqin dorë. Ato përbëjnë vendin e parë ku jetohen dhe përçohen vlerat e dashurisë dhe të vëllazërisë, të bashkëjetesës dhe të bashkëndarjes, të vëmendjes dhe të përkujdesjes ndaj tjetrit. Ato janë edhe vende të privilegjuara për përçimin e fesë, duke filluar prej atyre gjesteve të para të thjeshta të devocionit që nënat u mësojnë fëmijëve të tyre.
Për sa u përket edukatorëve dhe formatorëve që, në shkollë apo në qendra të ndryshme ku mblidhen fëmijët dhe të rinjtë, kanë detyrën angazhuese për të edukuar fëmijët dhe të rinjtë, janë të thirrur që të jenë të vetëdijshëm që përgjegjësia e tyre ka të bëjë me përmasat morale, shpirtërore dhe shoqërore të personit. Vlerat e lirisë, të respektit të ndërsjellë dhe të solidaritetit mund të përçohen qysh në moshë të njomë. Duke iu drejtuar përgjegjësve të institucioneve që kanë detyra edukative, Benedikti XVI pohonte: «çdo mjedis edukativ të jetë një vend i hapur ndaj transhendentes dhe të tjerëve; vend dialogu, kohezioni dhe dëgjimi, në të cilin i riu duhet të ndihet i vlerësuar në potencialitetet e veta dhe në pasuritë e brendshme, si dhe duhet të mësojë t’i vlerësojë vëllezërit. Duhet të mësojë ta shijojë gëzimin që buron prej të jetuarit ditë pas dite dashurinë dhe dhembshurinë ndaj të afërmit dhe prej marrjes pjesë në mënyrë aktive në ndërtimin e një shoqërie më njerëzore dhe më vëllazërore».
Edhe operatorët kulturorë dhe të mjeteve të komunikimit shoqëror kanë përgjegjësi në fushën e edukimit dhe të formimit, sidomos në shoqëritë bashkëkohore, ku mundësia për të përdorur mjetet e informimit dhe të komunikimit është gjithnjë e më e përhapur. Është detyrë e tyre para së gjithash të vihen në shërbim të së vërtetës dhe jo të interesave individuale. Mjetet e komunikimit, në fakt, «jo vetëm informojnë, por edhe formojnë shpirtin e spektatorëve dhe për këtë arsye mund të japin një ndihmë me vlerë në edukimin e të rinjve. Është e rëndësishme të kihet parasysh që lidhja mes edukimit dhe komunikimit është shumë e ngushtë: edukimi ndodh në fakt përmes komunikimit, që ndikon, pozitivisht apo negativisht, në formimin e personit». Operatorët kulturorë dhe të medias do të duhej edhe të vigjëlonin me qëllim që mënyra me të cilën merren dhe përhapen informacionet të jetë juridikisht dhe moralisht e ligjshme.

Paqja: fryt i një kulture solidariteti, mëshire dhe dhembshurie
7. Të vetëdijshëm për kërcënimin e një globalizimi të indiferencës, nuk mund të mos njohim që, në skenarin e sipërparaqitur, përfshihen edhe shumë nisma dhe veprime pozitive që dëshmojnë dhembshurinë, mëshirën dhe solidaritetin që njeriu është i aftë të tregojë. Do të doja të kujtoja disa shembuj të lavdërueshëm angazhimi, që tregojnë se si secili mund të fitojë mbi indiferencën kur zgjedh të mos e heqë shikimin prej të afërmit të vet dhe që janë praktika të mira në ecjen drejt një shoqërie më njerëzore.
Ka shumë organizata jo qeveritare dhe grupe bamirëse, brenda Kishës dhe jashtë saj, ku pjesëtarët e saj, në raste epidemish, tërmetesh apo konfliktesh të armatosura, u bëjnë ballë vështirësive dhe rreziqeve për të mjekuar të plagosurit e të sëmurët dhe për të varrosur të vdekurit. Përveç tyre, do të doja të përmendja personat dhe shoqatat që ndihmojnë emigrantët, që përshkojnë shkretëtira dhe kapërcejnë dete për të kërkuar kushte më të mira pune. Këto veprime janë vepra mëshire trupore dhe shpirtërore, mbi të cilat do të gjykohemi në fund të jetës sonë.
Mendimi im shkon edhe te gazetarët dhe fotografët që informojnë opinionin publik mbi situatat e vështira që pyesin ndërgjegjet tona, si edhe te ata që angazhohen për mbrojtjen e të drejtave njerëzore, në veçanti ato të pakicave etnike dhe fetare, të popujve vendas, të grave dhe të fëmijëve, si edhe të të gjithë atyre që jetojnë në kushte cënueshmërie më të madhe. Mes tyre ka edhe shumë meshtarë dhe misionarë që, si barinj të mirë, qëndrojnë pranë besimtarëve të tyre dhe i mbështesin me gjithë rreziqet dhe vështirësitë, në veçanti gjatë konflikteve të armatosura.
Sa familje, pastaj, mes shumë vështirësive të punës dhe atyre sociale, angazhohen konkretisht për t’i edukuar fëmijët e tyre “kundër-rrjedhës”, duke bërë shumë sakrifica, me vlerat e solidaritetit, të dhembshurisë dhe të vëllazërisë! Sa familje ua hapin zemrat dhe shtëpitë e tyre atyre që kanë nevojë, si refugjatëve dhe emigrantëve! Dua të falënderoj në mënyrë të veçantë të gjithë personat, familjet, famullitë, bashkësitë rregulltare, manastiret dhe shenjtëroret, që i janë përgjigjur menjëherë apelit tim për të mikpritur një familje refugjatësh.
Në fund, do të doja të përmendja të rinjtë që bashkohen për të realizuar projekte solidariteti dhe të gjithë ata që i hapin duart e tyre për të ndihmuar të afërmin në nevojë në qytetin e tyre, në Vendin e tyre dhe në vende të tjera të botës. Dua të falënderoj dhe të nxis të gjithë ata që angazhohen në veprime të tilla, edhe pse nuk u bëhet reklamë: uria dhe etja e tyre për drejtësi do të plotësohet, mëshira e tyre do të bëjë që ata të gjejnë mëshirë dhe, si punëtorë të paqes, do të quhen bij të Hyjit (krh. Mt 5,6-9).


Paqja në shenjën e Jubileut të Mëshirës
8. Në shpirtin e Jubileut të Mëshirës, secili është i thirrur të njohë se si indiferenca shfaqet në jetën e tij dhe të marrë një angazhim konkret për të ndihmuar në përmirësimin e realitetit ku jeton, duke u nisur prej familjes së vet, prej komshive apo prej mjedisit të punës.
Edhe Shtetet janë të thirrur për të bërë gjeste konkrete, për akte të guximshme ndaj personave më të dobët të shoqërisë së tyre, si të burgosur, emigrantë, të papunë dhe të sëmurë.
Për sa u përket të burgosurve, në shumë raste është urgjente të merren masa konkrete për të përmirësuar kushtet e tyre të jetesës në burgje, duke u kushtuar një vëmendje të veçantë atyre që janë në pritje të dënimit, duke pasur në mendje qëllimin riedukativ të dënimit penal dhe duke vlerësuar mundësinë për të futur në legjislacionet kombëtare dënime alternative në vend të dënimeve me burg. Në këtë kontekst, dëshiroj të përtërij apelin bërë autoriteteve shtetërore për shfuqizimin e dënimit me vdekje, aty ku është ende në fuqi, dhe për të parë mundësinë e një amnistie.
Për sa u përket emigrantëve, do të doja të bëja ftesën për rimendimin e legjislacioneve mbi emigrimin, me qëllim që të gjallërohen prej vullnetit të mikpritjes, në respektimin e detyrave dhe të përgjegjësive të ndërsjella, dhe të lehtësojnë integrimin e emigrantëve. Në këtë perspektivë, një vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet kushteve të jetesës së emigrantëve, duke kujtuar që klandestiniteti rrezikon t’i çojë ata në kriminalitet.
Po ashtu, dëshiroj, në këtë Vit Jubilar, t’u bëj një apel të ngutshëm përgjegjësve të Shteteve që të bëjnë gjeste konkrete në dobi të vëllezërve dhe të motrave tona që vuajnë për mungesën e punës, të tokës dhe të banesës. Mendoj për krijimin e vendeve të dinjitetshme të punës për t’iu kundërvënë plagës sociale të papunësisë, që ka prekur një numër të madh të familjeve dhe të të rinjve dhe ka pasoja shumë të rënda në mbajtjen e krejt shoqërisë. Mungesa e punës prek shumë rëndë ndjenjën e dinjitetit dhe të shpresës, dhe mund të kompensohet pjesërisht prej ndihmave, të nevojshme, për të papunët dhe familjet e tyre. Një vëmendje e veçantë do të duhej t’u kushtohej grave – për fat të keq ende të diskriminuara në fushën e punës – dhe kategorive të tjera të punëtorëve, kushtet e të cilëve janë të paqëndrueshme apo të rrezikshme dhe pagesat e të cilëve nuk janë të përshtatshme për rëndësinë e misionit të tyre shoqëror.
Në fund, do të doja të ftoja për të bërë veprime të efektshme për përmirësimin e kushteve të jetesës të të sëmurëve, duke u garantuar të gjithëve mundësinë për mjekime dhe për ilaçe të domosdoshme për jetën, përfshirë mundësinë për mjekim në shtëpi.
Duke hedhur shikimin përtej kufijve të tyre, përgjegjësit e Shteteve janë të thirrur edhe për të ripërtërirë marrëdhëniet e tyre me popujt e tjerë, duke u mundësuar të gjithëve një pjesëmarrje efektive dhe përfshirëse në jetën e bashkësisë ndërkombëtare, me qëllim që të realizohet vëllazëria edhe brenda familjes së kombeve.
Në këtë perspektivë, dëshiroj të drejtoj një apel të trefishtë për të mos i tërhequr popujt e tjerë në konflikte apo luftra që shkatërrojnë jo vetëm pasuritë materiale, kulturore dhe sociale, por edhe – dhe për një kohë të gjatë – integritetin moral dhe shpirtëror të tyre; për fshirjen apo mbarështimin e borxhit ndërkombëtar të Shteteve më të varfra; për zbatimin e politikave të bashkëpunimit që, në vend që t’i nënshtrohen diktaturës së disa ideologjive, të respektojnë vlerat e popullatave vendore dhe që, në çdo rast, të mos dëmtojnë të drejtën themelore dhe të patjetërsueshme të fetusit për të ardhur në jetë.
Ia besoj këto reflektime, së bashku me urimet më të mira për vitin e ri, ndërmjetësimit të Marisë shumë të Shenjtë, Nënës që kujdeset për nevojat e njerëzimit, me qëllim që të marrë prej Birit të saj, Princit të Paqes, plotësimin e lutjeve tona dhe bekimin e angazhimit tonë të përditshëm për një botë vëllazërore dhe solidare.

Prej Vatikanit, më 8 dhjetor 2015 Festa e Zojës së Papërlyer
Hapja e Vitit të Jashtëzakonshëm të Mëshirës

Muzeu Dioqezan

 LOGO MUZEU piccolo

 

2 korrik 2016 – ora 18.45

INAUGURIMI E MUZEUT DIOQEZAN

 

shkarko ftesen front

shkarko ftesen back

 

 

 

 

 

MUZEU DIOQEZAN I SHKODRËS DHE PULTIT

Muzeu Dioqezan lind nga nevoja për të mbledhur, për të ruajtur dhe për ta bërë të disponueshme trashëgiminë historike në lidhje me fenë dhe kulturën e popullit shqiptar, që i referohet në mënyrë të veçantë zonës territoriale që bën pjesë në Arqidioqezën Shkodër-Pult.

Veriu i Shqipërisë, ku historikisht tradita katolike është më e fortë sesa në të gjithë pjesën tjetër të Vendit është dëshmitar dhe ruajtës i një feje që i ka rrënjët thellë në vetë zanafillën e krishterimit të epokës apostolike. Një fe që është kundërshtuar shpesh, në përpjeke për ta shuar me çdo mënyrë zjarrin e saj, zjarr që, megjithatë, ka shpërthyer përsëri nga hiri nën të cilin kishte qenë i detyruar të qëndronte.

“Të kujtosh” nuk është vetëm të mos harrosh, por edhe të kesh përsëri vetëdijen e identitetit që na përcakton në të tashmen, duke na lejuar të hedhim bazat për të ardhmen.

Në këtë kuptim, Muzeu Dioqezan nuk është vetëm një veprim për të mbrojtur dhe vlerësuar dëshmitë materiale dhe jo materiale që i përkasin historisë sonë, por një veprim kulturor që synon ta bëjë vizitorin të takohet me një realitet pasojat e të cilit janë ende të dukshme në të tashmen, për të kuptuar vlerën dhe rëndësisnë e tij që kapërcejnë planin e njohjes së thjeshtë dhe bëjnë të hysh në atë të dijes: dashuria për jetën, shija e të mirës dhe e të bukurës, hovi shpirtëror.

Duke u nisur nga kjo vetëdije, intuita zanafillore, që kishte çuar në mbledhjen e sendeve të gjetura dhe që synonte ruajtjen dhe ekspozimin e tyre, i ka hapur rrugën një reflektimi më të thelluar që e ka vënë grupin e projektit në kushtet për të mos qenë më “guidë” e përgatitjes së ekspozimit, por të lejojë të udhëhiqet nga sendet e gjetura që, nga vetvetja, komunikonin një histori (shumë histori në të vërtetë) dhe paraqiteshin me qartësi dhe konsekuencë të mahnitshme.

Itinerari muzeal, në një ballafaqim me paraqitjet në koleksion – vepra arti, sende kishtare, sende përdorimi dhe devocioni personal, fragmente dhe dokumente, dëshmi – në fund ka rezultuar i qartë dhe i ofrohet këtu vëmendjes suaj. Ai parasheh një ecuri tregimtare sipas seksioneve tematike, të shoqëruar nga një vijë e kohës dhe të organizuar në dy bërthama kryesore: VENDE DHE SHENJA NË KOHË (kati përdhes) dhe ZËRA, FYTYRA, DËSHMI NË KOHË (kati parë).

Domethënës është edhe vendi brenda të cilit Muzeu Dioqezan gjen vendosjen e tij, i lidhur ngushtë me kishën Katedrale, në anën e jugut dhe poshtë kambanares madhështore. Katedralja që e përfshin atë është pjesë përbërëse e tregimit të Muzeut dhe pjesë e historisë që i bashkon të gjitha sendet e gjetura. Nga ana tjetër, Muzeu dhe hapësirat e Katedrales, objekt i ndërhyrjeve të kohëve të fundit për përmirësimin dhe rinovimin funksional, përbëjnë në tërësi një projekt të integruar mes dy realiteteve që plotësojnë njëri-tjetrin.

Ndërkaq, një element nga i cili priret Muzeu është lidhja e ngushtë me territorin dioqezan dhe vendet kulturore të pranishme në të, të rikujtuara në itinerar në shumë pika, në mënyrë që të bëhen njëkohësisht etapë dhe nyjë e një itinerari më të gjerë, për të ndërtuar, idealisht dhe në kohë, një rrjet në territor.

Muzeu Dioqezan është realizuar, pra, me kritere shkencore dhe mundësi përfitimi, si për të garantuar korrektësinë historike të asaj që është treguar, si ngaqë përgatitja e ekspozimit hyn në mes të tregimit nëpërmjet mjeteve të ndryshme, duke e bërë atë sa më të kuptueshëm që të jetë e mundur për vizitorin.

 

VENDE DHE SHENJA NË KOHË

 

KOHËSHTRIRJE                                    

I_RRËNJËT E LASHTA. Kujtime të së kaluarës

II_KISHAT E DJESHME. Kujtime të vendeve

III_UJI. Zë i vendeve dhe simbole

IV_FRAGMENTET SKULPTURORE. Shenja të një bukurie të plagosur

V_SKULPTURAT. Fshehje: shenja të një bukurie të ruajtur

VI_FSHEHJA DHE DEVOCIONI. Shenja të një besimi të thjeshtë dhe të fortë

VII_VEPRIMTARIA E KISHËS. Shenja të një uniteti të pandërprerë asnjëherë

IX_ZOJA JONË E SHKODRËS – ZOJA E KËSHILLIT TË MIRË. Një fytyrë e dashur e kultit popullor

 

FYTYRA, ZËRA DHE DËSHMI NË KOHË

 

KOHËSHTRIRJE. Shekulli XX                         

IX_ZOJA E KËSHILLIT TË MIRË. Një fytyrë e dashur e kultit popullor

XI_DËSHMITË. Besimi i një populli në besimin e secilit

XII_KRYQI I DUKAGJINIT

XIV_MARTIRËT. Shenja të një uniteti të pandërprerë asnjëherë

XV_NJË KISHË QË LULËZON

 

 

NDERI I QARKUT SHKODER

 

Shumë të nderuar:
-    Imzot Ramiro Moliner Inglés, Nunci Apostolik
-    Zonja Kumbaro, Ministria e Kultures
-    Zonja Greta Bardeli, Kryetare e Keshillit te Qarkut
-    Z. Paulin Radovani, Prefekt
-    Dom Artur Jaku, famullitar
-    Atë A. Petani, i Kishës Ortodokse
-    Autoritete Civile Shtetërore dhe Lokale,
-    Te gjithe ju te pranishem, në veçanti familjarët të “Martirëve”

Koinçidenca e bukur e tri ngjarjeve të rëndësishme në këtë ditë është për mua rasti që të shpreh ndjenjën më të vërtetë të falënderimit që lind prej zemrës.
Vendosja zyrtare e veprës së Zotnisë Agim Radës,  që kujton martirizimin e Atdheut tonë në vitet e veta më të errëta, dhe që e kishim përuruar kohë më parë, është – siç pata thënë në atë rast – një paralajmërim për brezat e rinj dhe për të gjithë ne, për një Shqipëri më të mirë, për të bërë që të dëgjohet zëri ynë: “Kurrë më!”. Faleminderit, zotëri Agim Rada, për këtë dhuratë që nuk është vetëm për Kishën Katolike, por për gjithë Kombin.
Vepra juaj, që lartësohet prej tokës dhe na bën të shikojmë drejt Qiellit, nuk ka vetëm cilësinë që të na përgatisë për një të ardhme më të mirë duke treguar historinë tonë, por përreth saj, si lule të çmueshme, shfaqen edhe emrat e disa protagonistëve të kësaj historie: “Martirët” tanë Imzot Vinçenc Prennushi e 37 Shokët, që po përgatitemi t’i shohim së shpejti të lartësuar në nderet e altarëve. Edhe atyre u drejtohet falënderimi ynë, sepse falë sakrificës së tyre dhe asaj të mijëra burrave e grave të përndjekur e të vrarë, sot mund të gëzojmë atë liri që ata vetëm në mënyrë profetike e kanë parandier prej larg, në errësirën e vuajtjes së tyre.
Falënderoj Kryetarin i mëparshëm Zotin Maxhid Cungu dhe Kryetaren e Qarkut Zonjen Greta Bardeli me Këshillin e vet, që kanë dëshiruar të më japin këtë TITULL “NDERI I QARKUT SHKODER”. Një ipeshkëv përfaqëson gjithë Kishën bari i së cilës është. Meritat që më njihen sot nëpërmjet këtij titulli nderi, në të vërtetë, janë meritat e vetë Kishës që unë përfaqësoj. Është kjo Kishë që është aktivizuar me guxim dhe bujari në shumë rrethana në të cilat është krijuar një nevojë dhe ka ndier detyrimin moral që të ndërhyjë për të lehtësuar vuajtjet që buronin prej tyre.
Është kjo Kishë dioqezane që ka marrë përsipër të varfërit dhe nevojtarët, që ka marrë mbi shpatullat e veta, sikurse samaritani i mirë, ata persona që askush nuk ishte në gjendje t’i bartte sepse ishin të goditur nga handikape fizike apo mendore; është kjo Kishë që vazhdon të veprojë, shpesh pa u dukur dhe pa tërhequr vëmendjen e Mediave, për pajtimin e familjeve në gjak, për mbështetjen ekonomike të familjeve më të varfëra, për përparimin e të drejtave të personave të fundit të shoqërisë pranë institucioneve.
Prandaj, e pranoj me gëzim këtë mirënjohje, por më lejoni t’ua kushtoj atë të gjithë vepruesve dhe bashkëpunëtorëve, priftërinj, rregulltarë, rregulltare e laikë, që me bujari, altruizëm dhe sidomos me shpirt ungjillor vazhdojnë ta kushtojnë kohën e tyre për të dëshmuar ungjillin e dashurisë.
Shfrytëzoj rastin edhe për t’u përsëritur të gjithëve ftesën që të jenë më të pranishëm në jetën e shoqërisë shqiptare, ashtu siç thotë Jezusi, pra, për t’u bërë “tharm dhe kripë”: le të japim ndihmesën tonë me entuziazëm dhe pa u dukur tepër, për të qenë tharm për kohën tonë dhe për t’i dhënë shije kësaj bote që ka kaq shumë nevojë për burra e gra të angazhuar në shndërrimin e shoqërisë, duke e bërë çdo ditë më të mirë.
Duke bërë këtë, kemi para vetes një dëshmitare të madhe të dashurisë së cilës mund t’i referohemi, së Lumes Nënë Tereza që, brenda këtij viti Jubilar të Mëshirës, do të shpallet Shenjte prej Papa Françeskut. Motoja e saj, ajo që shpreh se ka për zemër më të varfërit ndër të varfër, le të bëhet edhe motoja jonë dhe ta nxisë gjithnjë e më shumë në veprim.
Jam i sigurt se, me ndihmën e Hyjit dhe me bashkëpunimin tonë me hirin që Hyji na e dhuron pa ndërprerje, do të dimë të jemi një prani ungjillore domethënëse dhe që do të ndihmojë konkretisht në rilindjen e popullit tonë. Të mos kufizohemi duke ndërtuar vetëm përkujtimore, as duke bërë përkujtime, megjithëse ato janë të rëndësishme, por secili prej nesh, në pjesën që i takon dhe sipas dhuratave që ka marrë prej Hyjit, të jetë inteligjencë e aftë për ta lexuar historinë e tashme dhe për ta interpretuar atë, zemër që rreh përballë qenies njerëzore, sidomos asaj të plagosur dhe që e ka të vështirë të ringrihet, dorë e hapur dhe e shtrirë drejt nevojtarit, këmbë gjithmonë e zellshme për “t’u nisur” që t’u dalë përpara nevojave të të afërmit.
Përsëri faleminderit të gjithëve dhe një të diel të mbarë.

Nuk do të doja ta përfundonim këtë takim tonin para se të jap një lajmërim të rëndësishëm. Në fjalimin tim hershova që po afrohet koha e lumturimit të Martirëve tanë.
Si Arkidioqezë, që kemi çuar përpara proçesin kanonik për kanonizimin të “Martirëve”, e ndiejmë detyrën që të përgatitemi mirë për këtë ngjarje të madhe. Në bashkëpunim me Komisionin Drejtësi dhe Paqe si dhe me disa artistë, kemi menduar të shpallim dy konkurse: një konkurs pikturash dhe një tjetër poetiko-muzikor.
Prandaj, po ftoj zotëri Luigj Milën që të paraqesë dy konkurset që, nga ky moment bëhen zyrtare. Faleminderit.

Shkodër, 30/01/2016

 


                            + Angelo Massafra OFM
Arcipeshkëv Metropolit i Shkodër-Pult
President i konferencës Ipeshkvore të Shqipërisë

URIMET E ARQIPESHKVIT PËR PASHKËT 2016

Shumë të dashur vëllezër e motra në Krishtin,

lajmi i mirë, “Krishti me të vërtetë u ngjall!”, ju arritë kudo që të jeni dhe jehoftë si lajm i një risie të jashtëzakonshmepër jetën e secilit prej jush.Me Ngjalljen e vet Krishti plotëson misionin e tij si zbulues i fytyrës së mëshirshme të Atit: Ai ka marrë në vete njerëzimin tonë deri në pasojën e skajshme të vdekjes, dhe kështu na ka kthyer në pafajësinë zanafillore, të humbur për shkak të mëkatit. Por pikërisht duke u ngjallur na ka dhënë mundësinë të marrim pjesë në jetën e tij hyjnore.
Të gjithë ne kemi marrë këtë dhuratë tejet të madhe nëpërmjet pagëzimit, por shumë vetë e konsiderojnë atë ende vetëm si një shenjë të përkatësisë në një fe dhe jo si shenjë të përkatësisë në Krishtin. Në të vërtetë, feja, nëse nuk shpreh përkatësinë në Krishtin është e zbrazët dhe pa vlerë.
Jemi duke jetuar një moment hiri të madh në këtë Vit të Mëshirës që papa Françesku e ka dëshiruar kaq shumë: është rasti i volitshëm për të ripërvetësuar fenë tonë, për t'i treguar vetës dhe gjithë botës bukurinë e përkatësisë në Krishtin që na kthen në dashurinë e Atit. Dhe Pashkët janë pikërisht kjo ngjarje e kthimit te Hyji të gjithçkaje që i përket, pra të neve, që jemi shpërblyer prej gjakut të çmueshëm të Krishtit (krh. 1 Pjt 1,18-19) dhe kemi hyrë, së bashku me të, në qiell. Sigurisht, për momentin vetëm shpirtërisht, siç na mëson shën Agustini (krh. Fjalime), por një ditë do të kemi mundësinë ta sodisim atë në lavdinë e tij, faqe
faqas.
Prandaj, guxim!
Ty që më dëgjon të them: nëse je në dhimbje mos e lësho veten sepse Krishti ka dashur të marrë mbi vete edhe dhimbjen tënde dhe me ringjalljen e vet të dhuron përsëri shpresën; nëse je në mëkat mos u shkurajo dhe merr rrugën e së mirës sepse Pashkët e Krishtit janë kalim prej vdekjes në jetën e mundur për të gjithë; nëse e ardhmja të duket e pasigurt mos u dëshpëro sepse e ardhmja është në duart e Hyjit dhe ai është i mirë e i mëshirshëm.
Shikoni se sa ngjarje hiri Zoti është duke nxitur për popullin tonë në këtë vit Mëshire të vërtetë! Na garantohet falja, na jepet mundësia për të rifilluar vrapimin, por jo vetëm: si bashkësi.
Së fundi, është duke na lejuar të shohim të lartësuar në nderet e altarëve Nënën tonë të dashur Tereza dhe të shpallur të Lumë Martirët tanë. Ja, Martirët tanë janë pikërisht shembulli më shprehës i asaj se si secili prej nesh mund të marrë pjesë në Mundimet e Krishtit që pastaj të marrë pjesë edhe në lavdinë e tij. Ndoshta nuk na kërkohet të vdesim të qëlluar nga një plumb si ata, por sigurisht na kërkohet të vdesim për nga egoizmi ynë, që na bën të mbyllemi në vetvete për t'iu hapur dhurimit të vetvetes nëpërmjet veprave të mëshirshme.
Në lidhje me këtë, dëshiroj t'u drejtohem në mënyrë të veçantë atyre që kanë përsipër përgjegjësinë politike të Vendit, në çfarëdo niveli, duke i ftuar që të kuptojnë dhe të kujdesen për nevojat reale të më të varfërve, një kategori gjithnjë në rritje. Të dashur miq, të zgjedhur prej popullit për t'u kujdesur për të mirën e përbashkët, prej zemrës po ju drejtoj thirrjen që të bëni gjithçka është e mundur për të garantuar të drejtën për punë, krijimin e shanseve të reja për punësim që t'u lejojnë të gjithëve të kenë një vend dinjitoz në shoqëri.
Shën Pali, ungjillëzuesi i parë i kësaj toke, na thotë se nëse jemi ngjallur bashkë me Krishtin duhet të kërkojmë gjërat që janë lart dhe jo këto përmbi tokë (krh. Kol 3,1), por edhe na nxit që të marrim mbi vete peshat e njëri-tjetrit (krh. Gal 6,2) me shpirt bashkëndarjeje.
Të dashur vëllezër e motra, urimi im për këto Pashkë të shenjta, pra, është që askush të mos e bëjë të kotë Ringjalljen e Krishtit, por të bëjë që ajo të shkëlqejë në jetën dhe në veprat e besimtarëve të tij.
 Gëzuar Pashkët, vëllezër e motra! Urime.

 

 

ZONAT BARITORE: FAMULLI E REKTORATE

 

1.    Zona Baritore “Shkodër-qytet”
2.    Zona Baritore “Jug-Perëndim”
3.    Zona Baritore “Veri-Lindje”
4.    Zona Baritore “Jug-Lindje”

 

ZONA 1  -  SHKODËR-QYTET

Vikar i Zonës: Dom Artur Jaku


FAMULLITË DHE QENDRAT BARITORE

 

1. Katedralja e Shën Shtjefnit Protomartir-Famulli
Adresa: Rruga Marin Beçikemi,
Sheshi Gjon Pali II - Shkodër  
Telefax (Zyra) (022) 243557
Telefax (Qela) (022) 250153
Administrator Famullitar: Dom Artur Jaku
katedraljashkoder.com
Facebook: Katedralja Shën Shtjefnit - Shkodër

1. Katedralja

 


 2. Shenjtërorja e Zojës së Këshillit të Mirë - Shkodër
Përgjegjës Baritor: Dom Artur Jaku
Tel.Fax. (022) 243557                     

Shenjtorja e Zojes se Shkodres
2. Shenjteroja                    


 

3. Kisha e Zojës Rruzare – Arra e Madhe – Famulli  
Adresa: Lagjja Ndoc Mazi,
Rr. Zoja Rruzare, Shkodër  
Tel.0222 42370

Famullitar: Fra Gazmend Tinaj, Famullitar,

3. Arra e madhe

 



4.  Kisha e  Shën Françeskut - Gjuhadol
URDHRI I FRETËRVE MINORË
Bashkësia e Kuvendit Françeskan
Epror:  Fra Landi Jaku
Adresa: Lagjja Vasil Shanto,
Rr. Gjergj Fishta -  Shkodër,
Tel. Fax: (022) 242725 / 243215

4.Shen Franceskut

 


 

5. Kisha e Shen Gjon Bosko
Bashkësia Salezianët e Dom Boskos, s.d.b.
Epror, Rektor i Kishës: Don Khong Huu Hien Giovanni Battista –
Adresa: Qendra Dom Bosko
Rr. Gjon Bosko 13 - Shkodër
Tel.: 022 242118 Drejtorja e Qendrës + Oratori
Tel. 022 248753 Bashkësia

5. Don Bosko

 


6.  Kisha e Motrave Stigmatine
Eprore Delegate: Motër Marjeta Lushi
Adresa:  Rruga e Motrave Stigmatine
Tel. (022) 243815

 6. CHIESA STIMMATINE


7.  Kisha e Shën Kollit  
Përgjegjës Baritor: Motrat Françeskane

Kisha e Shën Kollit

7. Shen Koll 


8. Qendra “Mbretëresha e Paqes” (tek Stacioni i Trenit)
Përgjegjëse: Motër Carmina

 8. Stacioni i trenit


9. Qendra “ Bariu i Mirë” (Fermentim)
Eprore: Motër Rita Ndoci                
Cel. 069 2947200

9. Fermentim




10. Qendra “ Nënë Tereza” Dobraç:
Përgjegjës Baritor: Dom Raffaele Gagliardi

10. Dobrac




11.  SHIROKË:  Kisha e Sh. Rrokut–- Famulli
Famullitar: Dom Dorian Mjeshtri F.D.P.
Ndihmës: Dom Rolando Reda F.D.P.

Adresa: Kisha e Shën Rrokut [K.P. 145]
Shirokë – Tel. Cel. 0682032026

Bashkësia: Motrat Kapuçine të Zojës së Papërlyer të Lurdit
Eprore: Motër Riccarda Alduino
Cel. 0682025726

11a. Shiroke

11b. Shiroke Bashkesia



12. TARABOSH: Kisha e Shën Marisë Magdalena     
Bashkësi i Etërve Françeskanë Kapuçinë
Epror: Atë Flaviano Ricciardi ofmcapp
Adresa: Kuvendi i Kapuçinëve “Shën Maria Magdalenë”
Lagjja Iliria - Ura e Bunës - Shkodër -

12. Tarabosh



13.  TARABOSH:  Fshati i Paqes
Përgjegjës Sh.T. Mons. Angelo Massafra

Fshati i Paqes

 13 Fshati i paqes


 

 

 

ZONA 2:   JUG – PERËNDIM
Vikar i Zonës: Dom Rolando Reda, Orionin

 

 

1. Rranxa të  Bushatit: Kisha e Shën Rrokut - Famulli
Famullitar: Dom Dritan Ndoci                               
Cel. 0673418671; 0686776133; Email: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

Bashkësia: Motrat e Kraharorit të Shenjtë

Krye Bushat: Kisha e Zemrës së Krishtit -
Rektor: Vëlla Michael Jaseph Bidwell M.C.

Bashkësia:  Misionarët e Bamirësisë të Nënë Terezës             
Tel. (0266) 20013

1. Rranxa

1a Bushat



2. BARBULLUSH: Kisha “Zoja e Ngritur në Qiell” – Famulli dhe zonat baritore: Barbullush - Hotën
Administrator Famullitar: Dom Siro Lunardon

Bashkësia: Motrat  Oblate të Zemrës së Papërlyer të Marisë
Eprore: Motër Gabriella
Tel. (0266) 20331, cell. 0692275039

2 Barbullush


 

3.   KUKËL: Kisha e Shën Shtjefnit
Administrator Famullitar: Dom Nikë Ukgjini
Cel. 069 2095003   

3. kukel



4.  TRUSH: Kisha “ Shna  Prendja” – Famulli dhe zonat baritore: Trush i Poshtëm -  Malsorët e Mullirit
Famullitar: Dom Mark Tusha S.D.B.

Bashkësia: Motrat Françeskane të Krishtit Mbret
Trush - Eprore: Motër Mira Qershija
Tel. 0266/21143

4a. Trush

4b. Trush Bashkesia


 

5. BERDICË: Kisha “Shën Illia” – Famulli dhe zonat baritore:  Berdicë e Madhe - Tarragjat - Berdicë e Sipërme - Malihebaj
Famullitar: Dom Mark Tusha S.D.B
Cel. 069 2267054

5. Berdice

5a. Tarragjat

5b. BERDICA SIPERME

5c. Malihebaj



6. OBLIKË – Famulli dhe Zonat Baritore:  Obot i Vjetër - Obot i Ri - Muriqan
Famullitar: Dom Dorian Mjeshtri F.D.P.

6. Oblike


 

7.  DAJÇ I BREGUT TË BUNËS: Famulli
Famullia “Të Ngjiturit e Krishtit në Qiell” + Famullia “Shën Mihilli” – Pentar dhe zonat baritore: Suka  - Samrish i Vjetër  - Samrish i Ri  - Shirq;          
Famullitar: Dom Marian Gega - Cel. 069 6071415
Email: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

Bashkësia: Motrat Stigmatine
Përgjegjëse: Moter Hana Gjolaj
Tel. 026720069

 7a. Dajc

7b. Dajc Bashkesia



8. VELIPOJË : “Shën Nikolla” – Famulli dhe zonat baritore: Reç  - Gomsiqe e Re - Mali Kolaj - Rrjollë
Administrator Famullitar: Dom Vlash Palaj
Tel. 0267 80011  Fax. 0267 80012 Cel. 069 2027494
Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

Bashkësia: Motrat Françeskane të Zojës së Engjëjve
Eprore: Motër Juditha Hejdel
Tel. 0267 80014  Fax. 0267 80015 Cel. 069/2075432

Bashkësia: Motrat Françeskane “Bijat e Nazaretit”
Eprore: Motër Mary John Kanjirathinkal
cel: 0673035994

8. Velipoje

8a Rec

8b Gosmiqe e Re

8c Gosmiqe Bashkesia Bijat e Nazaretit

8d Rrjolle

 



9.   BELTOJË : “Zoja Karmë” – Famulli + ASHTË  - KOSMAÇ
Pergjegjes baritor: Atë Angelo De Padova OFM
Cell. 0699237080        Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.
Facebook: Beltojashtakosmaç Famullia Zoja Karme

Bashkësia: Motrat Punëtore të Ungjillit të Shenjtë
Eprore: Motër Eva Casella
Tel. 0266 70144

9a. Beltoje

9b. Beltoje Bashkesia

9c. Ashte

9d. Kosmac


 

ZONA 3:    VERI – LINDJE
Vikar i Zonës: Atë  Artan Seli SDS

 

 

 

1. GRUDË E RE: Famulli  dhe zonat baritore: Shtoj i Ri / Golem - Guci - Dukagjin i Ri  - Shtoj i Vjetër (Vinoteke)
Bashkësia: Etërit Viçencianë
Epror dhe Administrator Famullitar: Atë Mario Murgia MC
Tel. 0262 20322 – cel. 0692025877
Zëvendës Administrator Famullitar: Atë Agostin Margjoni MC

Bashkësia: Bijat e Dashurisë Hyjnore
Eprore: Motër Antonia Simoni
Tel. 0262 20492;  cell 069 2671912

1a. Grude e re

1b grude e re Bashkesia

1c Shtoj i ri Golem



2. HOT I RI : Famulli
Përgjegjës Baritor: Atë Arjan Ndoji MC
        
Bashkësia: Motrat Françeskane të Zojës së Papërlyer[Noviciat]
Eprore: Motër Marie Ndue
Tel. 0262-20203, Cel. 068 2243878

2a Hot i ri

2b Hot i ri Bashkesia

 



3. BARDHAJ: Bardhanjor  - Bleran
Famullitar: Dom Dorian Mjeshtri F.D.P.
Ndihmës: Atë Giueppe Testa F.D.P

Bashkësia: Oblatet e Zojës së Pompeit
Eprore: Motër Francesca Virga
Cel.0682269255

3a. Bardhaj

3b. Bardhaj Bashkesia

3c. Bardhanjor


 

4.  GRUEMIRË – Famulli dhe zonat baritore: Rrjollë - Boriç i Madh - Grudë Fushë - Hotnaj- Gril- Boriç i vogel – Shen Gjin në Kullaj
Famullitar: Atë Antonio Bozza – Dehonian
tel. 069 2166543 - mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.
Atë Giuseppe Nicolai – mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

Bashkësia: Motrat Baziliane, Bijat e Shënjtes Makrina
Eprore: Motër  Maria Aurora Jozes            
Cel. 067 3070317 – mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

4. Gruemire

4a. Rrjoll   Gruemire

4b. Boric i Madh

4c. Grude Fushe

4d. Hotnaj

4e. Gril

4f. Boric i vogel

4g. Shen Gjin ne kullaj


 

5.  BAJZE – Famulli dhe zonat baritore: Pjetroshan – Vukpalaj – Kosan.
Famullitar dhe Guardian: Fra Fran Përlala - cel. 0682093703 e-mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.          
Fra Leonard Deja
Fra Bec Pecaj
Fra Jerzy Kopitko    
                                    
Bashkësia:  Motrat Franceskane të Jezusit Fëmijë
Eprore  Motër Pia Orietta Di Giacomo
Tel. 0269 20009 Cel. 00381 67533187

5. BAJZE


 

6. KASTRAT – Famulli dhe zonat baritore: Goraj
Administrator Famullitar: Fra Leonard Deja OFM

 6. Kastrat

6a. Goraj



7. TAMARA Famulli dhe zonat baritore: SELCE – VUKEL – VERMOSH – GRABON – BROJE - NIKÇ
Famullitar: Fra Gjon Kalaj OFM    
Cel. 0696232111

 7. TAMARA

7a. Selce

7b. Vukel

7c. Vermosh

7d. Grabon

7e. Broje

 



8. HOT Famulli dhe zonat baritore: Stare - Rrapsha
Famullitar: Dom Ardian Arra
Cel. 0682080250
                            

STARE  (RRAPSHE)
Bashkësia: Motrat Franceskane Misionare të Suzës
Eprore: M. Anna Ferragonio
Cel. 00381 69489557

 8. Hot

8a. Stare

8b. RRAPSHA

 

 



9. KOPLIK – Famulli dhe zonat baritore: Jubicë - Dobër
Famullitar: Atë Artan Seli SDS
Cel.  068 3076478

9a. Koplik   kisha

9b. Jubice   kisha

9c. Dober   kisha



10. SHKREL - Famulli dhe zonat baritore: BOGË – Ducaj – Vrith - Razem
Famullitar: Dom Nikolin Toma

10a. SHKREL

10b. BOGA

10c. Ducaj

10d. Vrith

10e. razem



11. REÇ – LOHE – STERKUJ -
Përgjegjes baritore: Atë Artan Seli SDS

11. Rec

 

11a. LOHE

11b. Sterkuje

 


 

12. SHLLAK – FAMULLI: Kisha “Shën Llezhdri” – dhe zonat baritore: Log Gegaj - Benë - Kroni Madh  - Vukaj - Uk Bibaj
Famullitar: Dom Gjovalin Simoni

12a. Log gegaj   shllak

 

12b. Bene   shllak

12c. Ukbibaj



13. SHALË – Breg Lumi - Famulli dhe zonat baritore: Theth - Abat – Leka - Gimaj – Nënmavriq
Famullitar: Dom Giuseppe Barbati
Cel. 0697429496  

13. Breg Lumi

 

13a.Theth

13b. ABAT

13c. Leka

13d. Gimaj

 

 

 


14. SHOSH - Famulli dhe zonat baritore: Palaj - Ndreaj
Famullitar: Dom Giuseppe Barbati
Cel. 0697429496  

14. PALAJ   shosh

14a. Ndreaj   shosh

 

 




15. KIR - Famulli dhe zonat baritore: XHAN - POG – PLAN – PREKALI - SUMA
Përgjegjëse Baritore: M. Sandra Bartolotto
Motrat Françeskane të Krishtit Mbret -Shkodër
Tel. 022-44602

15. KIR

15a. Xhan

15b. Pog, Kir

15c. PLAN

15d. PREKAL

 


 

 

ZONA 4  - JUG - LINDJE
Vikar i Zonës: Dom Raffaele Gagliardi

 

 

 

1. GURI I ZI: Kisha “Zemra e Krishtit” – Famulli dhe zonat baritore: Gajtan - Rrenc - Kuç Kasape (Qendra: Gjon Pali II)
Famullitar:   Dom Raffaele Gagliardi
Tel. 0264 60020, Cel. 0692186902;
Qela: Tel. 0264 60021
E mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.
 
Bashkësia:   Motrat e Kraharorit të Shenjtë
Përgjegjëse: Motër Miriam Nacucchi

 


 

2. RRAGAM – Famulli dhe zonat baritore: Sheldi  - Mazrrek – Shporr
Famullitar, Dom Charbel Bachour
Cel: 0672194557/ 0688133966 – Tel 026460101
e-mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

a. Bashkësia: Motrat e Shpëtimtarit Hyjnor [Rragam]
Eprore: Motër Mimoza Jaku
Cel. 068 2549348 Tel. 0264 60102

b. Bashkësia: Motrat e Shpëtimtarit Hyjnor  [Sheldi -Noviciat]
Eprore: Motër Terezina Jaku
Cel. 0682349967

 


 

3. JUBAN: Kisha “Shna Prendja” – Famulli dhe zonat baritore: Ganjollë - Vukatanë -  Spathar
Administrator Famullitar:  Dom Giuseppe Barbati
Cel. 0697429496.
Email: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

Bashkësia: Motrat Misionare të Shën Karlit Borome [Skalabriniane]
Eprore: Motër Assunt Zonta
Tel. 0264 60234, Cel. 0682024105
Email: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

 



4. STAJKË: Kisha “Naltimi i Kryqit” - Famulli
Administrator Famullitar: Dom Dedë Demaj
Tel. 00355 26622086  Cel. 0672573295

 



5. KOMAN: Kisha “Shën Marku” – Famulli dhe zonat baritore: Dushman – Toplanë
Pergjegjes baritor: Dom Charbel Bachour
Tel. 0224 8818, Cel. 068 2288892

Bashkësia: Motrat Françeskane të Bamirësisë
Eprore: Motër Rosa Antenucci
Cel. 0692401323

 


 

 

 

 

 

Historiku i fshatit te paqes

 

PLANI I PËRGJITHSHËM I FSHATIT TË PAQES
Promovuar nga Caritas Shkodër me rastin e Jubileut të Madh të vitit dymijë
 


 


Fshati i Paqes është një realitet që lindi nga dëshira për t’i ofruar shoqërisë shqiptare dëshminë e bashkimit, të vëllazërimit universal, të shërbimit ndaj të varfërve e shtresave më të harruara, me qëllim integrimin e tyre me pjesën tjetër të shoqërisë.
Fshati i Paqes (i cili lindi gjatë emergjencës së refugjatëve të vitit 1999), merr pamjen e një qendre polivalente me qëllime social-kulturore. Sot, struktura  ndodhet në brinjë të malit Tarabosh dhe pranë grykëderdhjes së liqenit të Shkodrës, falë kontributit të çmueshëm të Caritas Brescia-s dhe Caritas Darfo si dhe fondeve të Misionit Arcobaleno. Peisazhin e hijeshon  kështjella dhe lumi Buna, i cili bashkohet me lumin Drin në një kornizë fushash dhe malesh, që në sfond formojnë një realitet të ri, gjë që dëshirojmë të jetë stimul i paqes dhe i vëllazërimit universal.


 


 
 
Për Kishën e Shkodrës, eksperienca e emergjencës së refugjatëve, ka qenë jo vetëm një periudhë shërbimi me bujari të madhe, por edhe një reflektim i thellë mbi problemet sociale në të cilat jeton. Një reflektim i tillë na ka bërë të mendojmë për një strukturë, që të vendoset në shërbim të popullsisë vendase dhe të jetë dëshmi e bashkimit dhe e dashurisë.
 
Emblematike është vetë struktura, e cila ka rreth 150 vjet që funksionon si kazermë ushtarake, por që tashmë po transformohet në një qendër për të promovuar paqen dhe vëllazërimin universal.
Është njëlloj si të fillonte të realizohej fjala e Isaisë : «Shpatat e veta do t’i kthejnë në plorë e heshtat në drapërinj. Një popull nuk do të ngrejë shpatën kundër një populli tjetër dhe më s’do të ushtrohen për luftë». (Kr. Is. 2,4-5).
 
 
Përshkrimi i përgjithshëm i  veprimtarive

 
Shtëpitë e fshatit janë si  këto: shtëpi të vogla por që kanë një domethënie të madhe sepse brenda tyre lindë paqja dhe harmonia mes të rinjve të etnive e besimeve fetare të ndryshme.
 
 
 
Mes veprave të individualizuara, shquhen ato që i drejtohen Romëve, të cilët banojnë në rrëzë të kësaj strukture. Shumë kohë më përpara, Etërit Kapuçinë, janë angazhuar për edukimin e Romëve me një shkollë të vogël ripërvetësimi dhe mësim lexim-shkrimi, dhe projekti është zgjeruar në një program social-kulturor, që vazhdon të zhvillohet në fshatin e paqes. Për këtë projekt janë vënë në dispozicion katër struktura parafabrikat, të cilat janë dhuruar nga Caritas Darfo-Brescia përmes fondeve të misionit Arcobaleno, ku  zhvillohen mësime për ripërvetësimin shkollor, është mensa dhe vendi i pushimit, ambulanca dhe konsultori social-shëndetësor drejtuar nga Malteser. Gjithçka  realizohet  nën koordinimin e fretërve kapuçinë të Shkodrës.
 
Vepra e dytë, është një strukturë e pritjes së parë, drejtuar vajzave, minorenëve në vështirësi dhe personave handikap. Për këto dy realitete janë aktivizuar  «shtëpi-familje» dhe laboratore pune. Në këtë sektor, Caritas Dioqezan Shkodër-Pult bashkëpun me komunitetin Papa Giovanni XXIII, drejtuar nga Don Oreste Benzi i cili që nga fillimet e funksionimit të Fshatit të Paqes vuri në dispozion vullnetarë të cilët vazhdojnë të jenë të pranishëm dhe të japin kontributin e tyre të çmuar në zbutjen e problemeve të ndryshme sociale.
 
Shtëpia e paqes për fëmijët. Caritas-i Shkodrës ka vënë në dispozicion një shtëpi pranë Fshatit të Paqes, për të asistuar minorët me probleme të ndryshme sociale.  Në këtë projekt bashkëpunojnë vullnetarë shqiptarë dhe te huaj.
 
 
Projekti Shtëpia e Paqes. Duke u nisur nga fakti se shoqëria jonë po jeton dramatikisht në një situatë konflikti e dhune, dhe duke pasur parasysh skenat e luftërave etnike në Ballkan gjate viteve janë realizuar, shumë veprimtari lokale, kombëtare e ndërkombëtare,  me qëllim edukimin e paqes dhe  tolerancës, për zgjidhjen paqësore të konflikteve të brendshme pa përdorur  dhunën, por nëpërmjet dialogut dhe ballafaqimit paqësor mes palëve të ndryshme.
 
 
 
 
 
Disa nga shtëpitë parafabrikat janë në dispozicion për pritjen e grupeve që dëshirojnë të zhvillojnë momente formimi dhe ushtrime shpirtërore, si dhe për vullnetarë të ardhur nga jashtë që dëshirojnë të kenë eksperienca si në shtëpinë e paqes, ashtu edhe në veprimtaritë e solidaritetit të lartpërmendura.
 
 
Terreni mbi të cilin është ndërtuar qendra, blerë me fondet e Caritas-it Dioqezan të Brescia-s, është transformuar në një kopësht botanik, ku  mbahen nën kujdes llojet e florës vendase. Për këtë,  kemi ndihmën dhe këshillat e një ndër agronomëve më të mirë në Shqipëri, Prof. Ahmet Osja, i cili kohët e fundit është dekoruar nga presidenti i Republikës së Shqipërisë. Në këtë kopësht, do të punojnë edhe të ftuarit e fshatit si: (të rinjtë me probleme sociale që asistohen nga shoqatat e sipërpërmendura),  si dhe vetë të ftuarit e Shtëpisë së Paqes.

Konferenca e dytë 21 – 25 shtator 2003 - (programi)

 

Programi  Konferenca Ndërkombëtare e Dytë e Paqes

Konferenca e dytë 21 – 25 shtator 2003 in komunikate

 

Shtëpia e Paqes në Shkodër në bashkëpunim me Konferencën Ipeshkvnore të Shqipërisë, Qendren Drejtësi dhe Paqe si dhe Ministrinë e Kulturës Rinisë dhe Sporteve të Shqipërisë organizon “Konferencën e dytë Ndërkombëtare për paqen” nga data 21 deri më 25 shtator 2003, me pjesmarrjen e grupeve të ndryshme rinore nga Europa Juglindore.
 
Tema e kësaj konference do të jetë: “Si Nënë Tereza me e për më të varfërit, në mes të varfërve”
 
Kemi zgjedhur këtë temë të shtyrë nga momenti i shënjtërimit të Nënë Terezës që do të bëhet me 19 tetor 2003 e cila ia dedikoi jetën e saj të varfërve.
 
Një kujdes të veçantë do të ketë shembulli i jetës së Nënë Terezës, ku në këtë kontekst do të trajtohen dinamikat e paqes dhe të zhvillimit si: njohja reciproke, dialogu, nxitja dhe bashkëpunimi për objektiva konkrete dhe të përbashkët në favor të më të varfërve.
 
Të ftuar në këtë Konferencë janë të rinj nga: Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, , Bosnje – Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Turqia, Maqedonia, Greqia, Italia, Gjermania, Franca.
 
 
Takimet do të zhvillohen në ambjentet e Fshatit të Paqes në Shkodër.
 
Bashkangjitur kësaj komunikate ju dërgojmë dhe programin e Konferencës
 
 
 
Stafi Organizues i Konferencës së Paqes

Konferenca e dytë 21 – 25 shtator 2003 komunikate-konf. II paqes

 

Mbi zhvillimin e Konferencës së Dyte Ndërkombëtare për Paqen
 
Është zhvilluar në ambjentet e Fshatit të Paqes në Shkodër nga datat 21 – 25 shtator 2003 Konferenca e Dytë Ndërkombëtare për Paqen me temë “Si Nënë Tereza, me dhe për më të varfërit në mes të varfërve”. Kjo iniciativë  është organizuar nga Konferenca Ipeshkvnore e Shqipërisë, Shtëpia e Paqes, Qendra Drejtësi dhe Paqe si dhe në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Të pranishëm gjatë pesë ditëve të Konferencës ishin rreth 120 të rinjë përfaqësues të besimit katolik, atij mysliman si dhe atij ortodoks nga zona të ndryshme të Shqipërisë si dhe të rinj nga Kosova, Mali i Zi, Maqedonia, Turqia, Bullgaria, Italia dhe Franca.
 
Tema e ditës së parë të Konferencës ishte; Nënë Tereza mësuesja e jetës. Pas përshëndetjeve të Arqipeshkvit Metropolit të Shkodrës Mons. Angelo Massafra  ndoqën përshëndetjet e Myftisë së Shkodrës, të Popit Ortodoks të Shkodrës si dhe të Prefektit të Shkodrës dhe të Konsullit Italian në Shkodër. Në vazhdim kanë folur disa motra të Nënë Terezës duke treguar momente nga jeta e saj përkushtuar Zotit. Gjatë pasditës janë zhvilluar workshopet ku të rinjtë të ndarë në grupe të ndryshme kanë trajtuar temën “Jeta është jetë, mbroje atë”. Në darkë të rinjtë kanë organizuar momente argëtimi.
 
Në ditën e dytë të Konferencës tema ishte “Nënë Tereza Ambasadore e Paqes (çmimi Nobel për Paqen)”. Relatorë të kësaj dite ishin vëlla Richard, vëlla Kurtis dhe vëlla Subash të cilët përmendën rëndësinë që Nënë Tereza i kushtonte jetës, dedikimin ndaj Zotit dhe krijesave të tij. Me fjalët e Nënë Terezës “Jeta është e çmuar, kujdesu për të” ata treguan mbi vendosmërinë qe kishte për të ndihmuar të gjithë pa kursyer asgjë nga vetja e saj. Ka vazhduar gjatë pasdites puna e të rinjve në grupe me temat: “Paqja është jetë”, “A e sjellë lufta paqen” si dhe “Veprat e dashurisë janë vepra paqe”. Pasdite është zhvilluar edhe një koncert i përgatitur me fëmijët nga Zadrima “Ambasadorë të Paqes”.
 
I ftuar për të referuar në ditën e tretë të Konferencës ishte Don Pren Kola, i cili ka shkruar dhe një libër mbi Nënë Terezën. Tema e ditës ishte “Nënë Tereza dhe Jezu Krishti”, kjo ishte  dhe tema që udhëhoqi workshopet gjatë pasdites.
 
Në ditën e katërt, tema kryesore ishte: “Nënë Tereza dhe marrëdhëniet ndërfetare”. Të pranishëm në këtë ditë si relatorë ishin përfaqësuesit e tre besimeve kryesore në Shkodër si Arqipeshkvi Mons. Angelo Massafra, Popi Ortodoks Atë Aleksandër Petani si dhe Myftiu i Shkodrës Z. Haxhi Bashkim Bajraktari. Përfaqësuesit e besimeve fetare duke iu referuar dhe shembullit të jetës së Nënë Terezës dhe fjalëve të saja kur thotë “Jam e kënaqur nëse një budist është një budist i mirë, një i krishterë është një i krishterë i mirë, një mysliman është një mysliman i mirë”. E veçanta e kësaj dite dhe ndoshta e të gjithë Konferencës ishte prania në sallë e Kardinalit Maria Martini i cili përshëndeti punimet e Konferencës. Gjatë pasdites të rinjtë e mbledhur në grupe vazhduan diskutimet me të njejtën temë mbi rolin e Nënë Terezës dhe marrëdhëniet ndërfetare. Në mbrëmje është organizuar Festa e Popujve, në të cilën përfaqësues të grupeve të ndryshme kanë prezantuar disa momente artistike dhe zbavitëse të vendit që përfaqësonin.
 
Konferenca ka përfunduar ditën e pestë të saj me zhvillimin e Asamblesë Përfundimtare dhe me disa vizita tek fëmijët jetime, tek azili si dhe tek disa shtëpi - familje duke kujtuar edhe një herë fjalët e Nënë Terezës kur thotë “Jam lapsi i Zotit që të mbjellim paqen dhe lumturinë!”. Të rinjtë pjesëmarrës në këtë Konferencë Ndërkombëtare të Paqes duke ndarë me njëri tjetrin këtë shembull të shkëlqyer jete të Nënë Terezës japim mesazhin tonë për Paqen dhe bashkimin e njerëzve.  Duke pranuar  ndryshimet tona ne bashkohemi në ftesën e Nënës, për një botë me dashuri, për një botë me shpresë, për një botë të aftë të mbajë të gjithë njerëzit ashtu si një nënë mban fëmijën e vet në krahë, ashtu si Nënë Tereza mbante nevojtarët.

Konferenca e pare 21 – 25 shtator 2001

 

Konferenca Ndërkombëtare e Paqes

 

 

RAPORT
 
Mbi zhvillimet e Konferencës Ndërkombëtare të Paqes
 
Shkodër 21 - 25 shtator 2001
 
"Te rinjtë protagonistë të Paqes". Ishte kjo tema e Konferences Ndërkombëtare të Paqes të zhvilluar në Shkodër (Tarabosh) nga data 21-25 shtator 2001. Organizuar nga Arqipeshkvia Metropolitane Shkodër dhe Caritasi Dioqesan Shkodër, kjo Konference mblodhi në ambjentet e Fshatit te Paqes delegacione të rinjsh nga Mali i Zi, Serbia, Kosova, Bosnia, Kroacia, Italia, Gjermania, Austria dhe Zvicrra. Programi i ditëve të Konferencës ishte menduar i ndarë në dy momente.
Roli i besimeve fetare, politikës, kulturës dhe ekonomisë në lidhje me Paqen ishte tema e ligjëratave të të ftuarve vëndas dhe të huaj dhe që përbënte pjesën e parë të ditës ndërsa pasdite të rinjtë punonin në Workshopet e përgatitura.
Grupe artistike nga vëndi dhe të huaja kanë animuar mbrëmjet e Konferencës me shfaqje të ndryshme.
 
·                     DITA E PARË
 
"Roli  i besimeve fetare në lidhje me Paqen". Kjo teme e ditës së parë të Konfrencës Nderkombëtare të Paqes bashkoi në një tryezë të rrumbullakët përfaqesuesit e katër besimeve fetare të nivelit lokal atij kombëtar dhe ndërkombëtar.

      

 

 

Mons. Angelo Massafra Arqipeshkëv Metropolit i Shkodrës, Mons. Mato Zovkic vikar i përgjithshëm i Sarajevës si dhe Mons. Zef Gashi Arqipeshkëv i Tivarit ishin përfaqësues të besimit katolik. Atë Aleksander Petani Popi i Kishës Orthodhokse në Shkodër si dhe Atë Joan Pelushi Metropolit i Korcës ishin përfaqësues të besimit orthodhoks ne këtë Konferencë. Myftia i Shkodres Z. Haxhi Faik Hoxha përfaqësonte besimin mysliman  ndërsa Komuniteti i Bektashinjve në Shkodër përfaqësohej me Z. Fadil Kraja.
Të pranishëm në këtë ditë të parë të Konferences ishin edhe përfaqësuesit e pushtetit qëndror dhe atij  lokal. Deputetë të Parlamentit Shqiptar si dhe Kryebashkiaku i Shkodrës Z.Ormir Rusi dhe Prefekti i Shkodrës, Pukes dhe Malesise se Madhe Z.Gjergj Leqejza. I pranishëm dhe Konsulli Italian në Shkodër Zoti Stefano De Leo.

 

 

 

Fjalës së hapjes se punimeve të Konferencës të bërë nga Atë Mario Baglio drejtor i Caritas-it Dioqesan Shkodër i  parapriu një minut heshtje në kujtim të viktimave të 11 Shtatorit në Amerikë. Në fjalën e tij Atë Mario Baglio falenderoi të gjithë pjesëmarrësit, donatorët e ndryshëm si dhe Bashkinë Shkodër për kontributin e dhënë në ndërtimin e kësaj strukture. Ligjëratat e ditës së parë i hapi Mons.Angelo Massafra duke thëne se paqja lind nga fjalët nga falja dhe nga fakti që të tjerët i pranojmë si vëllezër dhe jo si kundërshtare. Vlera këto të pranishme tek besimet e ndryshme. Pas përshëndetjes që i bënë punimeve të Konferencës përfaqësuesit e pushtetit lokal, fjaleë e morën përfaqësues të besimeve të tjera. Kalimi nga toleranca tek bashkëpunimi, ishte mesazhi qëndror i At Joan Pelushit. Në fjalën e tij Zoti Haxhi Faik Hoxha foli mbi rëndësin e ekzistencës të një bashkëjetese mes besimeve të ndryshme.
Pasi solli përshëndetjet e Kishës së Bosnjes Mons. Mato Zovkic foli mbi eksperiencën në Sarajeve ku problemi fetar ka zënë një vend jo te vogël. Mbi rolin e besimeve fetare dhe të bashkëjetesës në Ballkan foli Mons. Zef Gashi. Më pas u lexua letra e Kardinalit Angelo Sodano, Sekretar i Shtetit te Vatikanit, drejtuar Mons. Angelo Massafra në të cilën përcilleshin bekimet e vetë Atit te Shenjtë për këtë iniciativë si dhe theksohej roli i rëndësishëm që mund të luaj "Shtëpia e Paqes" për bashkëjetesen e popujve në Ballkan.
Të rinjtë u takuan përsëri pasdreke për të marrë pjesë në Workshopet e organizuara të cilët trajtonin të njëjtën teme,  rolin e besimeve tek Paqja. Një mesazh i përbashkët i grupeve që punuan në Workshope ishte që Paqja është pjesë e një morali të përbashkët. "Paqja e Zotit është me ju" për katolikët dhe  "El - selamu alejkum" për myslimanët kanë të njëjtin kuptim.
 
·                     DITA E DYTË
 
Inaugurimi i  "Fshati i Paqes"  ishte dhe evenimenti kryesor i ditës së dytë të Konferencës Ndërkombëtare të Paqes. Ishin të pranishëm në këtë inaugurim personalitete të larta të komuniteteve fetare e ndër ta  Nunci Apostolik në Shqipëri Mons. Ambrosio Matha si dhe përfaqësues të pushtetit qëndror, deputete dhe vetë Ministri Shqiptar i Mbrojtjes Pandeli Majko. Për të pranishmit, femijet e komunitetit Rom që mësojnë në shkollën e ngritur nga Fretërit Kapucinë afër Fshatit te Paqes dhanë një koncert të shkurtër. Para se të hynin për të vizituar ambjentet e Shtëpise se Paqes, Mons. Massafra dhe Don Danilo Vezzoli drejtor i Caritas Breshia bënë bekimin e ambjenteve të saj.

 

  

Më pas punimet vazhduan me përshendetjet e pjesëmarresve. Mons. Massafra  në përshendetjen e tij e konsideroi dialogun ndërkulturor si një nevoje urgjente per popujt. Pas përshëndetjes së Nuncit Apostolik vijoi ajo e Ministrit Shqiptar të Mbrojtjes Z. Pandeli Majko i cili përshëndeti Konferencën në emër të politikaneve shqiptare. Përshëndetën gjithashtu Konsulli Italian në Shkodër - Z. Stefano De Leo, Prof. Marko Vitale ish - Komisar i Qeverise Italiane, Dr.Giovanna Bussolati - tutore e "Villaggio Brescia", Don Danilo Vezzoli - drejtor i Caritas Brescia si dhe Presidenti i Malteser në Shqipëri Dr. Michael Faber.
Në fjalën e tij At Mario Baglio prezantoi stafin i cili kishte punuar për ndërtimin e Fshatit te Paqes. Me pas u bë dhe prezantimi i stafit të Komisionit Drejtësi dhe Paqe në Shqipëri. Qëllimi kryesor i të cilit do të jetë aplikimi i projekteve të ndryshëm në fushën sociale dhe perhapja e doktrinës katolike në Shqipëri. Donatorët e ketij komisioni CRS/Albania i dhuruan me këtë rast Presidentit të këtij komisioni Mons. Massafras një shumë prej 50.000$ si fond vjetor për Komisionin.
"Koncert për Paqen" titullohej koncerti i organizuar nga grupi i baletit nga Velipoja, grupi i qendres kulturore "Kardinal Mikel Koliqi" si dhe fëmijet e shkollës bamirese "Beato Seferini", të cilët animuan pasditen e ditës së dytë të Konferencës Ndërkombëtare të Paqes.
 
·                     DITA E TRETË
 
Problemet e ndryshme që lindin në marrëdhëniet mes poupjve sot në bote ishin tema e ligjëratës së mbajtur nga Don Tonio dell'Olio e cila hapi dhe punimet e ditës së tretë të Konferencës. Më pas Claudia Gaërich e Carits-it Gjerman theksoi rëndësine e bashkëpunimit  të Caritaseve si dhe solli eksperiencën në punën e bërë me Shqipërine në fushën e perkrahjes dhe bashkëpunimit. Të ftuarit nga Mali i Zi dhe Serbia, Anica Boljevic dhe Sinisa Milatovic përkatësisht të CRS/Montenegro dhe CRS/Yougoslavia  shpjeguan punën e bërë në hapjen e disa shkollave të veçanta në territorin e tyre. Mbi rolin e OJQ-ve në vëndet në zhvillim e sipër foli Prof. Heinz Theisen nga Universiteti i Kelnit Gjermani.
Më vonë të gjithë të pranishmit morën pjese ne Meshën e Shenjtë në Kishën e Fretërve Kapuçinë  të celebruar nga Atë Mariano Rubik ofm.
Pasditja e ditës së tretë e Konferencës do të vazhdonte me të rinjtë dhe punën e tyre në Workshope. “Karta e të drejtave të njeriut”, trajtuar nga Cristina Faber dhe  “Komunikimi Ndërkulturor”, trajtuar nga Josef  Fraise profesor ne Universitetin e Kelnit, ishin dy temat e Workshopeve. Njëri prej grupeve i përbëre nga të rinj të besimeve të ndryshme dhe të kombësive të ndryshme doli në rrugët e Shkodrës duke kërkuar lemoshe. Kjo për të kuptuar dinamikat e dinjitetit njerëzor.

 

 

 

Në pasditen e ditës së tretë protagonistë u benë "Ambasadorët e Paqes", fëmijët nga Zadrima të cilët dhuruan një koncert me këngë e valle për të gjithë të pranishmit. Në fund të koncertit fëmijët lexuan një mesazh paqeje drejtuar Presidentit te Amerikes George Bush dhe gjithë popullit amerikan.
 
·                     DITA E KATËRT
 
Ishte zv.Ambasadori Gjeman Z. Martin Frich i cili hapi punimet e ditës së katert të Konferencës Ndërkombëtare te Paqes. Tema e kësaj dite ishte roli i kulturës për Paqen. Në ligjeraten e tij: "A mund te jenë Kultura dhe Arti promotor të Paqes" ai theksoi se çelësi për të pasur paqë qendron tek komuikimi, pra duhet të kuptojmë njeri tjetrin dhe arti mund të jetë promotor i paqes për ata që e kuptojnë. Pastaj ai duke iu përgjigjur pyetjeve të të rinjve ai shpjegoi rrugën që mund të ndiqet nga kultura për të arritur tek paqja.
Ndërsa duke folur mbi eksperiencen e tij 11 vjeçare në vënde si Afrika, Nikaragua dhe Irlanda duke punuar për paqen, Prof. Josef Fraise i Universitetit te Kelnit Gjermani vuri theksin mbi rëndësinë e luftës ndaj etnoçentrizmit. Ai bëri dallimin mes edukumit të përgjithshëm dhe fondamentalizmit. Përfaqësuesja e Komunitetit Papa Giovani XXIII, Kristina, solli eksperiencën me fëmijët e braktisur që tani jetojnë në Komunitetin e tyre.

 

 

 

 

Një kopësht Botanik i krijuar brënda Fshatit te Paqes. Mbi këtë foli Prof. Ahmet Osja duke thënë se janë rreth 470 lloje bimësh si pasuri e këtij Kopshti Botanik.
Intinerar Kulturor quhej vizita turistike e bërë nga të pranishmit në zhvillimin e Konferencës ne pika të ndryshme turistike të qytetit te Shkodres. Vizita që filluan me shtëpinë e Oso Kukës dhe mbaruan në Kalane Rozafat.
Workshopet në këtë ditë vazhduan me murales dhe nje grup i trajnuar nga Prof. Josef Fraise trajtoi temen "Koncepti i Komunikimit Ndërkulturor".
Me shfaqjen e një teatri kukullash u mbyllen dhe punimet e ditës së katërt të Konferencës Ndërkombëtare të Paqes.
 
·                     DITA E PESTË
 
Zef Preçi, Drejtor i Institutit te Studimeve Ekonomike ne Shqiperi hapi punimet e ditës së fundit duke trajtuar në ligjeratën e tij temën "Roli i ekonomise tek Paqja". Ai solli eksperiencën e tij si ish-Minister i Ekonomise, foli mbi situatën ekonomike në Shqipëri këto 10 vitet e fundit. Mbi rëndësinë e Fshatit te Paqes foli Mons. Giampaolo Crepaldi Sekretar i Pontificio Consiglio Giustizia  e Pace. Ai iu drejtua të rinjve duke i thënë se ka disa rrugë nëpër të cilat duhet të kalojë krijimi i një klime paqeje.
Duke shprehur kënaqësinë e të qënit në mes të rinjve nga vende të ndryshme të Ballkanit e që po jetonin së bashku, Presidenti i Assisi Pax Internaional, At Gianmaria Polidoro u ndal tek strategjitë e këtij projekti.
Mbasdite të rinjtë nga vënde të ndryshme si dhe të gjithë pjesëmarrësit në këtë Konferencë u mblodhën në qëndër të qytetit të Shkodrës ku filluan marshimin drejt Fshatit të Paqes. Marshimit drejt Fshatit te Paqes rruges iu bashkangjitën dhe shumë qytetarë shkodranë duke dhënë mendime apo meditime mbi Konferencën e Paqes. Nje lutje ndërfetare e thënë nga të rinjte e besimeve te ndryshme mbylli dhe Marshimin e Paqes.

 

  

Në Asamblenë përfundimtare në darkë të rinjtë dhane idetë dhe mendimet e tyre mbi Konferencën e mbi te ardhmen si dhe mundesitë e bashkëpunimit që mund të krijohen.
Aktivitetet nuk mbarojnë këtu tha At Mario Baglio i cili duke përshendetur pjesëmarrësit dhe duke i falenderuar ata shtoi se ne do te takohemi përsëri pasi kemi mjaft për të bërë sëbashku.

 

 

Konferenca e pare 21 – 25 shtator 2001 - (programi)

 

Programi Konferenca Nderkombetare e Paqës

 

 

Tingujt e paqes

Tingujt e Paqes
 
 
 tek:
Fshati i Paqes
  16 mars,  2002

 

Banda e Brigada Sassari duke interpretuar muzikë live në Fshatin e Paqes


 


   
Valle e grupit folklorik të Velipojës në koncertin “Tinguj Paqeje”                       


   
 
Fëmijët e korit “I lumi Seferin” frekuentues të Kursit të Rekuperimit shkollor që zhvillohet në Fshatin i Paqes dhe kori i fëmijëve të Shirokës transmetojnë tinguj paqeje, tolerance dhe mirënjohjeje ndaj atyre që dhurojnë paqe dhe dashuri. 

 

 

Katedralja e Shen Shtjefnit

 

HISTORI E SHKURTËR
 
Kisha Katedrale e Shkodrës është e kushtuar Shën Shtjefnit, 1 pari Martir, i njëjti Pajtor i kishës ekzistuese në Kështjellën Rozafa, mbetjet e së cilës ekzistojnë ende. Një dëshmi të çmueshme e kemi në veprën e meshtarit dhe humanistit Dom Marin Barleci, i njohur në historinë dhe në kulturën shqiptare. Duke përshkruar rrethimin e Shkodrës nga ana e turqve në vitin 1478, ai kujton Pajtorin e Shkodrës.
Gjatë shekujve të parë të pushtimit turk, Ipeshkvijtë e Shkodrës ishin të detyruar të banonin jashtë qytetit, pa një seli brenda mureve të qytetit. I pari ipeshkëv që u vendos në Shkodër më 1742 qe Imzot Pal Pema Kamsi (1742-1771), që gëzonte mbështetjen e farefisit të tij të madh e të fuqishëm, i cili i përballonte trimërisht mujshitë e turqve.
Besimtarët shkodranë kërkuan që të ndërtohej një kishë Katedrale. Prandaj Sulltanit në Stamboll iu dërgua kërkesa për lejen, e cila u dha me një ferman  (dekret) të vitit 1851.
Punimet filluan pas shtatë vjetësh, më 7 prill 1858, në praninë e Guvernatorit të Shkodrës Ali Pasha. Kjo vonesë duket se erdhi prej faktit se kishte nevojë për para që të filloheshin punimet, sipas projektit të një arkitekti austriak, emri i të cilit nuk ka arritur deri në ditët tona.
Pas leximit të fermanit të Sulltanit nga ana e Guvernatorit, u vendosën piketat, u bekua guri i parë nga Imzot Ivan Topič dhe u hapën themelet. Në ceremoni ishin të pranishëm: famullitari Dom Engjëll Radoja me meshtarët bashkëpunëtorë, Trupi konsullor i akredituar, Ipeshkvijtë e dioqezave sufragane, kleri shekullar, rregulltarët, seminaristët dhe personalitetet e populli. Kisha Katedrale e Shkodrës u quajt Kisha e Madhe sepse, në kohën e ndërtimit, ishte njëra prej kishave më të mëdha të Ballkanit. Ndërtimi i saj kaloi nëpër disa etapa. Pullazi i ndërtuar në fillim me trarë druri u zëvendësua më pas nga traveta metalike. Tavani u ndërtua me katrorë në trajtë kutie, sipas projektimit të Kolë Idromenos. Inaugurimi i Katedrales u bë në 1865 kur Kryeipeshkëv ishte Imzot LuigjÇurçia.
 
 
Katedralja e bombarduar
 
Shkodra, e rrethuar prej ushtrisë malazeze (1912-1913) dhe e mbrojtur nga komandanti Hasan Riza Pasha, u bë objektiv i goditjeve të artiljerive malazeze, ashtu si edhe katedralja, megjithëse shihej qartë se ishte një ndërtesë kulti. Aty kishte gjetur strehim një numër i madh qytetarësh, ndër të cilët shumë gra e fëmijë, që, duke mos qenë të sigurtë në banesat e tyre, mbi të cilat binin vazhdimisht predha, kishin menduar se, meqenëse malazezët ishin të krishterë, do ta kursenin atë vend të shenjtë. Mjerisht predhat e goditën katedralen dhe dëmtuan veçanërisht krahun jug-lindor të kishës e shkaktuan djegien e kumbonares. Megjithatë, ky nuk qe sakrilegji i vetëm.
 
 
Gjatë diktaturës komuniste
 
Pas arrestimit të Dom Mikel Koliqit (më 3 shkurt 1945) detyra e famullitarit  i mbeti Dom Ernest Maria Çobës, të cilin e mbajti deri në shugurimin e tij ipeshkvnor më 20 prill 1952.
Me revolucionin famëkeq “kultural” të vitit 1967, u mbyllën të gjitha kishat në Shqipëri: disa u shkatërruan, të tjerat u shndërruan në salla shfaqjesh apo magazina, ndërsa Katedralja u shndërrua në Pallat Sporti, ku, në vitin 1973, u zhvillua Kongresi i grave komuniste.
Rënia e murit të Berlinit dhe shembja e komunizmit sovjetik solli një frymë lirie edhe në Shqipëri  në 1990-1991 u kthye liria dhe besimi zuri përsëri vendin e vet.
 
 
Rihapja e Katedrales
 
Më 7 mars 1991 u rihap Katedralja nga Atë Aleks Baqli ofm. Mesha e parë u kryesua nga Dom Zef Simoni me meshtarë të tjerë me praninë edhe të Nënë Terezës së Kalkutës dhe të mijëra besimtarëve. Në Katedralen ende Pallat i Sportit më 21 prill 1991 qe shuguruar meshtar Dom Gjergj Simoni prej Imzot Nikoll Troshanit. Selia e Shenjtë me Imzot Ivan Dias, Nuncin e parë Apostolik në Shqipëri, vendosi dhe financoi restaurimin dhe rindërtimin e saj.
Me rihapjen e Katedrales në vitin 1993, pasi përfundoi restaurimi i saj, u vunë përsëri në vendin e tyre qoftë shtatorja që paraqet Shën Mhillin i cili shporon djallin, vepër e çmuar në dru e Kolë Idromenos, qoftë njëra prej dy kupave të mermerta të ujit të bekuar, dhuratë e Familjes Pema (vepra të konfiskuara prej komunistëve).
Më 25 prill 1993, Ati i Shenjtë, Papa Gjon Pali II, në vizitën e tij historike, vizita e parë e një Pape në Shqipëri, në praninë edhe të së Lumes Nënë Tereza e Kalkutës, kremtoi Meshën e Shenjtë dhe shuguroi katër ipeshkvijtë e parë të Kishës Katolike në Shqipërinë e ringjallur: Imzot Frano Illia, Kryeipeshkëv Metropolit i Shkodrës dhe Administrator Apostolik i Lezhës, i Sapës dhe i Abacisë së Oroshit, Imzot Rrok Mirdita, Kryeipeshkëv i Durrës-Tiranës, Imzot Robert Ashta, Ipeshkëv i Pultit dhe Imzot Zef Simoni, Ipeshkëv Ndihmës i Shkodrës.
 
 
Fakte të tjera të rëndësishme
- Më 26 nëntor 1994: emërimi i Mons. Mikel Koliqit Kardinal; vdekja e tij (28 janar 1997) dhe varrimi në Katedrale.
- Më 22 tetor 1997: vdekja e Kryeipeshkvit Imzot Frano Illia.
- Më 28 nëntor 1997: Imzot A. Massafra, ofm, Ipeshkëv  i Rrëshenit dhe Administrator Apostolik i Lezhës, emërohet Administrator Apostolik i Shkodrës dhe i Sapës.
- Më 28 mars 1998, Ati i Shenjtë, Papa Gjon Pali II, emëron Kryeipeshkëv Metropolit të Shkodrës Imzot Angelo Massafra-n, ofm. Më 25 prill 1998, në prani të Nuncit Apostolik, Imzot Giovanni Bulaitis, të Ipeshkvit Ndihmës, Imzot Zef Simoni, të famullitarit të Shkodrës, Imzot Lucjan Avgustini, Kryeipeshkvi Massafra bëri hyrjen e vet në Katedralen e Dioqezës së Shkodrës.
- Më pas përfundoi ndërtimi i Kumbonares së ndërtuar me ndihmesën e Z. Kolë Cacaj dhe qe  bekuar nga Imzot A. Massafra, më 16 nëntor 1999.
- Një tjetër ditë shumë domethënëse për Kishën në Shqipëri e që u kremtua në Katedralen e Shkodrës qe shugurimi i meshtarëve të parë dioqezanë e françeskanë pas përndjekjes komuniste, më 29 qershor 2000, pas kryerjes së studimeve filozofiko-teologjike në Seminarin Ndërdioqezan.
- Nuk mund të mos vihet re se në Kapelën e të Shenjtërueshmit gjendet një kopje e Sindonës, origjinale, dhuratë e Kryeipeshkvit të Torinos në vitin 2000; po ashtu është edhe Kapela e Vajrave të Shenjta dhe e “Martirëve” shqiptarë.
- Pas vitit 2005 bëhen shumë ndërhyrje të rëndësishme në Katedrale: ndërrimi i mbulojës dhe lyerja e jashtme; sistemimi i presbiterit, ndërtimi i korit të drunjtë të bërë në Shkodër, dhe mobilimi i Sakrestisë (2005); sistemimi i qendrës së zërit (2006); lyerja (2007).
 
 
Lista e Famullitarëve (nga 1930 deri më 2007)
1. Dom Gaspër Thaçi (1930 - 19.03.1936)
2. Dom Mikel Koliqi (18.11.1937 - 1991)
3. Dom Zef Simoni (1992 - 23.04.1993)
4. Mons. Loro Nodaj (1993 -1995)
5. Mons. Lucjan Avgustini (14.07.1995 - 26.12.2006)
6. Dom Gjovalin Suka (Administrator Famullitar - 22.01.2007).
 
 
Fotot: Angjelin Nënshati
Arti grafik: Luigj Mila
Shtypshkronja:
“Gjergj Fishta” Lezhë
 
Shkodër, Qershor 2007

Kisha e Shen Kollit

 

Historik i shkurtër
Qe ndër të parat që në vitin 1967 u shkatërrua dhe u bë kulm e themel nga terroristët e kuq. Një kishë shumë e fortë dhe e qëndrueshme aq sa nuk mjaftuan kazmat dhe muskujt e punëtorëve, por u deshtën buldozerë e tanke. Dhe sikur kjo të ishte e pamjaftueshme, të pafetë, mbasi e rrënuan, në vendin e saj hapën një gropë të madhe gjysëm metri në dhe e, mbasi e mbushën me mbeturina kaldaje, mbi të ndërtuan kampin sportiv të shkollës ngjitur: atë të Pashko Vasës.
Me kapitullimin e komunizmit dhe pas shpalljes së lirisë fetare, nga viti 1991 deri në vitin 1996, për disa herë radhazi iu drejtova një përfaqësuesi të lartë fetar, të më jepte lejen ta rindërtoja Kishën siç kishte qenë më përpara. Po ashtu edhe në vitin 1997 për dy herë radhazi atij iu dërgua një përfaqësi e lagjes Rus Katolik për të nxjerrë këtë leje, por ai gjithmonë refuzoi ta jepte, duke thënë se ai do ta ndërtonte Kishën tek Sanatoriumi.
I lodhur nga ky qëndrim i pakuptim dhe i pa arsyeshëm, në krye të një përfaqësie të lagjes, shkuam tek shkolla Pashko Vasa dhe kërkuam takim me drejtorin e asaj shkolle. Pritja që ai na bëri qe e menjëhershme dhe krejt miqësore aq sa nuk e prisnim. I paraqitëm arsyen e shkuarjes sonë dhe ai vendosmërisht, por edhe me zemërgjerësi na u përgjigj, se që në atë minut vendi i palestrës së shkollës kishte qenë i Kishës dhe përsëri na e kthente neve. Ky ishte zotëri Nikolin Leka, të cilit i bëjmë dhe urimet më të thellë dhe një bekim të gjithanshëm nga Zoti dhe Shën Kolli për të dhe familjen e tij: populli katolik i lagjes do t’i jetë përherë mirënjohës. Ai urdhëroi mësuesin e fiskulturës të na shoqëronte për të na ndihmuar të nxirrnim të paprishura veglat e gjimnastikës të betonuara në fushë.
Të dielen e parë pasi u bëmë zot përsëri të truallit të Kishës së Shën Kollit në shtator të vitit 1997, thashë meshën e parë pas vitit 1967 në sheshin e Kishës mbi një tavolinë. Populli që asistoi në këtë meshë të parë qe mjaft i shumtë. (foto 1; 2)
Përfaqësia e lagjes Rus Katolik përbëhej nga këta zotërinjë: (nga e majta) Viktor Miri, Sander Zadrima, Ndrekë Dusha, Dom Ndoc Nogaj, Paulin Temali, Kolec Pashuku dhe Zef Mirashi. (foto 3)    Këta zotërinjtë do të jenë edhe bashkëpunëtorët e mi më të ngushtë për ndërtimin e Kishës së Shën Kollit, edhe për një kohë të gjatë.
Ditën e hënë, pas meshës së parë, u gjetëm përsëri së bashku tek trualli i Kishës: kishim me vete kazma, lopata dhe filluam menjëherë të gërmojmë për të gjetur themelet e Kishës.
Kur populli pa se çfarë po bënim, menjëherë na erdhi në ndihmë, dhe brenda dy orëve u zbuluan themelet e kishës ekzistuese. Porosita për të nesërmen disa kamionë gurë, llaç e çemento dhe muret e themelit i ngritëm deri në zokolaturë, gjysëm metri përmbi tokë dhe rreth e rrotull ndërtuam një brez betonit. Mbasi mbushëm me dhe sipërfaqen e brendshme të kishës dhe betonuam shtresat, fill të nesërmen filluam ndërtimin e kishës me konstruksion druri dhe veshje me llamarinë, dhe brenda më pak se një javë fillova të them meshën për popull që qe shumë i gëzuar. Filloi që atëherë të frekuentonte kishën prej dërrase me plot devotshmëri jo vetëm për meshën dhe fuguret e ndryshme që unë vendosa atje, por në veçanti ndaj trupores së Shën Kollit, ndaj të cilit jo vetëm populli shkodran, por në veçanti si ai i rrethinave dhe i malësisë është shumë i përkushtuar.
 
Mesha e dytë, ditën e dielë, pas meshës së parë thënë përjashta, u tha brenda kësaj Kishe-barakë, ku pjesëmarrja e popullit qe shumë e madhe, dhe gjatë viteve sa vjen e rritet sa të mbushë edhe ambjentet jashtë dyerve të kishës. (foto 4)
Po ashtu për çdo vit filluam të bëjmë edhe proçesionin me truporen e Shën Kollit si me 9 Maj edhe 6 Dhjetor. (foto 5)
Kisha që në ditët e para u pajis edhe me një qendër zëri dhe altoparlantë po ashtu u formua edhe kori i vajzave që shoqërojnë të gjitha ceremonitë fetare gjatë vitit, i shoqëruar me organo (tastjerë).
Në Maj 2002 erdhi të na gëzojë e të na nderojë me praninë e tij edhe arqipeshkvi i Shkodrës Imzot Angjelo Massafra që mori pjesë edhe në vitin 2003, përveç meshës së koncelebruar me mua, në proçesionin me truporen e Shën Kollit. (foto 6)
Fill pas ndërtimit të kishës-barakë, si përgjigje e thirrjeve të vazhdueshme që unë i bëja opinionit botëror për ndërtimin e kishës, ftuar edhe nga zotërinjtë Angjelin Muzhani, Gjon Gjonmarkaj dhe Lec Daragjatit shokët e mi të përzemërt, erdhi si i deleguar i konferencës ipeshkvnore austriake një meshtar i cili u tregua i gatshëm të merrte përsipër ndërtimin e Kishë se Shën Kollit, mjaft që të kishim autorizimin e arqipeshkvit Metropolit. Për bujarinë dhe gatishmërinë për të na u gjetur në ndihmë e kemi falenderuar dhe përsëri e falenderojmë me gjithë zemër Klerin Austriak i cili gjithmonë është gjetur i gatshëm të ndihmojë popullin katolik shqiptar.
Ndërtimin e Kishës e mori përsipër vetë Arqipeshkvi Metropolit Angelo Massafra të cilin e falenderojmë duke i uruar të gjtha hiret e bekimit të Zotit dhe të Shenjtit Shën Koll.
24 Prill 2003. Për bekimin e gurit të parë erdhi tek kisha e Shën Kollit ish Nunci Apostolik në Shqipëri dhe sot Kardinal i Bombayt, Imzot Ivan Dias i shoqëruar nga Nunci i tashëm Apostolik Giovanni Bulaitis, Arqipeshkëvi Angelo Massafra, Monsinjor Lucjan Avgustini, disa meshtarë të tjerë si dhe prefekti i Shkodrës dhe kryetari i Bashkisë. Kardinali Ivan Dias u përshëndet si nga Dom Ndoc Nogaj edhe nga mons. Avgustini. E kemi pasqyruar këtë ceremoni madhështore edhe në revistën “Mbas Teje” Maj 2003, Nr. 103. (foto 7; 8; 9)
Punimet kanë një vit që kanë filluar dhe me ndihmën e Shën Kollit vitin tjetër do të përfundojnë. Ndërtesa është e gjitha në strukturat mbajtëse në beton arme, duke filluar nga themelet.
I sigurtë se interpretoj edhe urimet e të gjithë popullit katolik jo vetëm shkodranë por të gjithë Shqipërisë, në emër të të gjithëve, falenderoj përzemërsisht imzot Angelo Massafrën për këtë vepër të pavdekshme kushtuar Shën Kollit për popullin e tij katolik shkodran.
9 Maj 2004. Përsëri erdhi për të na gëzuar e për të na nderuar me praninë e tij imzot Angelo Massafra i cili tha edhe meshën përkujtimore të festës në bashkëcelebrim me Dom Ndoc Nogen i përcjellur nga kori i fëmijëve i kishës dhe i ndjekur me devotshmërinë më të madhe nga populli katolik, jo vetëm i lagjes, por edhe i Shkodrës.
Është mendim i Udhëheqjes Fetare që Kisha do të përfundojë vitin e ardhshëm. (foto 10; 11)
 
Adresa:
Bashkimi Katolik i Publicistëve Shqiptarë
Sheshi Gjon Pali II, pranë Katedrales Shkodër
Tel. +355(0)2243709
Cel. +355(0)682734962
e-mail: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.
 
Dom Ndoc Nogaj

Manastiri i Shen Gjonit

 

RRËNOJAT E MANASTIRIT TË SHËN GJONIT NË RRASH KULLAJ,
BORIÇ – MALËSI E MADHE (Shqipëri)

 

«Gërmadhat e këtij kuvendi, me kullën e tyre të prishur, ku tashmë kanë bërë folenë e tyre hutat e sorrat, gërmadha që me gjithë pamjen e ndershueshëm për lashtësinë e tyre, janë pak të ruajtura dhe të respektuara, ndodhen në fund të fushës së Shtojit, rrëzë Maranajit, në rrugën që, përgjatë përroi Banush, të çonte në Balesium. Në atë kohë duhej të ishin shumë të banuara ato vende, të paktën duke gjykuar nga tradita, sipas të cilës për të përdorur fjalën e popullit “macja shkonte deri në Drivast, pullaz m’pullaz”, domethënë pas pasur nevojë të zbriste nga pullazet e shtëpiave».
 Kështu lexojmë në Revistën CIVILTÀ CATTOLICA (përkthimi ynë në gjuhën shqipe) të datës 27.06.1929, kur flet për abacinë e lashtë benediktine të Shën Gjinit në Rrash Kullaj, Vrakë, në zonën e Malësisë së Madhe, në fillim të një artikulli interesant mbi “Manastiret e Lashtë Benediktinë në Shqipëri”. Në këtë artikull në vend të parë është Manastiri i Shën Serxhit dhe i Shën Bakut (Shgjirgj), në bregun e majtë të Bunës, në lartësinë e fshatit Dajç Bregu i Bunës.
Në vend të dytë gjejmë Manastirin e Shën Gjonit “de Strilalio”, historinë e të cilit e sjellin të plotë nga artikulli i Revistës së cituar: «Një cekje e parë e kësaj abacie gjendet në dokumentin e cituar të datës 19 qershor 1166 ku thuhej që (në Kotorr), “Maio episcopus (Catharensis) cum episcopis Lazaro Albanensi et cum Martino Drivastensi et cum Johanne episcopo Dulcinensi”, “adiunctis: Michaele abbate (archimandrita) sancti Johannis et cum Petro abbate... sanctorum Sergii et Bacchi, etc., ecclesiam sancti Tripnonis consecrat...”[1]. Ka mundësi që ai abat i Shën Gjonit nuk ishte tjetër veçse abati i kuvendit të Rashit.
Më 26 tetor 1356, papa Inoçenci VI, “Andree episcopo Balazensi” “monasterium S. Johannis ordinis S. Benedicti Drivastensis diocesis in regno Rassie consistens et ab ipsius regni schismaticis quasi totaliter dissipatum, per obitum quondam Andree ultimi abbatis dicti monasterii, qui catholicus exstitit et extra Romanam curiam diem clausit postremum, vacans, quod ab ecclesia Balazensi per quinque dumtaxat milliaria parva distat – dat in commendam, ne mendicare cogatur, ecclesia Balazensi in prefato regno consistente ab eisdem schismaticis destructa”[2].
Ky dokument i rëndësishëm është një pohim i asaj që kemi treguar rreth përhapjes dhe fanatizmit skizmatik të Veriut të Shqipërisë. Kuvendi, megjithatë u ringrit shumë shpejt, pasi 20 vjet më vonë gjejmë se Papa Gregori XI urdhëron Pjetrin, arqipeshkëv i Raguzës, që të zgjedhë ndonjë murg benediktin të atyre vendeve dhe që ta caktojë si abat “monasterio S. Johannis Baptiste dicti ordinis Drivastensis diocesis, per obitum Michaelis abbatis vacanti...”[3].
Edhe pse manastiri më vonë iu dha, në vitin 1356, në komendë Kishës së Balesium-it, (Balleza) nuk duhet të besohet se i përkiste asaj dioqeze; banorët e Drivastit e konsideruan gjithmonë si të tyren, duke qenë, në fuqi të një vendimi të shpallur në shek. XV, që askush nuk mund të ishte abat i atij përveçse një drivastas[4].
Në vitin 1403, mes përgjigjeve të tjera dhënë nga Senati i Venedikut meshtarit Andre, ambasador i bashkësisë së Drivastit, ka një që ka të bëjë me kuvendin e Rashit: “Petitioni, ne possessiones abbatie s. Johannis de Strilalio de districtu Drivasti deciman solvant, non complacetur, cum dicte possessiones rusticis affictentur”[5].
Megjithatë abatët, në luftën e Venedikut kundër Balshës III, mbajtën gjithmonë anën e republikës, dhe nuk vuajtën shumë. Venedikasit, nga ana e tyre, nuk munguan së bëri dhurata të çmueshme abacisë; mes të tjerave, në vitin 1445, i bënë një fshat të tërë (vila Veronika). Kur në vitin 1437 arqipeshkvi i Korfuzit mori në komendë këtë manastir, papa ia porosit këtë komendatar despotit të Serbisë. Me sa duket, sipas uljeve dhe ngritjeve të politikës, Serbia skismatike, dinte të ishte e sjellshme me katolikët, dhe kështu pati kohë paqeje me shpresën e rreme të bashkimit me Romën. Kështu edhe abacia jonë, njëlloj si ajo e Shën Serxhos dhe e Rotezës, mundi të provonte bujarinë e disa mbretërve serbë. S’ka dyshim, siç shihet në Acta, që këto mbretër treguan gjithmonë njëfarë devocioni dhe bujarie ndaj kishave dhe manastireve, katolikë apo skizmatikë, sipas rrethanave.
Është e sigurt se kjo abaci gëzonte gjithnjë një nderim të madh edhe pranë popullatës ortodokse të rrethinave; dhe sot e kësaj dite ortodoksë dhe katolikë, pretendojnë të drejtat e tyre të zotërimit (Vrakë-Gruemirë, Rrjoll), dhe shekullin e kaluar (1855-1869) grindja që mund të degjeneronte në një konflikt, u çua përpara valisë së Shkodrës, u mbyll me ndalimin e të drejtës për të dyja palët për ta ushtruar aty kultin, duke i deklaruar gërmadhat pronësi myslimane. Dhe e drejta e pronës u jetua kaq mirë, sa qysh tani, siç shënon Degrandi prej të cilit i marrim këto të dhëna, myslimanët përreth ndihmuan veprën shkatërruese të kohës duke marrë gurët e saj sipas dëshirës: dhe tre vite më parë, e zhveshën kullën, për një lartësi prej 3-5 metrash, nga gurët e saj të bukur katrorë».
 Në librat e historisë nuk mungon ndonjë kapitull që flet për këtë gjë, edhe pse në mënyrë shumë të përmbledhur, por të dokumentuar. Duam të sjellim këtu dy faqe që i kushton diplomati austriak Theodor Ippen (1861-1935), në librin e tij “Historia e Shqipërisë së Lashtë” (Shtëpia botuese KeB, Tiranë, 2002), me titull “Rrënojat e kishës së Shën Gjonit në Rrash”: «Në fushën e Shtojt, në veri të Shkodrës, në rrëzë të malit të Maranajt shtrihet fshati Rrash, i përbërë nga pak shtëpi. Ai dallohet që nga larg prej një kulle të lartë drejtkëndëshe të shkatërruar. Kjo kullë shënon rrënojat e një manastiri të vjetër, Shën Johannit (Gjonit). Ato që kanë mbetur prej tij janë aq të dëmtuara e të mbuluara nga dheu dhe bimësia, sa që nuk mund të dallosh më pothuajse asgjë. Kulla është ndërtuar me gurë të gdhendur mirë. Ajo duket se qëndronte pranë kishës në anë të saj dhe jo mbi fasadën kryesore, siç ndodh në shumë raste me rrënojat e këtij vendi. Nga kisha nuk ka mbetur shumë për të parë. Fragmentet e mureve, që qëndrojnë akoma në këmbë duhet t’i përkasin njërës prej faqeve anësore. Përveç tyre dallohen edhe themelet e murit fundor me apsidën. Sipas këtyre kontureve kisha nuk ka qenë e madhe dhe dimensionet e saj nuk u përgjigjen atyre të kullës.
Disa hapa më tej ndeshen mbeturina të tjera muresh të cilat ndoshta tregojnë ekzistencën e një ndërtese të dikurshme manastiri. Nga populli këto rrënoja sot quhen “kisha e Shën Gjonit e Rrashit”.
Për këtë kishë, një njeri imi i besuar, ati jezuit që e citova, ka gjetur përmendjet e mëposhtme: Arkivi i Vatikanit Reg. An. IV, Tom. XII, Fol 71, viti 1356: ipeshkvi i Balesiumit merr si dhuratë manastirin benediktin Shën Johann de Setoja në Rashia, Dioqeza e Drivastit (5 milje larg nga kisha e Balesiumit), pasi pas vdekjes së abatit të fundit Andreas ai ka mbetur vakant.
Një dokumnet i Senatit venedikas me datë 7 maj 1403, liron nga e dhjeta tokat e abacisë së Shën Johannit të Strivaliosit në distrinktin e Drivastos.
Një dokument tjetër i 16 shtatorit 1445 përmban të dhëna mbi juridiksionin e abacisë së Shën Johannit të Stoyas në distriktin e Drivastos.
Në një letër të papës Piu II të vitit 1459, drejtuar ipeshkvit Manuel të Shkodrës, përmendet abati Peter Czavon i manastirit benediktin S. Joannes de Scivalio në dioqezën Drivasto.
Nga këto citime unë do të doja të theksoja emrin e manastirit të Shën Johannes de Stoja, i cili ruhet edhe sot në emrin e fushës së Shtoit; por vetë kuptimi i fjalë Shtoi është i panjohur».
 Artikulli më i plotë dhe i dokumentuar, “KISHA E SHNJINIT (SHËN GJONIT) NË SHTOJ”, që përdor dokumente të lashta të Kongregatës de Propaganda Fide të Romës, të Arkivave të Republikës së Venecies dhe dokumente të larmishme nga biblioteka të ndryshme, të shek. XIX, është ai i Prof. Fran Lulit, profesor i gjuhës shqipe në Universitetin “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës. Originali është në gjuhën shqipe dhe ja ku po jua paraqesim: «Kur kalova vijën e Vrakës, në një rrafshinë të Rrashit në Shtoj, shtrihej dikur kisha e mirënjohun nëpër dokumentet e mesjetës, me emrin Kisha e Shnjonit, në popull njihet ma shumë si Kisha e Shnjinit, tue dijtë që emnat Gjon e Gjin janë nji e të pandame, pamvarësisht se në kohë e vende të ndryshme ata ndërrohen me njeri-tjetrin.
Sot, kësaj godine madhore, nuk i ka mbetë asgja mbi siperfaqe, por vetëm ndonji gjurmë rrënoje varresh, ndonëse në kohë të kalueme ajo ishte nji monument madhështor, që zbardhonte e shndritte këto anë, me bukurinë dhe madhësinë e vet. Kumbonat e saj ndiheshin deri në Shkodër.
Ajo ishte një kryekishë e vërtetë, një abaci, që ka nji vend nderi në historinë e tonë kishtare, edhe pse, në ndonjë periudhe kaloi ditë të vështira, siç do të shihet. Por prapë jetoi e mbijetoi gjatë e gjatë, deri që kohënat me shtrëngatat dhe shkaterrimet e tyne, e bane të veten, siç e banë edhe për qytetet e kështjella shumëshekullare. Kolë Kamsi shkruante: “Kjo kishë e moçme, se cilës sod i kanë mbetë në kambë vetëm muret e kumbonares, vendi i absides e pak rrënoje, permendet se parit në një dokument të vjetit 11661. Ky manastir benediktin hynte ne dioçezin e Drishtit të dikurshëm, mjaft i shtrime per kohën e vet, prej vetë rëndësisë së madhe të këtij qyteti të vjetër, ku sot i shehn vetëm rrënojat e kalasë së tij.
Abacia e Shnjinit paraqet interesa të shumta në mjaft drejtime, si për moshën, ashtu dhe për jetën e saj te gjallë kishtare.
Ne vitin 1166, ku dëshmohet për herë të parë, në trajtën Sanctis Johannis asht nënvizue dy here me nji dorë fjala “abbas”, e abatit Michaele dhe mbi të asht vu fjala “archimandrita”, për te shprehë kështu shkallën e naltë të këtij titulli, mbasi termi fetar archimandrita donte me thanë “kryeprift”, “kryebari”, në origjinë “kryetar i disa kuvendeve greke”. Kjo gja kuptohet mirë prej kësaj se kjo abaci kishte në mvartësi disa kisha që veproshin në këto rrethina, si: S. Andrea me 1422, 1425, 1443, 1445, 1628 në Vorfe, S. Maria me 1473 (andej), S. Mattio nel 1547 (Rrash-Vorfe), S. Stafani 1416-’17 a Gruemire, S. Biasio 1416-’17 (rreth Vrakës), SS. Vraci, S. Auracio 1348, 1416-’17, S. Uraza 1434, S. Ivrash 1485, 1582 (rreth Gruemires e Grizhës) tue lane dhe ndonji tjetër, sidomos në Rrjoll, ku ishte kisha e njohun e Ballexes, si qytet-kështjellë.
Tue vazhdue ma andej në kohë, vërejmë se ky manastir, pothuajse per dy shekuj, nuk shihet nëpër burime. Kjo dukuri kishte shkaqet dhe arsyet e veta objektive. Në historine fetare te vendit tone njihet ajo rryma e fuqishme, me emrin “skizmë” qe ndau Kishën në dy pjesë për shkak të mosmarrëveshjeve rreth riteve fetare dhe të arsyeve te tjera politike. Ne Shqipni kjo ndamje kishash u ba midis dy riteve kryesore: ortodoks e latin, gja e cila çoi në përçamje të ashpra dhe ne shkatërrime te mëdha. Lëvizja skizmatike mori përmasa te gjana dhe çdo ditë e ma tepër u ba ma e egër kundër kishës katolike, e cila kaloi kohë mjaft te veshtira. Këtë e shohim sidomos te dy kishat tona te njohuna, te ajo e Shnjinit dhe e Ballexës.
Keshtu, për manastirin e Shnjonit, dekreti i Papës i vjetit 1356 thote se “prej skizmatikëve ishte gati krejt e plaçkitun” (ab ipsius regni scismaticis quasi totaliter dissipatum). Gjithashtu, edhe peshkopi i kishës së afërme të Ballexës “ishte i detyruem te lypte” mbasi edhe kisha e tij ishte e zhveshun, e rrënueme prej skizmatikëve”, (ecclesia Balazensi in prefato regno consistente ab eisdem scismaticis destructa), gjithashtu simbas te njëjtit dekret e vjet. Këto fakte te randesishme historike, i kane persëritë e shkoqitë disa herë edhe studjues te ndryshëm me za, si historiani i zoti i Ballkanit, miku i Shqipnisë, dr. Milan Shufflaj, historian tjetër i njohun çek, Kostandin Jirečeku dhe arkivisti e gjurmuesi i zellshëm Agustin Tainer, në veprat e tyne te shumta.
Aq e fortë u ba skizma ne mesjetë, saqë car Stefan Dushani, me ane te ligjit e ndaloi Kishën dhe shërbimin kishtar ne rritin latin gja qe shkaktoi nji levizje shqiptare antiskizmatike. Keto gjurme dhe pasoja te skizmës, veçanarisht në Shnjin të Rrashit, i shohim deri vonë, kur M. Shufflaj shkruan: “Në shek. e kaluem (1855-1869) rrahën katolikët dhe ortodokësit nji çështje të madhe nën kajmekanin turk për pasunitë e rrënimeve të mungadës së Shën Gjonit në Shtoj. Kjo mbaroi tue vendosë që përreth rrënimeve te vehej nji gardh, dhe tue ndalue te dy besimet qe të banin sherbime fetare afer atyne rrenimeve”2, fakt që e ka vu ne dukje edhe Jirečeku në studimin “Shkodra dhe rrethina e saj ne mesjetë”3.
Me gjithë këto trazime të randa, Shnjini, edhe mbas vjetve te vështira të skizmatikëve, e vazhdoi jetën dhe veprimtarine e tij kishtare, madje politike dhe ekonomike, sidomos gjatë shek. XV, XVI, XVII, si: me 1403, 1404, 1421, 1423 ne trajtat S. Johannis, S. Johanni; më 1426 S. Zuan, S. Giovanni, 1441-1445 S. Johannis, 1449, 1459 S. Johanni, më 1485 me emën te dyfishtë Shëngjin ose Rasha, po kështu në vjetin 1582, me 1628 S. Giovanni dhe me 1688 po në këtë trajtë.
Ndër disa burime mësojme edhe ndonji abat te kësaj abacie, e ndonji te dhanë tjetër. Keshtu, me datën 29.11.1376 marrim vesh vdekjen e abatit Michele, me 05.08.1421 mësojmë emnin e abatit Andrea Sporo me 1421, 14234, dhe duket se ashtu nji mbiemër shqiptar, i mbetun edhe sot në toponimi, Quku i Shporeve (pikërisht në Vorfe). Në nji dokument që mban datën 18.09.1445, shkruhet se Venediku i dhuron abatit te Shen Gjonit Katundin Veronica që ma parë ishte i rebelit Bitrassin ILLICH5, kurse në vjetin 1459 shohim se Papa Piu II urdhënon t’i kthehet Pietro Czaronis abacia e S. Giovannit të Shtojit, e zanun prej priftit Paolo Angelo6, ku duket se kemi të bajme me zavendësim priftnish.
Duhet theksuar se në raportin kishë e katund, Shnjini përmban nji prej rasteve tipike te nomenklaturës sonë topogjeografike, ku kisha ka perfaqësue gjate gjithë kohënave katundin, pra Rrashi asht njoftë gjithnjë si Shnjin, ku dhe me 1485 e 1582, në plan te parë vinte Shnjini, mandej Rrashi. Kurdoherë, pra përparësia dhe perfaqësia i takonte emnit të shenjtit.
Tue kalue te jeta ekonomike demografike dhe të aspekte te tjera, shohim se Shnjini ka disa veçori specifike. Nji ndër kërkesat e bashkisë së Drishtit, që i kishte paraqitë Senatit të Venedikut, me 7 maj 1403, ishte edhe kjo qe pronat e Shnjinit mos me pague të dhetën, por në pergjigjen e arsyeshme lexohet: “Për kapitullin e njëmbëdhjetë në të cilin kërkojnë që pronat tokësore të abacisë së shen Gjonit të Strilalit (Shtojit – F.L.), në rrethin e Drishtit të mos detyrohen të paguajnë të dhjetën, etj. etj. të jepet përgjigja që, pasi pronat tokesore të asaj abacie u jepen me qira fshatarëve që i punojnë, dhe ata i japin qira abatit dhe rektoreve tanë të dhjetat për punimet e veta, ashtu siç bëjnë shtetësit e tjerë tanë, nuk na duket e drejte as e arsyeshme t’i shkarkojmë ata nga e dhjeta në fjalë sepse, po t’i shkarkonim ata, edhe shtetasit e tjerë tanë do të kërkonin një ndër të tillë të cilin ndershmerisht nuk do të mundim t’ua mohonim”7.
Të dhana me vlere nxjerrim prej Defterit të regjistrimit të Shkodrës që i takon vjetit 1485, ku Shnjini kishte 33 shtëpi dhe me mjaft të ardhuna, si: grunë, elb, bathë, musht e li, bashkë me disa taksa, si taksa e govadës (e bylmetit), e bletëve, e perimeve, e druve, e barit si dhe bidatin e derrave, tue u regjistrue edhe tri veneshta në këtë vend.
Pothuajse nji shekull ma vonë, në vjetin 1582, në Shnjin ka nji rritje të dukshme në drejtim të numrit të shtëpive, bile ato ndahen edhe sipas feve.
Kështu, gjatë këtij vjeti, regjistroheshin 20 shtëpi çift myslimane dhe 36 shtëpi e bashtina të krishtena, 14 gjithsej, pra 56 shtëpi. Prej këtyne dëshmive kuptohet se feja katolike, në këtë kohë, ishte në dobësim, patjetër si rezultat i perhapjes se islamizmit, por edhe skizma duhet të ketë ndiku aty. Shekujt kishin ba të tynen edhe në jetën kishtare, si në atë ekonomike e shoqënore. Ketu nuk asht pa vend dëshmia e Don Vincentit e vjetit 1628, gati nji gjysë shekulli ma vone kur për Shnjinin thotë se “të gjithë ishin të pafe përveç disa grave8” natyrisht që “të pafe”, ai merrte ata qe e kishin lanë fenë e krishtenë dhe kishin kalue në fenë islame.
Tue e shikue e studiue me vëmëndje rregjistrimin e vjetit 1485, gjejmë disa emna e mbiemna njerëzish qe kanë nji interes të posaçëm per terminologjinë tonë kishtare. Në Shnjin dalin te dokumentuem dy persona me emrat Prenti, i biri i Kershendelles (kershendella). Gjergji, i biri i Kershendelles, bile ky i fundit kishte edhe tre vllazen me emnat Gjergj (dy) e Moneta,9 për të cilat përsëri duhet pranue mbiemri i të parit Gjergj, Kërshëndella.
Siç shihet mirë prej vetë grafisë historike të këtij mbiemri kaq kuptimplotë, aty kemi të bajmë me emrin e Kershendellave, ma e vjetër Kershendel i cili, në nji mënyrë të mahnitshme, la gjurmët e veta në sistemin e pasun të antroponomisë sonë të vjetër.
Ne nji trajte te afërm, disi te evoluar, këtë mbiemër e gjejme me 1485 edhe në Rrashin tjetër te ketyne anëve, me grafinë Kershendela, Kushendela, që kurrsesi nuk largohet prej Kershendella, Kshendella. Gjithsesi, nomenklatura kishtare ka jetën, historine dhe vlerën e saj te madhe e te pazevendësueshme ne sistemin e onomastikës ne pergjithësi.
Emri i personit Moneta asht nji ndër gjurmët e familjes se njohun mesjetare Moneta në Drisht, e cila mbas pushtimit të këtij qyteti, me 1478, prej turqve, emigroi në Itali (Friuli)».
 
 
Shënime (numërimi pasqyron origjinalin në shqip)
1 Drishti në “Revistë shkencore” e Shkodrës, 1964, fq. 164.
2 Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis Illustrantia, II, 1918, dok. 93: shih M. Bufflay, Serbët dhe Shiptarët, 1926, fq. 153.
3 Ne Illyrisch-Albanische, 1, fq. 114.
4 Saggio, 163, 540; Acta Albaniae, X, 2497, 2500; XI, 2508, 2890.
5 Saggio, 715; Acta Albaniae, XIX, 5164.
6 Saggio, 908.
7 Dokumente të shek. XV, I, 333.
8 Relacione, I, 384.
9 Defteri, fq. 397, 398.
 
[1] AAlb., 93, fq. 31.
[2] AAlb., II, 119, fq. 32.
[3] L. c. 329, fq. 77.
[4] SUFFLAY, 1, c., fq. 270.
[5] AAlb., II, 728, fq. 221.

Shenjtorja e Zojes se Shkodres

 

SHENJTËRORJA E ZOJËS SË SHKODRËS
 
Historiku


 
Viti 1467 është viti, kur, si rrjedhojë e një sulmi turk, qyteti u braktis dhe qytetarët u bartën mbi kodër, brenda kështjellës, ku jetuan, deri  në vitin 1479. Është viti kur në traditën e Shkodrës kujtohet shpërngulja e Figurës së Shenjtë të Zojës së Këshillit të Mirë. Është viti kur u shfaq në Gjenacan, e shoqëruar prej dy shkodranëve, Gjergji e De Sklavis.
Pas traktatit të paqes të 25 janarit 1479, nuk qe më e mundur të kishte lajme që të provonin shpërnguljen e Figurës së Shenjtë dhe traditën e lidhur me të në Shkodër.
Prandaj për një kohë të gjatë nuk qe e mundur të kishte as lajme të sakta rreth traditës vendore shqiptare, në lidhje me shpërnguljen. Ishte e pamundur, sepse të gjithë të huajt shiheshin me dyshim. Rreth gjysmës së shekullit XVIII diçka lëvizi dhe pati disa hapa nga ana e njerëzve që mund të jepnin njoftime më të hollësishme.
Pas dy vjetësh, në 1747, gjendej në Romë, në kishën e Aracoelit, në të cilën po kremtohej Nëntëshja për kanonizimin e Shën Pjetër Ragalatit, Kola i Ndoc Kamsit, “fisnik i Qytetit të Shkodrës, e Bamirës i nëntë Kishave, që gjenden në afërsi të Qytetit të lartpërmendur”…..
Më vonë kemi edhe dëshmi të tjera, ndër të cilat ajo e Atë Giampiero da Bergamo O.F.M. Prefekt Papnor i Misioneve të Kastratit dhe i Parë i Kuvendit të Françeskanëve të këtij qyteti, dëshmi e 16 korrikut 1878, që jep një përshkrim interesant dhe të hollësishëm të rrënojave të kishës. Një hollësi për t’u vënë në dukje është zgavra që nga përmasat u përgjigjej atyre të pikturës së nderuar dhe që gjendet në Gjenacan.
Më 17 dhjetor 1878, Imzot Engjëll Radoja, Vikar i Përgjithshëm i Shkodrës, do të lëshonte një tjetër dëshmi me rëndësi në lidhje me vendosjen e kishës, e quajtur kishëz, në të cilën gjendej “Figura e Zojës së Shkodrës”.
Kuvendi i III i Arbrit (1895) propozoi si mbrojtëse e pajtore të Shqipërisë Virgjërën Nënë të Këshillit të Mirë, e njohur përgjithësisht si Zoja e Shkodrës. Ky vendim u mor njëzëri dhe iu parashtrua Atit të Shenjtë, Papës Leoni XXIII, prej të cilit u mor pëlqimi dhe 26 prilli u shpall si ditë kremte për dioqezat e Shqipërisë.
Vetëm pas shpalljes së pavarësisë prej zgjedhës turke (28 nëntor 1912) mundi të niste rindërtimi i Shenjtërores së kushtuar së nderuarës Zojë së Shkodrës. Punimet nisën pikërisht në vitin 1917, në kulmin e Luftës I Botërore.
Më 23-26 prill 1917 u kremtua me madhështi 450 vjetori i shpërnguljes prej Shkodrës i Figurës së Shenjtë.
Toka mbi të cilën gjendeshin gërmadhat e shenjtërores së lashtë, i dhurohej prej Komandës së Lartë të Korparmatës XIX austriake, Arqipeshkvisë së Shkodrës. Për ta ligjëruar këtë akt, u hartua një dokument pronësie që, më 7 korrik 1917 iu dorëzua arqipeshkvit të Shkodrës, Imz. Jak Serreqit. Pastaj më 31 korrik u bekua guri i parë.
Me vitin 1944 erdhën kohë të zymta për Kishën dhe Kombin shqiptar. Shteti komunist, marksist-leninist e prandaj ateist, u sul me furi kundër gjithçkaje që përfaqësonte katolicizmin në Shqipëri. Të njëjtin fat pati edhe Shenjtërorja e Zojës së Këshillit të Mirë, që do të pësonte barbarizmin “kultural”. Përveçse u shkatërrua ndërtesa, u nxorën dhe u hodhën në lumin aty pranë mbetjet e Arqipeshkvit të Shkodrës, Jak Serreqi, që kishte qenë i varrosur brenda kishës.
Me kthimin e ligjshmërisë në Shqipëri, me shembjen e regjimit komunist dhe vendosjen e demokracisë aq të pritur, filloi një punë e vazhdueshme dhe e dendur për të rindërtuar gjithçka që mund të shpëtohej. Do të rilindte kështu edhe Shenjtërorja e Zojës së Shkodrës. Me projekt e përmasa të njëjta, siç kishte qenë para shembjes. Ky vend i shenjtë kulti pati mecenatin e vet te një shqiptar, Imz. Simeone Duca, i Kolonisë Arbëreshe (Borgo Erizzo), pranë Zare, koloni shqiptarësh që në shekullin XVIII.
 
 (nga broshura “Shenjtnorja e Zojës së Shkodrës Willy Kamsi)
 
Më 25 prill 1993 u bekua gurthemeli nga Papa Gjon Pali II, i cili na dhuroi edhe Kopjen autentike të Figurës së Zojës, që nderohet në Shenjtërore.
Me nxitjen e Arqipeshkvit Imzot Frano Illia, filluan punimet e rindërtimit. Nga emërimit si Administrator Apostolik të Imzot Angelo Massafra, të ndihmuar nga Mons. Lucjan Avgustini, Famullitari i Katedrales, punimet u përshpejtuan deri në kushtimin e Shenjtërores, që u bë më 24 maj 1998 nga Kardinali Jozef Tomko, Prefekti i kongregatës “Propaganda Fide”.
 
 
 
 
URATA E PAPËS GJON PALI II ZOJES SË SHKODRËS
 
Zoja e Shkodrës, Pajtorja e Shqipërisë, ti Nëna jonë e Ëmbël! Ty që në zemër të rrjedh gjaku i popullit tënd: ktheji sytë e tu mbi këtë komb i cili ka pasur fatin të marrë mësimin e parë të Ungjillit nga goja e Apostujve e që Ty të ka nderuar përherë me dashuri të pastër bijësore.
Edhe sot në errësirën e provës ky komb të drejtohet Ty plot shpresë e pret ndihmën tënde amnore.
Ti i prin Kishës në shtegtimin e fesë: hidhi sytë e tu mbi bijtë e bijat shqiptare të cilët janë duke udhëtuar të ngarkuar me prova e mundime.
Forco të ligështit, ngushëllo të mjeruarit, mbaje të gjallë fenë në zemrën e të gjithëve!
Nënë e Shëlbuesit,
bekoji familjet e krishtera të cilat përbëjnë thelbin e Kishës së Birit tënd hyjnor.
Nënë e shpresës, shpejtoje ditën në të cilën ky popull fisnik do të shikojë të realizuara edhe një herë të gjitha dëshirat e thella të shpirtit të tij, atëherë kur të gjithë, bij e bija, do të kenë mundësi të bashkohen në harmoni të plotë për të rindërtuar të ardhmen në drejtësi e në paqe! Amen.

 

 

Bijte e don Oriones ne shqiperi

 

 

1.       Prej shkrimeve të dom Oriones

24.07.1920 – Dom Sterpit: “Kardinal Marini, Prefekt i Kongregatës për Lindorët, propozon një Mision në Shqipëri” (14, 54).

11.05. 1935 – Dom Sterpit: “Për Shqipërinë do të thoja të pranonim. As në Uruguaj dhe as në Brazil nuk ka Mision të vërtetë. Këtu janë më të qytetëruar dhe më të zhvilluar se atje: të qytetëruar sipas qytetërimit modern” (18,95 2 27, 223).

15.05. 1935 – Dom Sterpit: “Për sa i përket Shqipërisë them të pranojmë. Bëhet fjalë, tani për tani, për tre meshtarë dhe ndonjë vëlla laik. Do t’i shkruaj quam citius Kongregatës Propaganda Fide. Por tani për tani, nuk është rasti të flasim për shtypin” (18, 98).

10.06. 1935: – “Mendoni pak se kë mund të dërgojmë në Shqipëri. Duhet të jenë të shëndetshëm, pasi mendoj se në ato vende ka sëmundje, duhet të jenë meshtarë të sigurt për nga morali, devotshmëria dhe doktrina, që mund të mësojnë, të jenë veprues, të zellshëm dhe që të mos mbyten në një pikë ujë” (19,99).

14.06. 1935 – Dom Sterpit: “Për Shqipërinë do t’i shkruaj Propagandës, së shpejti. Nevojiten tre meshtarë dhe do të duhej të dërgonim dikë që të mund të bëhej edhe Ipeshkëv. Do të doja të vija një kusht: domethënë të na siguronin një Vikariat Apostolik dhe unë, do të siguroja dërgimin e një personeli të zgjedhur” (18, 112).

19.06. 1935: – Dom Xhemelit: “Ka të ngjarë se do ta pranojmë Misionin në Shqipëri. A e ndien të vihesh në krye të tij?” (23, 94).

20.07. 1935: – “E pranoj Misionin që na propozohet në Shqipëri. Tre meshtarët që na janë kërkuar do të hapin shkollën fillore për fëmijët italianë” (48, 122).

05.08. 1935: – Dom Sterpit: “Propaganda duhet, sidomos, të na sigurojë se Misioni në Shqipëri, do të ngrihet në rang Prefekture, Vikariati Apostolik apo Dioqeze, besuar një pjesëtari të kongregatës sonë, për të mos u gjendur atje, të hedhur pak këtu e pak atje, në mëshirë të nuk e di se kujt, dhe si priftërinj të shpërbërë dhe shekullarë. Një gjë e tillë ka rëndësi madhore” (18, 126).

04.09. 1935: – Dom Sterpit: “Meqë Eprori që duhet të shkojë në Shqipëri, një të nesërme i duhet të jetë të paktën Vikar apo Prefekt Apostolik - nëse jo më shumë - dom Xhemeli më duket më i përshtatshmi dhe më i sigurti; dhe pastaj është mjaft i kujdesshëm dhe i rrahur me jetën” (18, 140).

16.09. 1935: – Dom Sterpit: “Jam shumë i gëzuar që, për sa i përket Shqipërisë, po dërgoni më parë dom Xhemelin, i cili do të njihet mirë me gjendjen. Por unë nuk jam më aq i gatshëm. Nëse territori, që do të na besojnë, është afër Durrësit, ku është Ipeshkvi, si mund të jetë një Vikariat Apostolik? Nuk do të jetë kurrë i tillë”. (18, 149).

02.10. 1935: “Në Shqipëri nuk do të shkojmë, nëse gjërat nuk janë të qarta dhe nëse pozicioni ynë nuk është jo vetëm i sigurt, por të ketë edhe atë zgjidhje që duam në një të ardhme jo të largët” (18, 156).

14.10. 1935: “Përgatituni në Hyjin për të vënë këmbën në Shqipëri” (18, 175).

21.12. 1935: – Dom Sterpit: “Kam lexuar Relacionet e dom Xhemelit dhe shoh se nuk do të shkohet në vendin që duhej të na ishte besuar neve. Duhet të synojmë aty ku mund të kemi një Mision tonin, nëse jo, do të mbesim në mëshirë të famullitarëve shqiptarë, s’do të arrijmë asgjë dhe do të na duhet, herët a vonë, të largohemi prej aty të dështuar. Kongregata jonë duhet të ketë një të ardhme në Shqipëri, nëse jo, atëherë duhet të gjejmë një mënyrë dhe të mos shkojmë” (18, 209).

28.10. 1936: – Dom Sterpit: “Do të doja të dija nëse dom Xhemeli është nisur apo jo për Shqipëri; nëse shkon dhe me kë shkon” (19, 134).

01.05. 1937: – Dom Sterpit: “Për sa i përket Shqipërisë tani për tani nuk kemi si të pranojmë. Lexojeni mirë letrën e Vizituesit apostolik, përveçse nëse ai thotë se duhet të pranojmë” (19, 232).

20.09. 1937: – Karontit abat: “Në Shqipëri, nëse nuk kemi një shpresë të bazuar mirë se mund të kemi, brenda një periudhe jo shumë të gjatë, një strehim misionar, ku mund të bëjmë një jetë bashkësie dhe një ripërtëritje në shpirt, do të thoja se është më mirë të tërhiqeshim” (50, 36).

21.10. 1938: – Një aspiranti për meshtar: “Nuk e di nëse e dini se tashmë në Shqipëri kemi nisur një Mision, të dërguar nga Propaganda Fide (47, 247).

24.09. 1939: – Dom Sterpit: “Nesër, nëse vjen Vizituesi apostolik, do të flas edhe për Shqipërinë” (19, 329).

11.10. 1939: – Dom Xhemelit: “Vizituesi apostolik nuk është i mendimit që ne të pranojmë Famulli; mendon se është më mirë të marrim një Jetimore” (23, 97).

11.10. 1939: – Imzot Nigrisit: “Vizituesi apostolik mendon se nuk është e rastit të pranojmë një famulli. Shkëlqesia e Tij Parini, që e njoh prej vitesh, mendon se është më mirë një Jetimore; nëse një gjë e tillë do të mund të realizohej, do të isha shumë i kënaqur (23, 97d).

18.10. 1939: – “Dom Bidone po përgatitet për Shqipëri” (84, 70).

20.09. 1937: – Karontit abat: “Për famullinë që na kanë ofruar, kam menduar për jo. Do t’ju lutesha të më thoni nëse mund të filloj bisedimet për Jetimoren” (50, 50).

 

2. Propaganda Fide

Dokumenti i parë që Arkivi na paraqet është ai i Kongregatës Propaganda Fide, me firmën e Kard. Fumazoni Biondit dhe të Sekretarit Karl Salotit. Dokumenti mban datën 27 prill 1935 dhe fton dom Orionen për t’u përkujdesur nga ana fetare për grupet e italianëve që ndodheshin në Shqipëri, duke hapur shkolla fillore dhe duke bërë veprimtari misionare.[1]

 

Ja teksti i Sacra Congregatio de Propaganda Fide:

“Shumë i nderuar dom Luigji Orione, Epror i Përgjithshëm i Bijve të Provanisë Hyjnore.

Shumë i nderuar Zotëri, i janë të njohura kësaj Kongregate të Shenjtë meritat e Institutit të ri rregulltar BIJTË E VEPRËS SË VOGËL TË PROVANISË HYJNORE, të cilin ju denjësisht drejtoni, ashtu siç njeh mjaft mirë miratimin me të cilin janë mirëpritur nismat për të bërë të mirën, ndërmarrë prej këtyre rregulltarëve, këtu në Romë dhe në pjesë të tjera të Italisë.

Ata, deri tani, nuk patën rast të ndërmerrnin Vepra Misionare në territoret që varen prej këtij Dikasteri të Shenjtë. Ndoshta tani ka ardhur koha e volitshme për t’ju ftuar që të merrni përsipër një punë, që, edhe pse e pakët në fillim, mund të ketë në vazhdim një zhvillim shumë më të gjerë.

Bëhet fjalë për përkujdesjen fetare që duhet t’u bëhet disa qendrave në Shqipërinë e Jugut, ku banojnë shumë punëtorë italianë. Hollësitë e këtij propozimi janë shprehur në promemorien bashkëngjitur këtij dokumenti.

Dua ta quaj të pjekur këtë gjë, dhe, nëse është e mundur, t’i jap këtij Dikasteri të Shenjtë përgjigje pohuese, ashtu si me gjithë shpirt dëshirohet.

Në pritje, përshëndes me gëzim Zotërinë tuaj shumë të nderuar dhe shumë të devotshëm në Zotin.

 

Kardinal Pietro Fumazoni Biondi Prefekt

Karl Saloti Arqipeshkëv Titullar i Sekretariatit

(bashkëngjitur)

S. CONGREGATIO DE PROPAGANDA FIDE

 

Përkujtesë

Arqipeshkvia e Durrësit përfshin një territor më të madh se gjysma e krejt territorit shqiptar, në të cilën ndodhen pesë dioqeza latine.

Pjesa jugore është gati krejt e braktisur, për mungesë klerikësh dhe mjetesh.

Është menduar që kjo pjesë të shkëputet për të bërë një mision, apo një dioqezë, të pavarur dhe pritet mendimi i Delegatit Apostolik.

Ndërkohë dëshirojmë me gjithë shpirt, dhe me ngut, t’u vijmë në ndihmë nga ana shpirtërore italianëve të shumtë që gjendet në Korçë, Bevoll dhe Shijak[2].

Tashmë janë premtuar edhe ndihmat, si më poshtë vijon:

a.    për Korçën, Legata mbretërore italiane do të jepte, mesatarisht, 165 lireta në muaj;

b.    për Devollin, Ndërmarrja Italiane Petroli Albania (NIPA) do të strehonte meshtarin dhe një ndihmë mujore në para;

c.    për Shijakun, enti Industrial Bujqësor Shqiptar (EIBSh) do të duhej edhe të fillonte mësimin fillestar fëmijëve italianë.

Do të ishte e dëshirueshme që tre Meshtarët t’i përkisnin të njëjtit Institut, me qëllim që të mund t’u besohet, në vazhdim, Misioni i projektuar në pjesën jugore të Arqipeshkvisë së lartpërmendur të Durrësit.

Por le të kthehemi pak prapa. Në vitin 1934 Delegati Apostolik i Shqipërisë, imzot G.B. Della Pietra, jezuit, iu drejtua Selisë së Shenjtë, duke bërë të ditur numrin krejt të pakët të meshtarëve dhe mungesën absolute të klerit italian, të nevojshëm për grupet italiane në Shqipëri. Imzot Saloti, sekretar i atëhershëm i Kongregatës Propaganda Fide e mori për zemër çështjen e përkujdesjes fetare të këtyre grupeve dhe iu lut dom Oriones që ta pranonte misionin në Shqipëri.

Por dom Orione ishte në Amerikë; kjo shpjegon edhe pse praktikat u zgjatën pak si shumë.

Shtytjet më të mëdha i ishin bërë dom Oriones prej imzot Leone G.B. Nigrisit, Nunc Apostolik i Shqipërisë në atë kohë. Dom Orione i kishte siguruar se vepra do të kishte filluar, dhe se ai vetë, sapo të kishte mundësi, do të kishte shkuar në Shqipëri për t’i dhënë fillim kësaj vepre. Ndërkaq dom Orione u sëmur, dhe kur duhej të nisej për Shqipëri, sëmundja e tij u rëndua shumë dhe mjekët i ndaluar çdo lëvizje (shkurt 1940). Një muaj më vonë Themeluesi shkoi te Zoti (12 mars 1940).[3]

 

3. Dalja për zbulim

Në vitin 1935 u bë një udhëtim i parë nga dom Xhemeli në Shqipëri për të shqyrtuar de visu situatën e për të vendosur lidhjet e para.[4] Durrësi, Shkodra, Tirana dhe Vlora qenë etapat kryesore. Ai vizitoi edhe Shijakun: “Doja ta mbyllja eksplorimin tim të parë duke vizituar atë që me shumë siguri do të kishte qenë vepra e parë orionine në Shqipëri […]. Fola edhe me Gustavo Paletin, drejtorin e Ndërmarrjes, i cili më tregoi territorin e gjerë ku do të vepronim, që banohej nga bashkëkombasit tanë: fusha e bonifikuar ishte tejet e gjerë, por ende mbretëronte malaria, shpesh shumë e rrezikshme: e quanin ZONA E VDEKJES […]. Pas 14 ditësh u ktheva në Itali.

Dom Xhemeli ia bëri të ditura të gjitha këto dom Sterpit dhe bëri një relacion për Propaganda Fide-n; u takua edhe me Kard. Fumazoni Biondin. Me gojë shtoi edhe disa përshtypje të tjera, që i quajti me vend të mos i paraqiste me shkrim. Kardinali “Më rrahi shpatullat - vazhdon dom Xhemeli - dhe shtoi: “E dimë, e dimë, i dashur Atë. Por Shqipëria ka një mëkat të madh për të larë: mohimin e fesë!”. Më bënë shumë përshtypje ato fjalë, dhe më janë kthyer shpesh në kujtesë kur më vonë unë vetë qenë i pranishëm në shumë skena të forta… ku kam vuajtur shumë”.

 

4. Fillimet

 “Në tetorin e vitit 1936 – shkruan dom Xhemeli – morëm veprën e Shijakut: mision katolik me të drejta famullitare, përkujdesje shpirtërore të Italianëve të EIAA-së, shkolla fillore të EIAA-së (të përziera), orator (të përzier), përkujdesje për ruajtjen e fesë mes katolikëve, dhe përhapjen e fesë mes ortodoksëve dhe myslimanëve. Në fillim qeshë unë, pastaj dom Spada.[5]

Në vitin 1939 pranuam jetimoren e Zemrës së Shenjtë në Shkodër, ku në fillim qe dom Laxarini e pastaj unë.

Në vitin 1940 morëm ndërmarrjen bujqësore të Bushatit, ku ndodhej edhe një kishë. Aty shkoi dom Farinaso, të cilin e donin të gjithë, sidomos sepse e thoshte “shumë mirë Meshën”.

Po në vitin 1940, morëm në Shkodër, edhe shtëpinë për të moshuarit, në të cilën ishte edhe Shtëpia jonë e formimit, probandati dhe seminari i klerikëve, e cila quhej SHTËPIA CEKA, prej familjes së fisshme së cilës i përkiste. Aty u vendos dom Aliçe.

Në famullinë e Kallmetit qe dom Luigji Laxarini për rreth 6 muaj në vitin 1945.

Po në vitin 1940 dom Bidone u kujdesua për të hapur një shkollë profesionale në Durrës”.

 

Në vitet 1941-1942, këto ishin bashkësitë fetare:

 

Misioni katolik në Shijak

Dom Sante Xhemeli

Dom Paolo Bidone

Jetimorja “Zemra e Shenjtë” në Skkodër

Dom Luigji Laxarini

Dom Adriano Aliçe

Kleriku Mario Bixheli

Kleriku Françesko Karozio

 

Kampi bujqësor në Bushat

Dom Gjovani Farinaso

Koadiutori Enea Nikelini

Koadiutori Karlo Serra

Koadiutori Livio Pangraci

Koadiutori Antonio Tozi

 

Në vitet 1943-1944

 

Misioni katolik në Shijak

Dom Xhulio Spada

 

Jetimorja “Zemra e Shenjtë” në Shkodër

Dom Luigji Laxarini

Kleriku Agostino Ançilari

 

Kampi bujqësor në Bushat

Dom Gjovani Farinaso

 

Shtëpia Ceka në Shkodër

Dom Sante Xhemeli

Kleriku Luigji Betioli

Kleriku Arçeste Mioni

Kleriku Mario Penca

 

Kisha e Shën Palit në Durrës

Dom Paolo Bidone

 

5. Vizita e dom Sterpit në Shqipëri

Pasi vdiq dom Orione, imzot Nigrisi nguli këmbë për realizimin e veprave që ishin projektuar më parë.

Njëri prej mendimeve të para të dom Sterpit qe vizita në Shqipëri, sapo u zgjodh Drejtor i përgjithshëm i Kongregatës prej Kapitullit të parë të përgjithshëm (Montebelo të Bataljes, 3-9 gusht 1940).

Më 1 tetor 1940 dom Sterpi ndodhet në Bari me dom Piçininin; hipin në vapor, por bllokohen me urdhër të autoriteteve ushtarake. Më në fund, më 3 tetor në darkë (nuk ishin larguar aspak prej vaporit) nisen drejt Shqipërisë. Udhëtimi ishte i rrezikshëm për shkak të ndonjë silurimi apo sulmi ajror të mundshëm. Më 4 tetor, në orën 10.00 mbërrijnë në Durrës, ku mikpriten prej Arqipeshkvit imzot Prendushit, përfaqësuesit të Qeverisë, Prefektit, Kryetarit të Bashkisë, Miqve e Bamirësve të shumtë. Janë gjithashtu të pranishëm edhe dom Xhemeli, dom Bidone, dom Laxarini, dom Farinaso, dom Spada e Vëlla Karl Serra[6]. Po këtë ditë shkojnë në Shijak. Më 5 tetor shkojnë në Tiranë, më 6 tetor në Shkodër, më 7 tetor në Elbasan e Korçë. Më 8 tetor, pasi u hodh poshtë mundësia e rrezikshme për t’u kthyer me vapor, dom Sterpi dhe dom Piçinini nisen për Romë-Çiampino me aeroplan. Gjatë udhëtimin pikasen prej një aeroplani anglez, por arrijnë t’i ikin. Pasi shkon në Onjisanti, në darkën e po asaj dite dom Sterpi niset për Venecie.

 

6. Dëbimi[7]

Me ardhjen në pushtet të Enver Hoxhës (20 tetor 1944) u shfaqën simptomat e para shqetësuese, si ndalimi i shtypit katolik dhe kërcënimi i shkrirjes së shoqërive katolike. “Megjithëse jepnin sigurimeve të vazhdueshme se institucionet katolike nuk do të prekeshin”. Por faktet për fat të keq nuk iu përgjigjën fjalëve të bukura.

Filluan t’u binin në qafë shoqërive katolike në veri dhe misioneve në jug. Të shumta qenë bastisjet dhe kontrollimet e instituteve.

Pas dëbimit të Delegatit Apostolik, në korrikun e vitit 1945, u mbyllën kopshtet, jetimoret dhe shkollat që drejtoheshin prej motrave dhe rregulltarëve, u dëbuan rregulltarët dhe motrat italiane.

Me gjithë shfaqjet e përsëritura të afektit dhe të simpatisë për veprën që kishim bërë në jetimore, kampe bujqësore, shkolla, etj. dhe sigurimet e vazhdueshme se nuk do të na kishin shqetësuar, madje do të na kishin mbështetur, më 19 janar 1946, në orën 11.00, u lajmëruam të linim Shkodrën dhe shtëpitë e tjera për t’u kthyer të nesërmen për Itali. Pesë orë më vonë, dy roje, dërguar prej komandës së Mbrojtjes së Popullit, ruanin jetimoren tonë të djemve, me qëllim që asgjë të mos merrej me vete dhe që të vëzhgoheshin të gjitha lëvizjet e personelit drejtues. Mundëm t’ua dorëzonim familjarëve jetimët katolikë, por shteti i mori prej aty dhe i solli sërish në jetimore për të formuar një jetimore të përzier, duke e kthyer kishën në sallë vallëzimi. Na u lejua që të merrnim vetëm gjërat më të nevojshme personale.

Mbrëmjen e datën 20 janar ishim në Durrës: bashkë me 9 prej nesh (11 të tjerë i kishin kthyer ne Atdhe më parë) ishin edhe 96 rregulltarë italianë. Qëndruam 48 ditë në pritje të vaporit, të mbikqyrur në një hotel, duke ngrënë sa për të mbajtur frymën gjallë e duke fjetur ku të ishte e mundur.[8] Më në fund pas shumë telashesh arritëm të ktheheshim në Itali”.

 

7. Kthimi në vendin e shqiponjave

Para vizitës në Shqipëri (25 prill 1993), Gjon Pali II kishte bërë thirrje që të ndihmohej Kisha martire në Shqipëri duke filluar veprën e ungjillëzimit. Vepra e dom Oriones, edhe për arsye afektive, iu përgjigj pozitivisht kërkesës së Atit të Shenjtë.

Prej procesverbalit të Këshillit provincial të datës 17 korrik 1991, mbajtur në Romë, lexojmë: “U lexua relacioni që Provinciali [dom Gjon De Meo] me datë 15 korrik 1991 i dorëzoi Gjeneralit mbi udhëtimin e bërë në Shqipëri, së bashku me dom Romolo Marianin, më 6-13 korrik. Ka perspektiva jo të pakta për të ngulur një ‘çadër’ në Durrës”.

Prej relacionit të shkurtër dërguar Drejtorit të përgjithshëm, dom Gjyzepe Mazieros, arrijmë të kuptojmë qëllimin e udhëtimit: njohja me vendet ku kishin punuar bashkëvëllezërit tanë dhe njohja e situatës së re; shkuarja në familjet shqiptare që ishin mikpritur në Shenjtëroren e Zojës së Kurorëzuar të Foxhës.

Vendet e vizituara janë: Tirana, Durrësi, Elbasani, Bushati, Shkodra.

Dy takime tepër mallëngjyese me Nënë Terezën e Kalkutës, e cila kishte hapur nëntë bashkësi në Tiranë, Elbasan dhe Shkodër! Me këtë rast Nënë Tereza na ftoi që ta hapnim misionin tonë edhe në tokën shqiptare. “Nëse do Zoti”, iu përgjigj provinciali. “Sigurisht - përsëriti Nënë Tereza - nëse do Zoti!”.

Më 23 qershor 1992, Provinciali [don Antonino Vilari] referoi në Këshill mbi udhëtimin e bërë në Shqipëri, së bashku me dom Munjain dhe dom Marianin, si dhe mbi mundësinë konkrete për të filluar një vepër apostullimi në Elbasan. “U hap një diskutim i gjatë mbi mundësinë apo jo dhe mbi mënyrat e një angazhimi të Provincës në Shqipëri. Në fund u votua propozimi që Provinca të ngulë një “çadër” në Shqipëri: me një rezultat 5/5. Mbi mënyrat dhe kohët do të duhej të merreshim vesh me Këshillin e përgjithshëm dhe me Nuncin apostolik”.

Në Këshillin provincial të datës 28 korrik 1992 Eprorët miratuan hapjen e misionit nën udhëzimet e Nunzit Apostolik Ivan Dias[9] në Elbasan.

 

8. Data të rëndësishme

12-19 gusht 1992: dom Vilari dhe dom Munjaj shkojnë në Elbasan. Këtu bashkësia jonë rregulltare do të merret me përkujdesjen baritore të zonës dhe të bashkësive të Motrave.

18 tetor 1992: hapja zyrtare e misionit në Elbasan me detyrën e përkujdesjes baritore të kësaj zone, ungjillëzim dhe themelim të Kishës.

4 tetor 1993: Nunci Apostolik, Ivan Dias, falënderon dom Vilarin për emërimin e dom Salvator Kajones si “famullitar të Elbasanit”.

25 mars 1994: Nunci emëron dom Xhyzepe De Guljelmon “Coordinatorem operum pastoralium in Administratione Apostolica Albaniae Meridionalis – Bashkërenditës i veprave baritore në Administrimin Apostolik të Shqipërisë së Jugut”.

4 maj 1995: Letra e Nuncit dërguar dom Vilarit në lidhje me ndërtimin e kishës famullitare “Shën Piu X”. “Ajo është kisha kryesore e krejt rrethit të Elbasanin, që në të kaluarën njihej si kështjella e Islamit. Kurse tani, falë Provanisë Hyjnore, brenda në qytet gjenden gjashtë bashkësi rregulltare dhe tri në rrethina, gjithsej 4 meshtarë dhe 31 rregulltare”.

2-9 shkurt 1996: vizita kanonike provinciale në bashkësinë e Elbasanit.

12 mars 196: nënshkrimi i marrëveshjes – në Tiranë – “për ngarkimin e një Famullie kushtuar Shën Piut X në qytetin e Elbasanit dhe përkujdesjen baritore të Stacioneve misionare të po këtij qyteti” (Arqipeshkvi Ivan Dias, Administrator Apostolik dhe Dom Antonino Vilari, Drejtor Provincial).

2 shkurt 1997: shugurimi i kishës së re, që merr emrin “Famullia Shën Piu X”. Bashkësia tani përbëhet nga dom Xhyzepe De Guljelmo, dom Franko Galicia, dom Mario Baljo dhe kleriku Gjovani Paqe.

14 shkurt 1998: Ipeshkvi i Shkodrës, Imzot Anxhelo Masafra, i shkruan Imzot Domeniko Peçiles, ipeshkëv, dhe për dijeni Provincialit të ri, dom Luigji Fiordalizos: “Unë kam folur qysh më përpara me Provincialin e Etërve Orioninë, i cili është shprehur i gatshëm për të hapur Shtëpinë e dytë në Shqipëri, pikërisht në Shirokë, sigurisht sipas një marrëveshjeje”.

22 shkurt 1998: Drejtori i përgjithshëm, dom Roberto Simionato, miraton hapjen e bashkësisë së dytë rregulltare në Shirokë: shtëpi formimi dhe angazhim baritor në disa fshatra sipas udhëzimeve të ipeshkvit.

6 prill 1998: Provinciali, në Këshill, njofton se “ka vendosur t’i lërë dom De Guljelmon, dom Galician dhe dom Korradon në Elbasan, ndërsa dom Rolando Reda dhe dom Mario Baljo do të shkojnë për të formuar bashkësinë e re në Shirokë”. Atyre do t’u bashkëngjitet kleriku i parë shqiptar, Dorian Mjeshtri.

21 qershor 1998: hyrja zyrtare e bashkësisë në Shirokë.

 

[1] Bëhet fjalë për materialin e ruajtur në Arkivin e Selisë Gjenerale të Veprës së Vogël të Provanisë Hyjnore (Via Etruria 6, Romë). Redaktimi i tekstit të mëposhtëm është kufizuar vetëm në përmirësime të vogla me natyrë gramatikore.

[2] Shijak është një tkurrje e emrit “Shën Jak”, një prishje e emrit SANTIAGO, emër që i është dhënë kësaj zone prej disa spanjollëve, që dikur jetonin këtu.

[3] Por diçka vendimtare lidhur me Shqipërinë, dom Orione e kishte bërë. Më 1 janar 1940 kishte dërguar në këtë tokë dom Xhemelin, i cili ishte ngulur në Shijak, në ndërmarrjet bujqësore të Veprës Kombëtare të Luftëtarëve. Kjo Vepër, duke marrë përsipër ta rimëkëmbte bujqësinë shqiptare, kishte sjellë disa qindra italianë bashkë me familjet e tyre, nevojtarë për përkujdesje fetare dhe shkolla italiane për fëmijët e tyre.

[4] Dom Xhemeli pohon se në vitin 1935 (19 qershor: shih më lart) dom Orione i kishte shkruar në Rodi kështu: “Kam pranuar tri pika misionare, që më janë paraqitur nga Propaganda Fide, në Shqipëri, dhe për Epror të Misionit kam propozuar ty. Po afrohen pushimet, pra edhe koha e Ushtrimeve Shpirtërore; bëji në Itali, dhe dom Sterpi do të të lidhë me Propaganda Fide-n…”. “Ishte viti 1935, dhe tani është dom Xhemeli që shkruan: - Në gusht bëra Ushtrimet Shpirtërore në Itali, pastaj shkova te dom Sterpi. “A të ka shkruar Drejtori? Çfarë thua për punën e Shqipërisë? A ke ndonjë vështirësi? Çfarë të bëjmë?”. E pyeta nëse e dinte se ku do të shkonim, sa njerëz duheshin, si ishin gjërat: se çfarë duhej bërë, cilat ishin pengesat apo vështirësitë. “Jo – m’u përgjigj – nuk di asnjë”. Atëherë si mund të dërgoni atje menjëherë një grup meshtarësh? Do t’i futnim në gojë të ujkut… “Ke të drejtë – tha dom Strepi – Nesër do të nisem për Romë dhe do të dëgjoj se çfarë më thonë ata të Propaganda Fide-s”. Shkoi, foli: Saloti ishte emëruar Kardinal, nuk ishte më; megjithatë vërejtja ime, bërë dom Sterpit, u miratua prej asaj Kongregate të Shenjtë; dhe u mor vendimi se ishte me vend të dërgohej një meshtar, në zbulim, për të parë se për çfarë bëhej fjalë, dhe sikur, nëse ishte rasti, për të filluar veprimtarinë, duke përgatitur terrenin dhe kushtet e jetesës për bashkëvëllezërit e tjerë. Dom Sterpi, kur u kthye, më bëri të ditur se si kishin shkuar punët, dhe më ftoi të shkoja atje: ‘Pasaportën e ke gati, gjithashtu ti je caktuar pikërisht për këtë mision: kush është më i përshtatshëm se ti për një gjë të tillë? Pra shko’. Në Romë Italica Gens nuk më mori para për udhëtimin, si dhe më ndihmoi për vizën; mora edhe disa letra për Delegatin Apostolik të Shkodrës (që kryente edhe funksionin e arqipeshkvit të atij qytetit, pasi vendi ishte ende i lirë) dhe për Arqipeshkvin e Durrësit. Magjistër Pjetër Jura, shqiptar […]. Nga Bari u nisa drejt Durrësit, dhe shkova drejt e në Shkodër, te Delegati Apostolik, i cili me gjithë zemër më uroi mirë se ardhjen: nuk priste që Selia e Shenjtë të dërgonte meshtarë dhe rregulltarë italinë, në Shqipëri […]. Delegati Apostolik i Shkodrës më njohu me situatën e përgjithshme të Shqipërisë, më dha edhe disa këshilla të vlefshme”. Dom Xhemeli, duke vazhduar tregimin, bën të ditur për takimin me Magjistër Jurën, të cilit i paraqiti letrat kredenciale; te ai dom Xhemeli qëndroi një ditë të plotë gjatë së cilës folën për misionet e Propaganda Fide-s. Mbetej të merreshin masa për misionin e Shijakut, dhe me shumë dëshirë do ta kishin mikpritur një meshtar italian të Kongregatës së dom Oriones.

[5] Në kapitullin e parë të përgjithshëm, dom Xhemelit iu desh t’ia shpjegonte gjendjen e oratorit të përzier Karontit Abat, i cili publikisht kishte kërkuar nëse në Shqipëri kishte një orator. “Ishte më mirë që t’i kisha ndër sy, për të shmangur më të keqen në ato toka të humbura… Dom Piçinini pohoi fjalët e mia, duke thënë edhe se famullitarët anglezë, kishin një sallon për mbledhjet e të rinjve të të dy gjinive, edhe për vallëzime, me qëllim ruajtjen e fesë në familje nëpërmjet martesës mes katolikëve. Karonti, me shumë keqardhje të dom Oriones, kishte mendim të kundërt për Shqipërinë. “Çfarë bëni atje – thoshte – është një vend i ri, subjekt shpërthimesh të papërmbajtura dhe kataklizmash. Punoni, punoni, por pastaj do të mbeteni me gisht në gojë…”. Por kur vendosi ta shprehte më lart dëshirën e tij për të na larguar nga Shqipëria, ndeshi Kard. Salotin: “Ah, ke ardhur për të na shqetësuar. Mos u përziej për Shqipërinë… Lëri gjërat kështu siç janë!”. Ishin miq… Atëherë Karonti i la gjërat ashtu siç ishin dhe nuk iu kundërvua më veprave tona në tokën shqiptare.

[6] Vdiq më 3 gusht 1943 gjatë udhëtimit për në Itali, në moshën 25-vjeçare.

[7] Për kronikën e vizitës së dom Sterpit në Shqipëri, shih artikullin e botuar në La Piccola Opera della Divina Provvidenza, nëntor 1940, fq. 7.

[8] Këtu dom Xhemeli tregohet mjaft i butë në përshkrim. Në vende të tjera shkruan: “40 ditë kamp përqendrimi për të gjithë. 19 ditë burg për dom Xhemelin dhe 87.000 lireta për të paguar. Ruajtje të jetimores dhe 16 bastisje komuniste në shtëpinë e Shkodrës. Kërcënim me vdekje për dom Farinason dhe klerikun Betiol, të cilëve iu desh të largoheshin natën prej Bushatit. Vjedhje me armë në dorë në Durrës, Bushat, etj. Përfundimi? Ajo që doli në mënyrë krejt të vetvetishme prej gojës së një plaku mysliman shqiptar: “O atë, është hapur ferri dhe kanë dalë djajtë jashtë”. Palermo, 28 dhjetor 1963. Sante Xhemeli Meshtar bph”.

[9] Imzot Ivan Dias – aktualisht arqipeshkëv i Bombeit është emëruar kardinal në kuvendin e fundit – na udhëzoi ta zgjidhnin Elbasanin duke u nisur prej faktit se në Veri të vendit tashmë kishte shumë familje rregulltare.

 


Historia e pranise se Motrave Oblate te Zemres se Paperlyer te Marise ne Shqiperi

Instituti ynë ka zënë fill në vitin 1965. Themeluesja e këtij instituti është ende gjallë dhe quhet Motër Lodovika Peligrini Luçe. Karizma jonë është “Lutje dhe Pendesë”, sipas ftesës së Zojës së Fatimës me qëllim që ata që janë larg Hyjit të kthehen – për kthimin e mëkatarëve të shkretë. Më së shumti jemi soditëse. Kemi pesë orë lutje në ditë, të ndara në katër kohë. Adhurim të Eukaristisë çdo ditë nga një orë e gjysmë.

    Kemi ardhur në Shqipëri më 8 nëntor 1992, me qëllim që të viheshim në shërbim të Seminarit Ndërdioqezan Shqiptar (Shkodër). Asistencë logjistike për Etërit dhe seminaristët. Të shtunave dhe të dielave shkonim në fshatra për Katekezë.

Me kalimin e kohës kemi ndier nevojën për të qenë të pranishme në ndonjë fshat, ku mund të zhvillonim më me frytshmëri apostullimin tonë; domethënë të ishim më në kontakt me fëmijët dhe familjet e tyre, të kujdeseshim më shumë për Liturgjinë dhe katekezën.

Në vitin 1995 Zoti ka dërgoi në fshatin Barbullush, rreth 20 km nga Shkodra. Aty ishte një Kishë e vjetër: gjatë komunizmit e kishin kthyer në garazh dhe në ofiçinë. Në vitin 1991 Vëllezërit e Nënë Terezës së Kalkutës kishin rifilluar të kremtonin Meshën e Shenjtë. Me ardhjen tonë në vitin 1995 filluam këto veprimtari: kisha ishte e hapur për të gjitha shërbimet baritore, kremtime liturgjike, takime lutjeje, katekizëm, takime me të rinjtë, ambulancë për nevojtarët.

    Në vitin 1996 duke qenë të vetëdijshme për problemet lokale dhe duke na munguar shumë gjëra të nevojshme, u ndërtua kisha kushtuar Zemrës së Papërlyer të Marisë, një ndërtesë për veprimtari të ndryshme dhe shkollë, si dhe kuvendi ynë.

Hapëm një kopsht në përgatitje për shkollën fillore.

    Nxitje njerëzore për të rejat me kurset e Rrobaqepsisë dhe të gjuhëve të huaja: anglisht dhe italisht.

    Vazhduam të bëjmë oste për të gjitha famullitë e qytetit dhe të fshatrave përreth.

 

    Programi i veprimtarive tona

    Katekizmi: Nëpërmjet Katekizmit, mund t’u jepnim një edukim moral dhe fetar të rinjve dhe fëmijëve të grup-moshave 4-10 vjeç. Ishin rreth 500 fëmijë dhe të rinj që ndiqnin çdo javë, por tani numri është ulur. Janë të ndarë sipas grup-moshave dhe klasave. Me fëmijët bëhen lojra, recitime, vallëzime, këngë, poezi dhe humor. Bëjmë edhe përgatitjen e të fejuarve për Sakramentin e Martesës.

 

    Kopshti me drekë: Pranojmë fëmijë të moshës 3-6 vjeç. Mësimi fillon në orën 08.00 dhe përfundon në orën 12.00. Bëjnë lexim, shkrim, piktura, tregojnë histori, bëjnë fiskulturë, marrin këshilla mbi higjienën, njohin natyrën, ndërtimin e objekteve të ndryshëm, këndojnë dhe recitojnë.

 

    Nxitja njerëzore:

  1. Rrobaqepsi: të rinjtë dhe të rejat shfaqin inteligjencën dhe aftësinë e tyre në modelet e ndryshme: teori e praktikë.

  2. Gjuhë të huaj: shfaqin vullnet të mirë në mësim, duke shkruar, lexuar dhe folur.

 

Në vitin 2001 kemi hapur një Shtëpi-Konvikt për vajzat në Shkodër. Këto vajza, që vijnë nga malësia dhe fshatrat e Shqipërisë Veriore, si dhe nga Kosova e Mali i Zi, janë të moshës 14-22 vjeçe dhe ndjekin shkollën e mesme apo universitetin. Objektivi ynë është që t’u ofrojmë një mjedis të përshtatshëm, të pastër, të qetë dhe të favorshëm për të studiuar.

Me kalimin e kohës, kërkesat për konvikt shtohen. Tani kemi ndër mend ta zgjerojmë ndërtesën për 70 vende. Shpresojmë që Zoti të na ndihmojë në realizimin e këtij projekti.

 

Suore Oblate del Cuore Immacolato

e-mal: Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo."> Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. E' necessario abilitare JavaScript per vederlo.

 

Casa di Formazione, Via Boccea 1180, 00166 Roma, Italia


Jezuitët misionarë në Shqipëri

Fillimi i pranisë së Jezuitëve në tokën shqiptare i përket vitit 1841 me disa Etër që vinin nga Sicilia (Itali), kur Shqipëria ishte ende nën Perandorinë Turke dhe nuk kishte kufijtë që ka sot. Ungjillëzimi nuk ishte aspak i lehtë, sepse i duhej të përballej me kundërshtime të shumta dhe të forta.

Në vitin 1854 me vendim të Zyrës Misionare të Vatikanit dhe të Ipeshkvijve shqiptarë, u hap në Shkodër Seminari për krejt rajonin e Ballkanit Jugor dhe iu besua Etërve Jezuitë italianë.

Në vitin 1877 u themelua Kolegji Saverian, në fillim si shkollë tregtie dhe më pas si Lice klasik, pas shpalljes së Shqipërisë, në vitin 1912, si shtet i pavarur nga Perandoria Turke.

Krahas këtyre veprave u zhvillua një punë e dendur misionare, kulturore, fetare dhe artistike, me grupe muzikore dhe teatrale, me revista dhe me shtypshkronjën "Zoja e Papërlyer". Veprat që ka lënë më shumë jehonë, sidomos në malësi, kanë qenë "misionet shëtitëse" (Missione Volante), të cilët kishin një ritëm pune pak paradoksal. Gjatë dimrit, kur njerëzit qëndronin më shumë në shtëpi, misionarët shkonin nga njëra shtëpi në tjetrën për ungjillëzimin dhe pajtimin e familjeve që ishin "në gjak". Gjatë verës ktheheshin në bashkësi për të studiuar historinë dhe zakonet e shqiptarëve, të riorganizonin të dhënat shkencore që kishin mbledhur, të shkruanin relacione, të botonin libra dhe fjalorë. Edhe sot, pas 50 vjet komunizëm, është ruajtur në kujtesën popullore bagazhi i këngëve të thjeshta me tekste katekizmi të kompozuara nga etërit tanë. Por populli kujton sidomos shembullin e jetës së tyre me të vërtetë heroik, duke pësuar të ftohtin dhe duke fjetur shpesh edhe në tokë në familjet ku ishin të ftuar.

Nga viti 1927 Jezuitët e "misioneve shëtitëse" filluan të punonin edhe në Tiranë duke u kujdesur për katolikët e paktë që ishin aty. Në shtëpinë me qera ju banonin, u përpoqën të hapnin  edhe një shkollë, por që nuk zgjati shumë.

Në vitin 1933 filluan ndërtimin e kishës së re të Zemrës së Krishtit. Gjë më tepër e vetme, sesa e rrallë: brenda kishës, përkohësisht, por që vazhdoi për disa vjet, ishte vendosur kapela e ritit lindor, që ndodhej në fund të navatës së majtë: latinë dhe lindorë ndiheshin mirë në një strukturë të vetme.

Në vitin 1944 komunistët erdhën në fuqi dhe konfiskuan pronat dhe veprat e Kishës me qëllim që të eliminonin të gjitha institucionet fetare, që mbaheshin si kundër kulturës ashtu edhe kundër përparimit të popullit shqiptar. Filloi kështu një shtypje e egër për zhdukjen e klerit katolik, i cili gjykohej si i rrezikshëm për ndikimin e tij të madh shpirtëror dhe kulturor mes njerëzve dhe për marrëdhëniet e tij me Perëndimin.

Më 21 qershor 1945 Atë Gardini dhe Maestri Gjergj Vata u futën në burg ku qëndruan për 10 vjet, deri në vitin 1955.

Mbrëmjen e datës 31 dhjetor 1945, pas himnit Te Deum, edhe Atë Gjovani Fausti (zëvendësprovincial) dhe Atë Daniel Dajani (Rektor i Kolegjit Saverian dhe i Seminarit) u arrestuan. Pas një procesi të rremë u pushkatuan më 4 mars 1946. Disa muaj më vonë u burgos edhe Vëlla Gjon Pantalia, përgjegjës i Shtypshkronjës "Zoja e Papërlyer"; i torturuar mizorisht vdiq në shtator të vitit 1947.

Në listën e 40 dëshmitarëve të fesë, për të cilët ka filluar çështja e lumturimit, ndodhen edhe këta tre jezuitë.

Kështu filloi "via Crucis" për Jezuitët e Shkodrës dhe të Tiranës. Jezuitët italianë u përzunë, kurse ata shqiptarë u dënuan me punë të detyruara apo me burgim. Qysh atëherë deri në agimet e viteve '90 në sytë e perëndimorëve Shqipëria u zhyt në një heshtje të thellë: një heshtje që klithte më shumë se britma.

 

Në vitin 1990, sapo u bë i mundur praktikimi fetar, me ndryshimin e politikës së regjimit, Jezuitët u kthyen menjëherë në Shqipëri.

Në shkurt të vitit 1992 hapën në Arqipeshkvinë e Shkodrës një si "para-seminar", për një grup djemsh katolikë, të cilët kishin shprehur dëshirën për t'u bërë meshtarë.

Në vitin 1994 u ristrukturua një pjesë e pronave të vjetra ku kishte qenë edhe Kolegji Saverian, në vend të të cilin ishte ndërtuar një shkollë shtetërore. Dorëzimi i kësaj ndërtese shprehte pritjen e Jezuitëve për fillimin e misionit të tyre edukativ edhe në fushën shkollore. Kështu pak nga pak u përvijuan dy realitete, ai i Seminarit dhe ai i Shkollës së Mesme, njohur zyrtarisht nga Shteti. Seminari, me rindërtimin e disa prej Dioqezave të vjetra, u bë Ndërdioqezan, domethënë për krejt Shqipërinë: Nisi Shkollën e Filozofisë dhe të Teologjisë dhe inauguroi në vitin 1998 selinë e re të ndërtuar në vendin e ndërtesës së vjetër. Shpenzimet për përshtatjen e ndërtesës së shkollës dhe të Seminarit u mbuluan nga Organizma Kishtarë ndërkombëtarë (Renovabis), nga Provinca Italiane e Shoqërisë së Jezusit dhe nga shumë bamirës, që edhe sot e kësaj dite na mbështesin e na ndihmojnë.

Shkolla e Mesme "Pjetër Meshkalla", që është emri i një jezuiti shkodran i cili, për shkak të përballjes së tij të guximshme me regjimin, u bë simbol feje, kulture dhe lirie, zuri vendin e Kolegjit të mëparshëm saverian. Dy Etërit që morën drejtimin e saj, duke u frymëzuar nga tradita shekullore pedagogjike jezuite, janë duke gjallëruar shkollën sipas një projekti edukativ të hapur ndaj skenarit evropian, në kontekstin e një vendi që po kalon shndërrime të thella dhe në të njëjtën kohë shumë i kushtëzuar, shpesh i bllokuar nga interesa personale dhe strategji ekonomiko-politike ndërkombëtare.

Shkolla "Pjetër Meshkalla" që nga viti 1998 ka filluar të mbledhë një numër gjithnjë e më të madh djemsh e vajzash, derisa ka arritur numrin 500 (60% vajza), që është edhe numri maksimal aktualisht i mundshëm. Nxënësit janë të ndarë në 18 klasa, të krishterë (75%), pjesa më e madhe e të cilëve janë katolikë (ka pak ortodoksë) dhe myslimanë (25%). Meqë kërkesat janë të shumta, nxënësit pranohen duke iu nënshtruar një konkursi. Nga pikëpamja e nivelit social, rreth 25% e nxënësve vijnë nga fshati.

Kjo shkollë është një sfidë me rëndësi parësore për të ardhmen e Shqipërisë.

 

Në vitin 2000 u bë një ndarje reale e Shkollës së Mesme me Seminarin, sidomos pas ardhjes së etërve të tjerë në Rolin e Rektorit të Seminarit, Drejtorit të Studimeve të Filozofisë dhe të Teologjisë, si dhe të Drejtorit të Shkollës së Mesme.

Seminari është i ndarë në tri njësi: Seminari i Ulët me rreth 30 djem; Periudha Propedeutike, që është koha e verifikimit të thirrjes dhe e plotësimit të studimeve, me numër të ndryshëm subjektesh; dhe Seminari i Lartë me rreth 10 seminaristë. Kurset e Pesëvjeçarit Filozofiko-Teologjik ndiqen edhe nga klerikë të Instituteve të tjera rregulltare dhe nga disa motra, gjithsej 40 studentë.

Data 29 qershor 2000 është një datë e rëndësishme, pasi u shuguruan meshtarët e parë shqiptarë pas periudhën komuniste, të cilët përfunduan formimin e tyre në Seminarin e ri: 11 dioqezanë dhe një dyzinë meshtarësh rregulltarë.

Shkolla e Studimeve të Larta të Filozofisë dhe të Teologjisë, e bashkëngjitur me Seminarin, është e thirrur të ketë një rol të një rëndësie parësore: përpjekja e saj është inkulturimi në realitetin e një vendi në të cilin për fat të keq janë shumë të rënda dhe të dukshme shenjat e një izolimi shekullor gati total (më parë për shkak të pushtimit turk, më pas për shkak të diktaturës komuniste), që e ka penguar Shqipërinë të hyjë në proceset e zhvillimit historik, kulturor dhe fetar të vendeve të tjera evropiane. Në veçanti sot, në këtë rajon jugor të Ballkanit, ende të ngarkuar me konflikte me natyra të ndryshme, Shkolla e Studimeve të Larta të Filozofisë dhe të Teologjisë duhet të jetë një pikë njësimi dhe qendër studimi, që kryen edhe funksionin nxitës të gjuhës shqipe, e cila ka nevojë për terma të rinj që të shprehë përmbajtjet në fusha të ndryshme të dijes. Përveç kësaj është e thirrur edhe për një angazhim specifik në një dialog ekumenik me Kishën Ortodokse dhe në një dialog fetar me Islamin, që përbëjnë edhe kontekstin fetar mbizotërues.

 

Qysh nga maji i vitit 1991 Jezuitët janë kthyer edhe në Tiranë. Kisha e Zemrës së Krishtit, që nën regjim ishte bërë sallë koncertesh dhe teatër ("Kinema - Teatri i Rinisë"), u rishugurua, duke ia rikthyer shkëlqimin e mëparshëm dhe duke e ngritur në famulli. Deri në janar të vitit 2002 ajo ka funksionuar edhe si Katedrale.

Tirana sot nuk është siç ka qenë 60 vjet më parë. Migrimi i stërmadh i brendshëm ka bërë që aty të shkojnë mijëra familje, pjesa më e madhe e të cilave janë nga Veriu. Tirana sot ka një milion banorë, me një rrethinë shumë të varfër. Prania e Jezuitëve në Tiranë qendërzohet në shërbimin famullitar, ku fuqia edukative përbëhet nga një Grup Scout dhe nga shërbimi liturgjik i një grupi Ministrantësh. Por, përveç kësaj, duke u nisur nga qendra e qytetit, ku gjendet kisha, deri në rrethinat më të largëta të anës perëndimore, ata çojnë përpara një veprim të dendur social, duke u kujdesur për format e ndryshme të varfërisë dhe të lënies pas dore, duke bashkëpunuar me Bashkësinë Emmanuel për rifitimin e personave që janë të varur nga droga, dhe duke i dhënë jetë dy qendrave të riedukimit social, një në lagjen e Kombinatit dhe një tjetër në fshatin e Vaqarrit. Në gjithë këtë vepër ata ndihmohen nga Motrat e Nënë Terezës. Bashkësia e Jezuitëve të Tiranës është vënë në lëvizje në mënyrë që të mund t'i përgjigjet më me lehtësi emergjencave. Kështu gjatë luftës në Kosovë (1997-1999) janë angazhuar përmes Jesuit Refugee Service (JRS), për të lehtësuar vuajtjet e refugjatëve, të cilët u detyruan të lënë shtëpitë dhe tokën e tyre për t'u shpëtuar masakrave. Kanë ruajtur kohë dhe energji për t'i bërë ballë situatave të rënda të varfërisë, për t'i kundërshtuar me forcë trafikut të prostitucionit, ende shumë të përhapur, dhe ikjes në masë të të rinjve në Perëndim.

Sidomos në fillim të viteve '90, Jezuitët, në Shqipërinë që po thithte ajrin e parë të lirisë, kanë punuar edhe për ndërtimin dhe rindërtuar e kishave në disa fshatra, p.sh. në Bilaj, Bizë, Arameras (Tiranë), Gur i Zi, Rragam (Shkodër), Pistull e Paçram (Sapë), ku bënin edhe punën e famullitarit. Por nuk janë interesuar vetëm për vendet e kultit, por edhe për situatën sociale të njerëzve. Në Bizë, afër Kepit të Rodonit, një seri fshatrat me traditë të lashtë të krishterë nuk kishin asnjë lidhje me qendrat e mëdha. Vepra e parë e vullnetarëve tanë ka qenë sheshimi i më shumë se 20 km rrugë.

Nuk ka reshtur veprimi ynë në botën universitare, për të rritur dialogun mes fesë dhe kulturës, mes Ungjillit dhe kërkimit shkencor, edhe me qëllim që të vihen bazat e një Universiteti të ardhshëm Katolik. Jemi duke kërkuar të fillojmë një shërbim Baritor Universitar dhe të organizojmë takime shkëmbimi dhe thellimi mes docentëve universitarë e përfaqësuesve të drejtësisë me ndonjë Docent të Universiteteve italiane.

Pas 14 vjetësh Jezuitët e ndiejnë se duhet të bëjmë një kërcim cilësie drejt Diakonisë së shpalljes së parë ungjillore, në mënyrë më organike dhe më të vendosur, duke e liruar në mënyrë më të qartë imazhin e Kishës dhe veprën e saj prej angazhimit edhe pse të dobishëm të asistencës bamirëse.

Për këtë është e nevojshme një njësi më e madhe kishtare mes përbërësve të Kishës lokale për realizimin e një strategjie të përbashkët, që të ketë si qëllim formimin e ndërgjegjeve dhe të personave. Pas gurëve materialë të përdorur për ndërtim, nevojiten gurët e gjallë për bashkësinë.

Në vazhdën e traditës së lashtë, Jezuitët e pranishëm sot në Shqipëri vazhdojnë veprën e tyre misionare, së bashku me shumë të tjerë, si brenda Kishës, me meshtarë, rregulltarë, rregulltare e laikë, ashtu edhe me të krishterët ortodoksë dhe me besimtarët e fesë islame, për rritjen njerëzore, kulturore dhe fetare të popullit shqiptar, që të gjithë përbërësit socialë dhe fetarë të dialogojnë mes tyre dhe, me ndryshimet e tyre, të ndihmojnë në riformimin e identitetit dhe të pasurisë së Shqipërisë.

Armando Ceccarelli, s.j.

 

 

Moter Ana Fioreli Lapini

  Motër Ana Fioreli Lapini

    1809-1860

 

    Themeluese e Bijave të Varfra të Varrëve të Shën Françeskut

 

    Ana Fioreli lindi më 27 maj 1809, në Firence (Itali). Prindërit e saj, Jozefi dhe Roza, ishin pa shtëpi dhe pasuri, por plot me drojën e shenjtë të Hyjit. Ana u rrit në një familje të thjeshtë dhe besimtare, e cila lutej së bashku, kujdesej për të varfrit dhe për të sëmurët.

Çfarë ëndërronte të bëhej ajo kur të rritej? Ndihej e përshtatshme për jetën rregulltare tek murgeshat kapuçine. Arsyeja e mospranimit në këtë kuvend apo në kuvende të tjera qe brishtësia e saj fizike dhe paja e madhe që duhej të merrte me vete, por meqë vinte nga një familje e varfër nuk do të kishte mundur kurrë ta bënte. “Do të gjej një kuvend që kushton më pak!” – qe përgjigjja e saj.

    Familja Lapini, që jetonte përballë Fiorelëve kërkoi dorën e Anës për të birin, Gjonin, i cili bënte një jetë mjaft të shthurur. Ana u befasua nga kjo kërkesë, megjithatë ajo e bisedoi me drejtuesin e vet shpirtëror, i cili e këshilloi që t’i bindej dëshirës së prindërve, pasi edhe në jetën bashkëshortore ajo mund ta jetonte shenjtërinë e pastërtinë, që aq shumë i çmonte dhe i kërkonte. Kështu Ana dhe Gjoni u martuan më 18 shkurt 1833. Ana përpiqej të ishte një nuse e dashur, e kujdesshme dhe e bukur. Një gjë e tillë nuk e pengoi të shkonte shpesh në kishën e kapuçinëve, ku ndalej dhe lutej përpara një figureje që paraqiste Krishtin e vdekur.

Gjoni, pas njëfarë kohe, iu kthye përsëri jetës së mëparshme. Ana, duke parë këtë sjellje të të shoqit, u zotua ta shenjtëronte veten dhe ta kthente të shoqin nëpërmjet pendesave dhe lutjeve të shumta, që shpesh i bënte përpara figurës së shën Françeskut të Asizit, në momentin e marrjes së varrëve të shenjta.

Nën sugjerimin e atë Borgit ofm, hyri në Urdhrin e Tretë Françeskan.

Ditët i kalonte në uratë dhe duke ndihmuar të sëmurët. Në zemër ndiente një paqe të madhe dhe një kthjelltësi të pamasë.

I shoqi, Gjoni, u sëmur papritur nga një bronkit i rëndë dhe më pas u godit nga hidropizia. Ai, duke parë dashurinë dhe kujdesin e pandërprerë të Anës edhe në këto momente, i tha: “Ti je kaq e mirë dhe ke kaq merita përpara Hyjit, ti duhet të më kthesh!”. Gjoni, pasi mori sakramentet e shenjta, rrëfimin, kungimin dhe vajimin, vdiq më 24 mars 1842.

    “Çdo të bëjë Jezusi me mua?” - ishte pyetja që Ana vazhdimisht i bënte vetes dhe Jezusit, pas vdekjes së të shoqit.

Mori një shtëpi me qera, ku jetonte në lutje dhe pendesë të vazhdueshme. Me kalimin e kohës disa fshatarë filluan t’ia besonin Anës bijat e tyre me qëllim që t’i edukonte me parimet e krishtera, që të bëheshin zonja shtëpie, bashkëshorte të mira dhe nëna të dashura. Menjëherë iu bashkëngjitën edhe dy gra të tjera. Lindi kështu një “familje e vogël” rregulltare. Gratë ngriheshin herët në mëngjes për të shkuar në Meshë dhe për të bërë udhën e kryqit. Pasi ktheheshin në shtëpi merreshin me vajzat, numri i të cilave rritej vazhdimisht. Një grup tjetër vajzash dëshironin t’i bashkëngjiteshin Anës. Ato lutnin së bashku Oficen e Virgjërës Mari, bënin gjysmë ore meditim dhe pasi thonin edhe disa lutje të tjera merreshin me vajzat, ndihmonin të sëmurët dhe kërkonin lëmoshë për t’u ardhur në ndihmë të të varfërve.

Në vitin 1845 familja e Anës përbëhej nga gjashtë gra. Ditën e Rrëshajëve të po atij viti të gjitha u veshën me rroba që kishin të njëjtën prerje, ngjyrë kafe me mëngë të gjera dhe të palosura në skaje, me shami në qafë dhe me një beretë të zezë në kokë. Ata vazhdimisht bënin këtë pyetje: “A është pikërisht ky vullnesa e Hyjit? Mos vallë Hyji kërkon që t’i japim jetë një familjeje të re rregulltare?”. Anës nuk i mungonte guximi, donte vetëm të ishte e sigurt nëse ky ishte ishte apo jo vullnesa e Hyjit. Në gusht të vitit 1846 dy nga dy, për të mos rënë në sy, familja e re u zhvendos në ndërtesën e re të Skolopëve, që quhej Fantina. Ana ishte bërë tjetër njeri: ishte liruar prej ngushticave që e kishin sulmuar, tani ndihej e gatshme për përgjegjësitë e reja që e prisnin, u jepte guxim shoqeve të saja që t’i dhuroheshin Hyjit dhe njerëzve me bujari e pa frikë, ishte e përvuajtë, e thjeshtë dhe e vendosur.

Ajo që e mbështeste dhe e drejtonte gjithë këtë veprimtari ishte dashuria për Hyjin, soditja e vazhdueshme e Krishtit të kryqëzuar dhe e varrëve të Tij. Ana, gjatë kësaj periudhe kujdesej edhe për gratë e varfra, të braktisura, të dëshpëruara, të keqtrajtuara, të sëmura… Banesa e tyre u bë strehë për shumë njerëz. Populli i nderonte dhe i respektonte. Kishte prej atyre që shkonin fshehurazi deri te shtëpia e tyre, linin ndonjë dhuratë dhe po fshehurazi largoheshin.

Ana e shoqet e saja dilnin e hypnin, dhe shumë shpesh një pjesë të mirë të lëmoshës ua dhuronin menjëherë të varfërve të tjerë. Ajo që i mbështeste ishte siguria se po bënin “vullnesën” e Hyjit.

Më shumë çiltërsi ajo i thoshte Jezusit: “Unë doja diçka dhe Ti më bëre të bëj diçka tjetër”. “O Zot, Ti e dije se unë doja të jetoja e tërhequr në vetmi, kurse Ti më bën të valëvitem si flamur, por u bëftë vullnesa Jote!”.

    Më 18 maj 1850, me miratimin e arqipeshkvit të Firences, gratë u veshën me një rrobë, që e kishin bërë me këmishat e vjera të fretëve të Malit të Kryqit dhe vendosën të quheshin: “Bijat e varfra të varrëve të Shën Françeskut”, ose siç njihen në popull me emrin “Stigmatine”. Qëllimet e themelimit të këtij Instituti qenë pranimi i shumë vajzave të varfra, plot dëshirë për t’iu kushtuar Hyjit, të cilat përjashtoheshin nga kuvende të tjera për shkak të pamjaftueshmërisë së njohurive të tyre, rilindja e shpirtit të shën Françeskut me praktikimin e varfërisë, të përvujtërisë; t’i ofronin botës një shembull pendese dhe vetëmohimi, duke jetuar në gëzim dhe paqe, ripërtëritja tek besimtarët e shpirtit të të krishterëve të parë; ofrimi i çdo mjeti për shenjtërimin dhe arritjen e përsosmërisë ungjillore të saj dhe të shoqeve të saj.

    Ana kërkonte miratimin e Papës, me qëllim që t’i jepte qëndrueshmëri Institutit të vet. Takimi i parë mes Anës dhe Papa Piut IX u bë në vitin 1854, pastaj u takuan edhe shumë herë të tjera. Më 23 korrik 1855 Papa i shprehu Anës mirënjohjen e vet të parë zyrtare, me dekretin e lavdeve, dhe përsëri më 20 maj 1856. Më 29 gusht 1864 Papa i dha një miratim të përkohshëm kësaj familjeje, kurse më 19 shtator 1888 i dha miratimin e tij përfundimtar.

    Rrezja e veprimit të këtij Instituti arriti deri në Lacio, Umbria, Abruco… Ana i vizitonte vazhdimisht Institutet e reja, për t’i nxitur që ta ruanin të pastër shpirtin që i nxiste në këtë kushtim të shenjtë…

Në fund të vitit 1859 Ana parandiente se fundi i saj nuk ishte i largët: në fakt kanceri, prej të cilit ajo vuante prej disa kohësh kishte përparuar shumë. Më 3 janar 1860 shkoi në Portiko ku jetoi në qetësi udhën e saj të kryqit, duke kaluar dhimbje therëse dhe të tmerrshme. Ana u shua në paqe dhe në heshtje, me forcën e sakramenteve të shenjta, mbrëmjen e të dielës së Pashkëve, më 15 prill 1860.

 

Stigmatinet në botë: Bolivi, Brazil, Ekuador, Itali, Shqipëri, Spanjë, Zaire 

 

Motrat Stigmatine në Shqipëri dhe angazhimi i tyre në Kishën lokale

 

Motrat Stigmatine në Shqipëri

 

  1. Bashkësia e Shkodrës (Dioqeza e Shkodrës): tel. e fax: 00355/2243.815

  2. Bashkësia e Dajçit të Bregut të Bunës (Dioqeza e Shkodrës): tel. 00355/26.720.069

  3. Bashkësia e Shirokës (Dioqeza e Shkodrës): cel. 00355/68.2709.759

  4. Bashkësia e Pistullit (Dioqeza e Sapës): cel. 00355/69.2442.001

  5. Bashkësia e Hajmelit (Dioqeza e Sapës): cel. 00355/69.2287.106

 

Angazhimi i tyre në kishën lokale

 

A. Dioqeza e Shkodrës

 

  1. Bashkësia e Shkodrës:

      a. bashkësia e kuvendit:

      asistencë e motrave shqiptare të moshuara;

      vë në dispocizion mjediset e saj për grupet e lutjes, si: legjioni i Marisë, katekumenët, Shën Egjidi, etj.

      gjallërim shpirtëror për grupin e vejushave (një herë në muaj);

      vizitë të sëmurëve të zonës dhe u çon kungimin atyre që dëshirojnë ta marrin;

      kujdeset për 15 adoptime në distancë (Itali-Shqipëri) për 15 familje në nevojë;

      një motër e re kujdeset për rihabilitim

      një motër e re kujdeset për persona me aftësi të kufizuar;

      një motër e re kujdeset për katekizmin javor.

                 

      b. Selia e Delegacionit

      gjallërim dhe mbështetje për vëllazërinë

      mikpritje e aspiranteve.

 

  1. Bashkësia e Dajçit të Bregut të Bunës:

      punë baritore në katër fshatra: Dajç, Samrish 1 e 2 dhe Zukaj;

      katekizëm dhe përgatitje e liturgjisë;

      gjallërimi i një grupi të rinjsh;

      vizita në familje.

 

  1. Bashkësia e Shirokës:

      formim fillestar;

      katekizëm dhe përgatitje e liturgjisë;

      vizita në familje.

 

B. Dioqeza e Sapës

 

  1. Bashkësia e Pistullit:

      punë baritore në dy fshatra: Pistull e Paçram;

      katekizëm dhe përgatitje e liturgjisë;

      kurs edukimi shëndetësor dhe bujqësor.

 

  1. Bashkësia e Hajmelit:

      punë baritore në tre fshatra: Hajmel, Dheu i Lehtë dhe Nënshat;

      katekizëm dhe përgatitje e liturgjisë;

      vizita në familje, vëmendje dhe përkujdes ndaj familjeve në gjak;

      edukim shëndetësor dhe nxitje të gruas;

      mision në malësi.


Shoqata e sherbimit vullnetar Albamiriam

Shoqata e shërbimit vullnetar “Albamyriam” me selia në “Via Sardegna 20, 81022 Casagiove, CE-Italia”, krijuar në përputhje me nenet e kodit civil dhe ligjërisht e njohur si ent moral nga shteti shqiptar qysh prej vitit 1999, ka lindur nga përvoja misionare e bërë në Shqipëri prej një grupi personash dhe nga nevoja për të nxitur bukurinë e jetës në situatat e shtypjes ekonomike, shoqërore dhe morale.

Shoqata, brenda mundësive dhe burimeve të saja, do të angazhohet për të realizuar projekte që i përgjigjen pikësynimit dhe qëllimeve të saj, të cilët janë si më poshtë vijojnë:

- mbrojtje, nxitje dhe shërbim i çdo personi qysh prej ngjizjes deri në dobësimin e aftësive njerëzore, profesionale dhe materiale të anëtarëve të vet duke e bërë me një shpirt bashkëndarjeje dhe vëllazërie, pa qëllime fitimi dhe protagonizmi personal;

- sensibilizim dhe formim të fëmijëve, të të rinjve dhe të të rriturve për të bërë shërbim vullnetar falas dhe për ta jetuar jetën në mënyrë thelbësore.

 

Për këtë qëllim, në marrëveshje të ndërsjellë me drejtorët e shkollave përkatëse, shoqata angazhohet t’ua bëjë të njohur nxënësve projektet e ndryshme humanitare nëpërmjet dokumentarëve dhe kërkimeve shoqëroro-ekonomiko-kulturore të vendeve ku vepron apo ka ndërmend të veprojë ajo.

Projekti i parë ka filluar në vitin 1997, në Shqipëri, me hapjen e një Laboratori Liturgjik ku përgatiten veshje të shenjta të çdo lloji nga Motër Raimondina Buscema, që i përket Kongregatës “Bijat e Shën Jozefit”, themeluar prej të Lumit Klement Markizio, famullitar i Rivalbës (Torino-Itali) në vitin 1875. Motra mbështetet prej kësaj shoqate dhe ndihmohet prej anëtarit të po kësaj shoqate, zotit Rodolf Ulbanit, i cili kujdeset për marrëdhëniet publike mes shtetit shqiptar dhe shoqatës.

Përveç kësaj, në vitin 2002 është hapur shtëpia e mikpritjes për fëmijët, që vijnë nga familje të varfra.

Kjo shtëpi ka si qëllim edukimin e fëmijëve para-shkollorë në fushën shoqërore, morale e të krishterë, duke kërkuar që të japë ndihmesën e vet në formimin e brezave të rinj.

Përgjegjësja e edukimit të fëmijëve është motër Raimondina, mësuese e drejtoreshë, e cila ndihmohet prej disa mësueseve shqiptare, të diplomuara dhe të përgatitura për një gjë të gjë.

Marrja e tyre në punë është bërë në përputhje me ligjet e shtetit shqiptar në fuqi.

Veprimtaria zhvillohet gjatë krejt vitit shkollor dhe një vëmendje e veçantë i kushtohet prindërve të fëmijëve me takimet e formimit dhe të informimit rreth drejtimit shkollor dhe vazhdimësisë edukative në familje.

Në Itali, shoqata mbledh ndihma për birësimin në largësi të këtyre fëmijëve, në mënyrë që të mund t’u japim një vakt në ditë dhe materialin didaktik të nevojshëm për formim.

Një projekt tjetër i shoqatës është mikpritja e fëmijëve të braktisur apo të lënë prej familjeve për mungesë mjetesh ekonomike apo për çfarëdo arsyeje tjetër…

Që ky projekt të realizohet nevojiten fonde për zgjerimin e strukturës së sotme.

Pra, i bëjmë thirrje ndjeshmërisë së njerëzve vullnetmirë, me qëllim që me ndihmat e tyre sado të vogla të na ndihmojnë për realizimin e kësaj dëshire dhe për shpëtimin e shumë fëmijëve që “humbin”, kush e di se në çfarë rrugësh!”.

 

Përgjegjësja

Motër Raimondina Buscema

 

Shoqata e shërbimit vullnetar “Albamyriam”

L. Tom Kola, Rr. Gjon Buzuku, Nr. 15, Shkodër – Albania, Tel. 0035522/44-453

 


Te dhena per famullite e Barbullushit

  Famullia e Barbullushit, si shumë famulli të dioqezës së Shkodrës, është e lashtë. Duke shfletuar librin “Letra dhe dokumente të Pjetër Bogdanit”, në letrën 100, faqe 187, gjejmë në mes të tjerave një korrespondencë të Bogdanit, shkruar në Barbullush, i cili aso kohe po përjetonte shumë të zeza. Letra mban datën 19.10.1666. Por rezulton se në këtë famulli shënimet në regjistra të ndryshëm për lëvizjen demografike kanë filluar të mbahen që në vitin 1881, d.m.th. 120 vjet më parë. Këto janë mbajtur kryesisht për pagëzimet (lindjet); martesat dhe vdekjet.

    Së pari ka filluar t’i mbajë Dom Gaspër Bufli, i cili i ka plotësuar regjistrat në gjuhën latine. Megjithatë, po të vërehen me vëmendje mund të kuptohet gjendja e jeta e kësaj famullie.

    Sëmundjet e ndryshme infektive dhe shfarosëse të shfaqura në Evropë, nuk munguan ta përshkojnë edhe Barbullushin. Ndër më të përhapurat qenë: tuberkulozi, malarja, lija, kolera, murtaja, spanjola, shumica vdekjeprurëse dhe me pasoja të rënda. Kjo vërtetohet më së miri në shënimet që gjenden në regjistrat e kësaj famullie, ku ka pasur edhe 2 vdekje në ditë, në të njëjtën familje. Burimi i përhapjes së këtyre sëmundjeve duhet kërkuar tek vështirësitë ekonomike të asaj kohe: mungesë ushqimi, kushte jo të favorshme për jetesë e banim, si dhe në mungesën e kulturës mjekësore.

    Për ilustrim: Lush Kolë Gjushi vdes në vitin 1919; po atë vit i vdes edhe nëna e gruaja, pra shuhet një familje. Kol Ndrecës i vdesin në të njëjtën ditë 2 vajza: njëra 13 vjeçe e tjetra 15 vjeçe.

 

PASQYRË DEMOGRAFIKE E NJË PJESE TË BARBULLUSHIT

 

VITET                       LINDJET       MARTESAT        VDEKJET               JETA MESATAR

 

1883-1889                   096                  65                    169                              32.68

1890-1899                   265                  94                    164                              39.03

1900-1909                   264                  91                    139                              38.61

1910-1919                   233                  59                    123                              35.42

1920-1929                   236                  54                    163                              28.04

1930-1939                   271                  -                       -                                  -

1940-1949                   377                  -                       -                                   -

1950-1959                   333                  -                       -                                   -

1960-                           263                  -                       -                                   -                     

Totali    2.328

Jeta mesatare deri në vitin 1929 është 34.83.

Shënim: Nga marsi i vitit 1912 deri në vitin 1914, për arsye të luftrave të ndryshme nuk janë bërë regjistrime; po kështu mungojnë edhe ato të vitit 1915. Rifillojnë në prill deri në tetor të vitit 1952.

-       Nga vitet 1940 –1949 ka një rritje pagëzimesh, pasi mungonin meshtarë në shumë fshatra të tjerë.

-       Regjistrat e martesave dhe të vdekjeve që nga viti 1930 kanë humbur.

 

 Pasqyra e sipërme na jep deri në njëfarë mase gjendjen e lëvizjes demografike të famullisë së Barbullushit për periudhat që u përmenden më sipër; por nuk duhet të merret e plotë, pasi, siç theksuam në shenimet përkatëse, sidomos për lindje, ne mungesë të meshtarëve, ka raste që të jenë pagëzuar në këtë famulli fëmijë të lindur në fshatra të tjera dhe që nuk i përkasin famullisë së Barbullushit.

Dihet se Barbullushi ka afërsi territoriale me një tjetër famulli të vjetër, siç është ajo e Kuklit, në të cilën për një kohë mjaft të gjatë ka punuar dhe shërbyer si famullitar meshtari, gjuhëtari dhe patrioti i shquar DOM NDRE MJEDA. Me punën dhe kontributin që ka dhënë ky meshtar në këtë famulli, ka bërë që të shtohen ndjenjat e atdhedashurisë, të cilat, në forma të ndryshme, janë shfaq në popull dhe në individë të veçantë, veçanarisht në vitet e para të shek. XX. E në këtë aspekt mund të paraqesim individë apo grupe njerëzish:

 

1.    JACI I NDUE GEGËS (emri i vertët është Gjon). Qëndronte i armatosur dhe nuk donte në asnjë mënyrë t’i nënshtrohej qeveritarëve turq. Prandaj shumë shpejt u bë objekt ndjekjesh nga ana e këtyre të fundit. Në një përpjekje, rrethohet në afërsi të malit, në Jushë, ku fillon pushkën, duke u plagosur nga ekspedita me e madhe në numër që kishte përgatitur qeveria turke. Largohet fshehtas nga ai vend, ashtu i plagosur dhe zë vend në një gropë të një furre gëlqereje. Turqit shkojnë pas gjurmëve, dhe pas një qëndrese heroike i rrethuar, vritet, pasi kishte vrarë një oficer dhe plagosë një tjetër. Të dy të vdekurit i mbulojnë me gur dhe i lënë aty.

2.    Një kangë që këndohet vazhdimisht në dasma e festa nga FILIP GACI. Më vonë, së bashku me LAZËR GJONIN, bën fjale për një oficer turk, me kombësi shqiptare, i cili futet në lagjen “Dedaj” për të liruar një shtëpi për llogari të një tjetri. Me këtë rast kërset pushka dhe vritet NDREKA, vëllai i PJETËR SIMONIT, në moshë shumë të re. E në këtë rast Pjetri e ndjek oficerin, e gjen dhe e vret. Arrestohet, internohet ne Stamboll, por pas disa kohe kthethet në shtëpi, martohet, duke lene edhe trashëgimtarë. Ja një pjesë e kësaj ngjarjerje, e përjetësuar në këngë nga rapsodi popullor:

 

Hajt, o hajt, Pjetër Simoni,

se ne Stambolle, po të çon vapori.

 

Qëndro, Pjeter, more vëlla,

se ty Ndrekën ta kanë vra…

 

3.    Një grup atdhtarësh presin postën e Turkut në “Shkallën e Kuklit”, vrasin shoqëruesit e saj dhe i grabisin. Kundër tyre niset një ekspeditë turke dhe arreston ne Kukël Kol Gjonin dhe në Barbullush vllezerit Ndrekë dhe Cub Jakun dhe sa kalojnë përtej kodrave, në Xaj, i pushkatojnë.

 

4.    Ngjarje me rëndësi në jetën e Barbullushit është përpjekja për të organizuar një kryengritje të madhe kundër turqve, nga fundi i vitit 1911 dhe fillimi i vitit 1912. Besimtarët katolikë braktisën shtëpitë e tyre, duke u vendosur në Sukubinë (Mal i Zi), duke i kërkuar Krajl Nikollës arme. Por këtu punët ndryshuan: Mali i Zi vuri kushte, duke kërkuar që ata të viheshin në shërbim të këtij të fundit. Këta e refezuan dhe një shembull të mirë në këtë drejtim dha Lush Kolë Gjushi, që i pari hodhi poshtë këtë ofertë.

 

5.     Mjaft i njohur në Barbullush është edhe bashkëfshatari NDOC DEDA, i pagëzuar me emrin NDOC ZEF NDOJA. Siç dëshmon shënimi që ka lënë në regjistrin e pagëzimit famullitari i asaj kohe, Dom Palë Shantoja, i lartëpërmenduri lindi në Barbullush më 23 dhjetor 1890 dhe është pagëzuar më 27 po të këtij muaji. Disa të dhena të shkurtra biografike për të dëshmojnë, se ai mbeti jetim që i vogël. Pas vdekjes së babës, nëna doli në Shkodër, së bashku me Ndocin, për të cilin u kujdes që ta rriste, natyrisht me shumë mundime. Vendosja për banim ne Shkodër në afërsi të shtëpisë së patriotit Luigj Gurakuqi, ndikoi shumë në jeten e tij. Në Shkodër kreu arsimin fillor, thuhet se kreu edhe shkollën e mesme (pa u përcaktuar vendi dhe profili, ndoshta teknike), por zotërimi i dy gjuhëve të huaja: italisht dhe frëngjisht, të bën të mendosh se shkollën e mesme mund ta ketë bëtë jashtë shteti. Vitet kalojnë dhe Ndoci rritet, bëhet i aftë për të kryer shërbimin ushtarak. Megjithatë i ka përherë parasysh porositë e Luigj Gurakuqit, i cili me anë të një letre dërguar Dedë Gjo Lulit arrin ta bashkojë me këtë të fundit, i cili inkuadrohet në çetat e patriotit në fjalë duke marrë pjesë në kryengritjen e Malësisë së Madhe që përfundon me ngritjen e flamurit kombëtar në Bratilje të Deçiçit, më 06.04.1911, nga patrioti Dedë Gjo Luli, plot 90 vjet më parë. Pasi perfundon kjo kryengritje, gjen rastin të kthehet në Barbullush e të strehohet tek Rrok Gjon Kaça, daja i vet. Është sërish ky luftëtar që shfaqe gatishmërinë për të marrë pjesë në kryengritjen kundër Esat Pashës, por nuk ia arrin qëllimit që ta thyej kete feudal. Në këto kushte detyrohet të shkojë në Kallmet të Lezhës, ku bashkohet sërish me Dedë Gjo Lulin. Duke ndjekur ngjarjet e mëpastajme, flasin për qëndrimet e Dedës për të hyrë në bisedime me ushtritë serbe dhe largimin e Ndrekës në Breg të Matit, kapjen, çarmatosjen, dërgimin në Gëziq dhe dorëzimin tek ushtarët e Esat Pashës, dërgimin në Durrës, më pas në Itali, rikthimin në Shqipëri, etj.

6.    Kështu u ndërthuren ngjarjet e këtij patrioti, derisa ky i qëndroi afër Kolës (djalit të Dedës), pasi ishte i sëmurë, edhe sepse kështu i kishte premtuar Dedës. Pas vdekjes së Kolës, kaloi në çetën e Osman Haxhisë, e cila luftonte për lirimin e Vlorës, që u arrit në fund të gushtit, por që përfundoi me festimet e mëdha të datës 3 shtator 1920. Emri i Ndoc Dedës rezulton edhe tek pjesëmarrësit e luftës së Koplikut kundër Serbëve, po në vitin 1920. Jetoi duke punuar si konduktor në rrugën Shkodër-Pukë, duke marrë pjesë në ndërtimin e urave, derisa doli në pension. Vdiq dhe u varros në Shkodër më 02.05.1667.

 

Të dhëna për kishën

1.        Emri i pajtorit “ZOJA E NGJITUR NË QIEL” Barbullush.

2.        Kisha është ndërtuar në vitin 1963 nga Dom Ndre Plau.

3.        Është ristrukturuar dhe pajisë me banka nga Dom Luigj Lajsi në vitin 1942.

4.        Është prishur dhe përshtatur për oficinë bujqësore.

5.        Është pastruar dhe ka shërbyer si kishë qysh në vitin 1991 nga Vëllezërit e Nënë Terezës.

6.        Është ndërtuar nga Motrat e “Zemrës së Papërlyer të Zojës" dhe është shuguruar nga Imzot Angelo Massafra më 11.10.1998.

7.        Territori është rrethuar dhe mbajtur nga Motrat. Shërbesat fetare kryhen nga Dom Ernest Troshani.

8.        Murgeshat kujdesen për mirëmbajtjen e saj dhe është shumë e bukur.

 

 

MESHTARËT QË KANË SHERBYER NË FAMULLINË E BARBULLUSHIT QYSH SE KANË MBAJTUR REGJISTRIMET JANE:

 

1. Dom Gaspër Bufli, 1881 - 1882, Italisht, Latinisht

2. Dom Pjetro Ivanaj, 1883 - 1887, Italisht

3. Dom Pal Shantoja, 1888 - 1892, talisht

4. Dom Mark Klari, 1892 – 1905, Italisht

5. Dom Pjetro Tusha, 1905 – 1906, Italisht

6. Atë Agostino Glasnoviç, 1906, Italisht

7. Dom Giuseppe Puka, 1906, Italisht

8. Dom Nikoll Radovano, 1906 – 1911, Italisht

9. Dom Pjetër Sukreli, 1912, Italisht

    Pa prift, 1914 – 1914               

10. Dom Zef Skllaku, 1915 – 1918, Shqip  

11. Dom Zef Sukreli, 1918 – 1929, Shqip  

12. Dom Ndre Plani, 1930 – 1936, Shqip

13. Dom Kolec Prenumshi, 1937 – 1941, Shqip

14. Dom Luigj Zojsi, 1942 – 1949, Shqip  

15. Dom Zef Gilaj, 1949 – 1950, Shqip  

      Pa prift, 1950 – 1951

16. Dom Pjetër Gruda, Prill-Korrik 1952, Shqip

17. Dom Nikoll Dragusha, 1952 – 1955, Shqip

18 Dom Trijac Gjoka, 1955 – 1956, Shqip

19. Dom Zef Gilaj, Qershor-Tetor 1956, Shqip

20. Dom Laser Dedi, 1956 – 1957, Shqip

21. Dom Ernesht Troshani, 1958 – 1965, Shqip

22. Dom Mikel gjergji, 1965, Shqip


 

 

Intervista - Vatican Insider

 

1. Non è una novità il fatto che, alla caduta delle barriere imposte dal comunismo, il panorama che si presentava a chi per la prima volta dopo molti anni di chiusura metteva piede in Albania era quello di un disastro totale, sia in termini umani che dal punto di vista religioso. Non che le due cose si possano separare. La dignità di questa gente era stata visibilmente calpestata, al punto che era scomparsa anche la fiducia nei rapporti umani, sin all’interno degli stessi nuclei familiari. E questo la dice lunga. Per non parlare poi del degrado ambientale e della miseria in cui versava la totalità della popolazione, fatta eccezione ovviamente per coloro che, fino a quel momento, avevano costituito la “classe dirigente” del regime.
Abbiamo trovato chiese distrutte o trasformate in sala giochi, sala di cultura o palazzetto della sport come la cattedrale di Scutari. Abbiamo trovato anche circa 30 Sacerdoti, tra diocesani, francescani e gesuiti, sopravvissuti al comunismo, molti dei quali hanno subito carcere, torture di vario genere ed anche alcune Suore, sopravvissute al regime.
A quasi un quarto di secolo di distanza, possiamo dire che di strada ne è stata fatta, anzitutto grazie alla volontà di riscatto di questo popolo orgoglioso e sempre sottomesso, ma grazie anche ai tanti aiuti che, soprattutto nei primi anni, sono giunti da più parti: aiuti umanitari e aiuti concreti di persone che si sono coinvolte direttamente, mettendosi accanto agli albanesi per aiutarli nella ripresa, sociale, culturale, religiosa e morale. E tra questi c’eravamo anche tanti di noi missionari, Religiosi e Religiose invitati dall’allora Nunzio Apostolico, il Card Ivan Dias.
Certamente, non sono mancati momenti critici, ma questi sicuramente hanno contribuito a motivare ancora di più la ripresa. Oggi la strada da compiere appare ancora molto lunga: rimangono diverse piaghe da combattere, prima fra tutte quella dell’emigrazione e della fuga delle migliori energie di questo giovane Paese. Poi ancora la produzione e lo spaccio di droga, la corruzione; fino a problemi più di natura politica che riguardano lo sviluppo sociale ed economico del Paese in un periodo come il nostro di crisi diffusa a livello internazionale.

2. La Causa di Canonizzazione dei “Martiri” albanesi è, possiamo dire, il fiore all’occhiello dell’attività della nostra Chiesa in questi ultimi anni. Prima di rispondere alla sua domanda, mi permetta di motivare questo orgoglio. I “Martiri” di questa terra non costituiscono una gloria di cui vantarsi fine a se stessa: la Chiesa nasce sul sangue dei Martiri, ed una Chiesa senza Martiri non può godere della beatitudine pronunciata da suo Fondatore.
I nostri “Martiri” sono oggi il modello più forte di cui disponiamo per stimolare ancora di più il popolo albanese a non rinnegare le proprie origini, barattandole con gli abbagli di una cultura dominante a livello globale che tende ad affogare le prerogative dei singoli popoli con l’indifferentismo. Essi sono la possibilità di rifondare l’Albania facendo leva sul positivo di una storia, anche se triste, che non può essere annullata, ma che diventa monito per il futuro.
Detto questo, il processo per i nostri “Martiri” comprende tre Cause: due Cause storiche e quella dei “Martiri” del Comunismo. Il Processo Diocesano è iniziato il 10 novenbre  2002 ed è stato chiuso l’8 dicembre 2010, ora è presso la Congregazione delle Cause dei Santi. Se i tempi saranno rispettati, entro l’anno 2014 sarà completata la “Positio” e sarà consegnato il tutto alla Commissione della Congregazione, dalla quale attendiamo il responso che ci permetterà di vederli elevati agli onori degli altari. Speriamo che la Visita Apostolica di Papa Francesco stimoli alla conclusione del Processo.
La figura che qui vorrei riportare –non sembri strano- è l’unica donna che compare nella Lista dei “Martiri”: la Serva di Dio Maria Tuci. Non posso qui descriverne per intero la vita, ma di lei dirò la bella formazione cristiana ricevuta in famiglia a Ndërfushaz, nell’attuale diocesi di Rrëshen, nella Mirdita e il suo smisurato amore per Gesù e la Madonna della quale parlava spesso alle sue coetanee. Dirò del suo desiderio grande di diventare Suora Stimmatina, dopo aver studiato presso le stesse a Scutari sin dall’età di 12 anni e dove fu costretta a vedere infranto il suo desiderio con la chiusura del Convento da parte del Comunismo. Schietta e decisa, molto ardita, battagliera ed emancipata, e altrettanto affabile, facile a fare amicizia e caritatevole, così la descrivono i testimoni, ma anche ben formata culturalmente al punto che lo stesso regime la incarica dell’insegnamento nella sua regione. Fino a quando anche lei venne arrestata senza una motivazione plausibile.
Nel carcere di Scutari fu soggetta alle più orribili torture per aver rifiutato di concedersi ad un colonnello del regime, costretta a vivere sempre bagnata e costantemente soggetta ad iniezioni di chi sa quale tipo che l’avevano gonfiata fino a renderla irriconoscibile e dall’andamento di una persona anziana.
Ricoverata in ospedale, vi morì il 24 ottobre del 1950, libera e con il Rosario fra le dita, i cui resti furono rinvenuti alla riesumazione del suo corpo.
Ricordo lei perché, oltre l’amore per il suo popolo, condiviso con gli altri “Martiri”, si segnala quale nuova Agnese per il perdono ai persecutori e per il desiderio di riconciliazione tra vittime e carnefici in quella vicenda triste ed oscura che fu il comunismo per l’Albania.

3. Nessun segreto caratterizza la convivenza delle fedi in Albania: siamo un solo popolo  e la comune sofferenza di tanti anni di regime e la volontà di non ricadere in forme antiche di repressione e disumanizzazione che hanno visto il popolo albanese “diviso” religiosamente sin dal 1500. In realtà ciò che il comunismo ha lasciato è solo il ricordo di un’appartenenza religiosa che, via via, si è andata ricuperando. Il cammino di formazione religiosa è lungo, ma vi sono esempi bellissimi di riappropriazione della fede e di formazione in essa, sia da parte cristiana che da parte islamica.
Non che tutto sia rose e fiori. Vi sono stati momenti in cui si paventava il pericolo che alcune frange approfittassero di momenti di crisi sociale per trasformarli in guerra di religione. L’unione tra i rappresentanti delle fedi ha scongiurato questo pericolo. Oggi viviamo rapporti di cordialità e di reciproco rispetto, nella valorizzazione di ciò che unisce anziché di ciò che divide. Le feste di ciascuno sono occasione per rinsaldare i rapporti tra le parti.
Indubbiamente il Consiglio Interreligioso potrebbe e dovrebbe fare ancora di più, non tanto dal punto di vista religioso ma sociale, unendo le forze per combattere, come possibile, quelle piaghe di cui dicevo più su.
Mi auguro che il tempo ed anche la prossima venuta in Albania di sua Santità favorisca ancora di più il lavoro già intrapreso da anni; ma anche che il nostro possa diventare un esempio di fraternità e di apertura senza limiti anche per quegli altri popoli che oggi, purtroppo, soffrono la persecuzione religiosa; ricordando che chi uccide in nome della fede in realtà è spinto da uno spirito criminale e terroristico, ma non dallo Spirito di Dio.

                        Mons. Angelo Massafra OFM
                    Arcivescovo Metropolita di Scutari-Pult
                Presidente della Conferenza episcopale Albanese

INTERVISTA - ZANI I SHNA NDOUT


 ANGELO MASSAFRA
Argjipeshkëv Metropolit i Shkodrës

 

Mons. Angelo Massafra është italo-shqiptar (arbëresh), lindur në San Marzano të San Giusepes (Itali) në vitin 1949. Bën pjesë në Urdhërin Françeskan. Është shuguruar meshtar në vitin 1974. Ka mbuluar funksione të ndryshme, veçanërisht në formimin e studentëve të rinj françeskanë, më parë në Itali dhe më vonë në Shqipëri, ku punon qysh prej vitit 1993. Ka qenë Këshilltar i Provincës Françeskane shqiptare dhe Famullitar i Troshanit.
Me 7 dhjetor 1996, Papa Gjon Pali II themelon Dioqezën e Rrëshenit (Mirditë), në vend të Abacisë territoriale të Oroshit, që përfshin rrethet Mirditë, Burrel, Bulqizë e Peshkopi, duke emëruar si të parin Ipeshkëv të Rrëshenit dhe Administrator Apostolik të Dioqezës së Lezhës Mons. Angelo Massafrën OFM. Ndërmerr një varg projektesh për kishat e Dioqezës së re, bashkëpunon për krijimin e Shoqërisë Kulturore Katolike “Abat Doçi”.
Në marsin e vitit 1998 Selia e Shenjtë e emëron Argjipeshkëv Metropolit të Shkodrës, detyrë në të cilën gjendet dhe sot.
Është zgjedhur Kryetar i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë, në qershor 2000.

Pyetja 1: Sapo jam emeruar si Kryetai i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë kam vendosur të marrë një angazhim jashtzakonshëm për të shpejtuar çeshtjen e Dëshmitarëve shqiptarë e fesë të vrarë nga regimi komunist. Kemi kushtuar disa seancat e mbledhjeve të Konferencës për të vazhduar punën që kishte filluar Konferenca Ipeshkvnore para 1997, viti kur unë kam qenë shuguruar Ipeshkëv.Fale punës e disa meshtarëve, dhe mbi të gjithë i Mons. Zef Simonit, i cili si Aktor, mori përsipër një angazhim fillestar, duke bashpunuar me një grup meshtaresh dhe besimtaresh. Dhe pas delegimit që të gjithë ipeshkvinj dhe Administrator Apostolikë bëtën ndaj meje, përfundimisht në muaj i majt dergova kërkesat Kongregatës se Shenjtërve në Rome, me listën e Dëshmitarëve tona. Dhe, faleminderit Zotit, ne muajn shtatorit arriti përgjegjën positive për të hapur procesin kanonik ne Arqidioqezën e Shkodrës. Një punë të veçantë ka kërkuar formimi i Gjyqit kishtar, dhe fale bashpunimit e të gjithë Ordinarëve kam formuar Meshtarë dhe motra të gatshëm për këtë punë kaq e vështirë.  

Pyetja 2: Kur filloj Proçesi dhe si u zhvillue deri në këtë moment?


 Kam përfituar për të filluar publikisht dhe për të bërë seancën e parë në rastin e ardhjes në Shqipëri të Cardinali Crescenzio Sepe, Prefekti i Kongregatës së Ungjillzimit të Popuive. Me 10 nëntor në orën 10.00, Eminenca e Tij kremtoj Meshën solemne , në praninë e Mons. Giovanni Bulaiti, Nunci Apostolik në Tiranë, e të gjithë Ipeshkvinjve dhe Administratorirëve Apostolikë, dhe të Imzot Zef Gashi, Arqipeshkëv i Tivarit dhe Imzot Mark Sopi, Administrator apostolik i Prizrenit, dhe të meshtarëve dhe Rregullatreve te shumta. Besimtaret prej mëngjesit kanë mbushur katedralen ëe Shkodrës, të gjithë të kënaqur se fillonte atë që me kohë kanë dëshiruar. Dy  Zvendësposturatorë: Atë Flavio Cavallini dhe Dom Marian Gega vazhdojnë për të gjetur dëshmitarë, të cilët do të paraqesin Gjykatës Kishtar, dmth. Don Prekë Lazrit, të emëruar prej meje si Gjykatës të Deleguar,.Nevojten, të pakta, 400 dëshmitarë, dmth. 10 për secilin.

Pyetja 3: A ka lidhje Proçesi i Nënës Tereze me këtë Proçes, apo është diçka në vedi?

Proçesi për çeshtjen e “Martirëve tona” nuk ka asnjë lidhje me proçesin e Nënës Terezë. Por unë jam shumë i kënaqur se në pranverë 2003 Nëna Tereze do të shpallet e Lumja, dhe mund të jetë një shembull për gjithë ne shqiptarë për të imituar veprat e mishirës si i ka përjetuar Ajo.


Pyetja 4: Cili është kriteriumi me të cilin udhëheqen ekspertet në këso lloj rastesh?
    Kjo është metoda


Pyetja 5: E dijme se është i madh numri i atyre që vuejten në kohën e dhunës. A mendoni se është lan kush mbas dore në këtë Proòes?


Pyetja 6: Sa është e madhe përgjegjësia e Juaj dhe sa është i madh gëzimi Juaj në këtë Proòes?


Pyetja  7: Vini nga Italia në Shqipni? Cili motiv u shtyni në këtë mision?

. Nga qetësia e bashkësisë së Kastelanetës, ku jetoja, arrija në këtë tokë të të parëve të mi me 1 dhjetor 1991, hera e parë, dhe krejt jeta ime pësoi një ndryshim rrënjësor.
Ngjarjet e atyre muajve të fundit kishin rihapur dyert e Shqipërisë, dhe unë, bir i Shën Françeskut të Asizit, po vija për të rimarrë një ecje, të cilën familja françeskane nuk e kishte lënë kurrë të binte.
U ktheva përsëri verën e vitit 1992, në muajt korrik e gusht, duke shërbyer në famullinë e Laç-Kurbinit dhe në Shenjtëroren e Shna Ndout, bashkë me Atë Robert Ashtën (më pas Ipeshkëv i Pultit), me Fra Domenico Diliberto dhe Fra Giovanni Epifani.
U ktheva në mënyrë të qëndrueshme më 22 gusht 1993, dhe të strehuar përkohësisht në atë që kishte qenë kuvendi ynë i Lezhës, fillova shërbimin tim si mësues i Novicëve dhe Famullitar në Famullinë e Troshanit dhe të Fishtës. Angazhimet nuk mungonin kur më thirrën për një mision të ri që nuk e kisha menduar kurrë, që më hodhi nga kuvendi i qetë, në skenën e jetës kishtare shqiptare, në vite që qenë të vështira dhe tragjike për Ballkanin dhe për atë që ndërkohë ishte bërë atdheu im i ri: Shqipëria.


Pyetja 8: A kini kohë për Zanin? Të cilat janë kritikat Tueja?

Unë marr me gëzim rivistën tuaj, Zani i Shna Ndout, kënaqem se e keni përmirsuar në krahasine e numerave te pare. Them e vërtetën se e shikoj, lexoj tituit dhe e lexoj diçka.
Kisha një propozim: të kërkojmë së bashku një mënyre e bashkpunimit për sa përket shtypit!
    Dhe në fund, ju falenderoj për këtë intervist dhe uroj redaksisë punën të mbarë, dhe duke qenë afër festave e Krishlindjës uroj të gjithëve

            Për shumë vjet Krishlindjën dhe Vitin e Ri 2003.

Intervista a kirche in not

 

1.    1. Vi preghiamo di darci una breve panoramica sulla Chiesa cattolica in Albania? Quali sono le sfide principali. qua sono le maggiori esigenze nel vostro paese?
Situazione attuale della Chiesa Cattolica in Albania
a. Gli inizi
Dopo quasi 50 anni di persecuzione violenta e spietata da parte del regime comunista ateo di Enver Hoxha, la Chiesa Cattolica Albanese ne usciva lacerata, decimata e sofferente ma con una fede più forte che mai, custodita gelosamente e vissuta dalle famiglie, in tutti quegli anni terribili del regime nel silenzio e nel nascondimento. Subito dopo la caduta del regime, apparvero i primi segnali di libertà religiosa fra cui la straordinaria e coraggiosa Messa celebrata da Don Simon Juban nel cimitero di Scutari il 4 novembre del 1990 aprendo così le porte verso la libertà.
Il 25 Aprile del 1993, Giovanni Paolo II raggiunse questa terra così provata e consacrò personalmente nella Cattedrale di Scutari, trasfomata in palazzetto di sport durante il regime,  4 vescovi: Mons. Rrok Mirdita per la Diocesi di Tirana - Durazzo, Mons. Frano Illia per Scutari, Mons. Robert Ashta per la zona di Dukagjin,  e Mons. Zef Simoni, vescovo Ausiliare di Scutari.
Qualche mese dopo fu nominato Cardinale - il primo Cardinale nella storia albanese -  il sacerdote Michel Kolici, novantenne, reduce da tanti anni di carcere. Nel 1992 arrivò anche il Nunzio Apostolico nella persona di Mons. Ivan Dias.
b. La situazione attuale
Attualmente le diocesi albanesi sono 5, a cui si aggiunge l'Amministrazione Apostolica che riguarda tutto il territorio meridionale della Nazione. Le Diocesi sono situate tutte al centro nord del Paese dove c'è una maggioranza cattolica. L’arcidiocesi di Scutari - Pult è guidata da Mons. Angelo Massafra, francescano, italiano di origine "arbresh". E' la Diocesi che ha il maggior numero di sacerdoti diocesani, religiosi e "Fidei donum".
A Scutari c'è il Seminario Interdiocesano, con seminaristi provenienti anche dal Montenegro e dal Kossovo. Le Congregazioni femminili presenti nel territorio sono molte numerose. Le suore Stimmatine  erano presenti in Albania fin dal secolo scorso e hanno avuto una martire - Maria Tuçi - crudelmente torturata ed uccisa. Da alcuni anni sono presenti a Scutari le monache Clarisse, figlie spirituali di Santa Chiara d’Assisi, le quali hanno ricavato il loro monastero dalla vecchia sede della "Sigurimi" (la Polizia del regime), dove si trovano le celle in cui tanti martiri sono stati torturati ed uccisi.
c. Le grandi sfide e le necessità
La Chiesa Cattolica è presente ed attiva in ogni parte dell'Albania. Le opere sono tante e i frutti si vedono grazie al lavoro di tanti missionari e missionarie. Purtroppo i sacerdoti albanesi sono ancora troppo pochi. "La messe è molta e gli operai sono pochi...". Si è fatto molto in questi anni, molte altre cose restano ancora da fare.
2. Dopo che è finita la persecuzione di ogni religione in Albania come descriverebbe la situazione attuale? Qual è il ruolo della religione oggi? C'è una maggiore consapevolezza delle chiese cristiane e il messaggio cristiano?
Uno degli aspetti più importanti del periodo della transizione post-comunista in Albania è la ricomparsa delle fedi religiose dopo l’abolizione della norma emanata nel 1967 che vietava tutte le forme di pratiche religiose. Anche se è vero che nell’arco della loro storia movimentata e tormentata da invasioni e da guerre, parte degli albanesi sono passati da una religione all’altra a seconda dei momenti storici.
E’ bene ricordare che dopo la caduta dell’Impero Ottomano e la formazione dello Stato indipendente albanese nel 1912, il governo si proclamò laico. Le esperienze delle Guerre Balcaniche e della Prima Guerra Mondiale, hanno comportato l’esigenza di accantonare ogni distinzione religiosa in nome dell’etnia comune a tutti. Per questo motivo nel periodo tra le due guerre mondiali in Albania non si conosce una religione ufficiale di stato, veniva però garantita la piena libertà di culto a tutte le confessioni religiose. Dopo la vittoria del comunismo nel 1945, gli albanesi inizialmente erano teoricamente liberi di professare la propria fede. Però la forte spinta ad educarli ad accettare e a capire l’ideologia socialista mirava alla distruzione degli usi e delle vecchie tradizioni patriarcali e conservatrici. Nel 1967, la religione ebbe un ultimo colpo con l’interdizione di tutte le pratiche religiose, e l’Albania fu proclamata il primo stato totalmente ateo nel mondo.
Attualmente, i fedeli cattolici in generale hanno una grande fede, fatta di devozioni e di pietà popolare. Ma la religione si scontra spesso con i grandi problemi che non vengono più dal comunismo e marxismo, ma dal cambio troppo veloce che la libertà ha portato agli albanesi con tutti i mali dell’occidente: corruzione, consumismo, facile guadagno, droga, prostituzione, ecc. In particolare, la mancanza di lavoro o il lavoro retribuito scarsamente continua a favorire l’esodo di tanti albanesi, in particolari i giovani, che emigrano in Italia e altrove con la speranza di trovare una sistemazione più dignitosa.
La formazione dei cattolici è quindi una grande sfida per la Chiesa che fin dall’inizio si è impegnata molto in maniera a volte eroica per far sì che il messaggio evangelico giunga in profondità nel cuore delle persone. Il cammino è tracciato, ma resta ancora tanto da fare.
3. Come descriverebbe le relazioni tra le diverse confessioni cristiane e tra le diverse religioni nel vostro paese? lavorano insieme o è più o meno una convivenza pacifica?
La convivenza tra le denominazioni cristiane e con i fratelli musulmani è pacifica, tollerante, e direi anche si cammina sempre più verso una conoscenza reciproca, e quindi un’apertura più benevola e più comprensiva. Questo, grazie soprattutto ai leader religiosi che cercano continuamente occasioni per stabilire rapporti di rispetto e benevolenza reciproca. Dopo il crollo del regime comunista nel 1991, fu abolita l’interdizione delle pratiche religiose e ci fu una rinascita graduale della religiosità, che comportò il restauro e la ricostruzione di chiese e moschee. La ricomparsa della religione nella città di Scutari è un esempio dell’armonia tradizionale delle religioni in Albania: Scutari è anche la culla spirituale dei cattolici albanesi. Nel 1990-91 quando fu riaperta la chiesa cattolica della città, musulmani e cattolici diedero un notevole contributo, e a loro volta i cattolici aiutarono l’apertura della moschea di Scutari. Dagli anni ‘90, in Albania si trovavano rappresentanti di altri culti, legalizzati dallo Stato.
4. La maggior parte degli albanesi sono musulmani sunniti. Che esperienza avete con gli albanesi musulmani, soprattutto a Scutari?
L’Islamismo arrivò in Albania con l’impero Ottomano nel 15° secolo. Nel Nord, la diffusione fu più lenta per la resistenza della Chiesa Cattolica e il suolo montagnoso che aiutò a frenare l’influenza musulmana. Ma nel Centro e nel Sud, verso la fine del 17° secolo i centri urbani avevano largamente adottato la religione del crescente élite musulmano albanese. L’esistenza di una classe di pascià musulmani albanesi ebbe un importante ruolo nella vita politica ed economica ottomana e diventò una attrattiva per la maggioranza degli albanesi.
I Musulmani dell’Albania sono divisi in due principali comunità: i Sunniti e i Bektashi ed altri gruppi minori (tarikat). I Bektashi hanno suscitato la simpatia dell’Occidente per la loro attitudine al sincretismo.
    Nella lettera pastorale “Fides e Patria”, che noi Vescovi Albanesi abbiamo scritto per il 100 della Indipendenza dell’Albania, abbiamo scritto:
    “In una realtà multiculturale e multireligiosa, quale è quella albanese, urge l’impegnativo compito di lavorare tutti assieme per il bene del Paese. Parimenti è importante il dialogo e la riconciliazione tra culture e credi diversi. Pur sentendo di dover ringraziare il Signore perché il passaggio dal regime comunista alla democrazia si è realizzato senza violenza e vendette, non si può certo affermare che gli animi si siano del tutto riconciliati tra loro.
    Facciamo, pertanto, appello a coloro che ci guidano nella politica perché ricerchino per il bene della nostra patria un linguaggio di mutua comprensione, in modo da rendere lo sviluppo democratico il più rapido e giusto possibile. Un buon esempio in tal senso è dato dalle comunità religiose, le quali, avendo ereditato dal passato un dialogo cordiale ed armonico, oggi ne fanno esperienza, pur se ciò deve sempre essere salvaguardato e difeso da tendenze fondamentaliste. I responsabili religiosi d’Albania hanno incoraggiato e continuano a favorire il dialogo interreligioso quale valore radicato nella cultura del nostro popolo. Esso non è mancato nei momenti difficili della nostra storia, specialmente durante il tempo della costituzione del nuovo stato ed il distacco dal secolare potere ottomano; ma esso non é venuto meno neanche al tempo delle comuni sofferenze vissute durante il comunismo e, tanto meno ai nostri giorni, nell’impegno per ricostruire le istituzioni religiose. Un simile esempio deve esortare anche altri attori a perseguire le vie del dialogo e della comprensione, per il futuro dell’Albania.”

Attualmente in Albania vi sono relativamente pochi segni dell’Islam conservatore. Al di là dell’aumento delle donne con il velo e la questione recente del foulard a scuola, la stragrande maggioranza dei musulmani albanesi sono fieri della propria tradizione di tolleranza e convivenza religiosa.

5. Alcuni osservano una crescente influenza di un islamismo sostenuta dalla Turchia e Arabia Saudita. Si dice che entrambi i paesi cercano di spingere la loro visione dell’Islam. E’ giusto?
a. L’ influenza turca nella penisola balcanica è economica e contemporaneamente religiosa.
Per garantire una solida presenza turca nella regione, la Turchia ha avviato due politiche parallele: una, volta ad aprire la strada sulle questioni di sicurezza e collaborazione, l’altra, funzionale a rafforzare l’interdipendenza economica e culturale.
Fondamento dell’azione turca nei Balcani sono le comunità musulmane, presenti in Albania, Kossovo e Bosnia. La Turchia é attiva nella ricostruzione delle infrastrutture nazionali di Kosovo e Albania, nelle quali ha investito molto. E’ presente in quasi tutti i principali settori: dalle banche alle telecomunicazioni, dall’industria automobilistica a quella agroalimentare. E’ chiaro che la Turchia, a distanza di un secolo, è tornata nei Balcani.
b. L’Arabia Saudita finanziò l’importazione di più di mezzo milione di copie del Corano, cifra che ha superato la domanda effettiva, tanto che nelle moschee si potevano vedere nei primi anni ‘90 innumerevoli pacchi mai scartati di questi volumi. Un portavoce dell’agenzia dell’aiuto islamico impegnato nella distribuzione degli aiuti ha affermato che gli albanesi musulmani erano come spugne asciutte, disposti ad assorbire qualsiasi cosa venisse loro offerta. Verso la metà degli anni ‘90, furono costruite scuole islamiche e giovani furono mandati in Turchia, Siria, Arabia Saudita ed Egitto per potervi studiare teologia islamica. Varie organizzazioni islamiche straniere hanno finanziato le spese degli albanesi che hanno espresso la volontà di recarsi alla Mecca al pellegrinaggio del Haxhi.
Recentemente la massima autorità musulmana in Albania ha istituito un comitato ad hoc per seguire la costituzione della prima università islamica nel paese una volta ottenuta l’autorizzazione del governo di Tirana. L’Università spera di accogliere studenti provenienti dal Kosovo, dalla Macedonia e Albania. Le guide moderate islamiche del paese ritengono importante l’apertura di tale università in Albania per far sì che i giovani musulmani non debbano recarsi altrove e inculcarsi con dogmi e ideologie fanatiche che non rispecchiano la tradizione albanese.
6. Una corruzione epidemica e molti conflitti ostacolano lo sviluppo politico ed   economico del suo paese. Lei condivide questo punto di vista? Cosa si può fare per risolvere questi enormi problemi?
Povertà, disoccupazione, corruzione, litigiosità esagerata, elezioni nel rispetto degli standard internazionali, rafforzamento dello Stato di diritto e maggiore collaborazione fra le forze politiche, gli interessi nazionali prima di quelli partitici o clanici: Sono queste alcune delle sfide che l’Albania deve affrontare. Sfide e prospettive che abbiamo rilevato nella lettera pastorale “Fides et Patria”, insistendo che “senza virtù non c’è Patria”.
                            Mons. Angelo Massafra OFM
Scutari, 21/11/2012

Intervista a Massafra

A mund të na tregoni se cila është rruga që ju ka çuar nga një vend i Puglia-s në Ipeshkvinë e Shkodrës?

Unë kam lindur në San Marzano të San Giuseppe (TA), një vënd i provincës së Tarantos, me origjinë shqiptare pra jam një Arbëresh. Në vitet 400-500 shqiptarët katolikë ikën nga Shqipëria për të shpëtuar besimin fetar në kohën e pushtimit nga perandoria ottomane dhe erdhën në Italinë e Jugut. Kështu ka përqëndrime të ndryshme të shqiptarëve: në Taranto, në Foggia, në Molise dhe mbi të gjitha  në Kozenca si dhe tek Fusha e Shqiptarëve Siçilianë, në atë kohë Mbretëria e dy Siçilive. Që në moshë të re unë gjithmonë kam pasur këtë qëllim për të shkuar misionarë ose në Afrikë ose në Shqipëri në qoftë se do të kthehej liria dhe në vitin 1992 shkova në Shqipëri. Unë jam një frat françeskan dhe  kam shkuar në Shqipëri me lejen e Atit Superior të Fretërve Minorë. Kam qënë në Lezhë tre vjet e gjysëm si mësues për novicët, pastaj më datë 6 janar 1997 jam shuguruar ipeshkëv në Romë tek Papa, ipeshkëv  në Rrëshen dhe Administrator Apostolik i Lezhës dhe në vazhdim në nëntor të vitit 1997 pas vdekjes së Arqipeshkvit të Shkodrës, kam qënë ipeshkëv i Rrëshenit, Administrator Apostolik i Shkodrës, Sapës dhe Lezhës. Pas 6 muajsh, në mars të vitit 1998, më emëruan Arqipeshkëv Metropolit i Shkodrës dhe Administrator Apostolik i Sapës.

Pra një fat i shkruar?

Le të themi fat i dashur nga Zoti falë edhe kësaj prejardhje nga shqiptarët. Është për këtë që unë jam me origjinë shqiptare, pra jam italo-shqiptar, sepse jam pritur shumë mirë nga vëllezërit shqiptar si frat dhe si ipeshkëv.

Kemi vënë re se në Shqipëri janë të pranishme realitete të shumta misionare. Në qoftë se shumë persona do të impenjoheshin për t’a kultivuar këtë tokë, do të thotë që është pjellore. Por edhe mund të paraqesë rrezikun e  një “ngastërimi” të kësaj toke. Si mundeni Ju të koordinoni realitetet e ndryshme duke evituar këtë rrezik?

Është e vërtetë, në Shqipëri kemi një prani të madhe misionarësh të huaj. Duke u nisur nga fakti se në vitin 1991 kishin mbetur vetëm rreth tridhjetë meshtarë e rregulltarë dhe rreth dhjetë motra, të gjithë të moshuar, që nuk e kishin përjetuar Koncilin e II të Vatikanit, nuk do mund të ndërtonin të vetëm  Kishën shqiptare. Atëherë ka qënë e nevojshme një futje forcash, të misionarëve, të udhëhequra  dhe të frymëzuara nga Nunci Apostolik në Shqipëri Mons. Ivan Dias, që sipas meje ka qënë një mjeshtër i vërtetë në rindërtimin e Kishës në Shqipëri. Pra kjo prani e dendur e misionarëve ka qënë e nevojshme dhe them se ka qënë edhe  një fat i madh sepse vetëm prania e një bashkësie fetare apo e një misionari i ka dhënë shpresë  njerëzve. Dhe atje ku  misionarët janë të pranishëm në mënyrë të qëndrueshme konstatohen edhe frutet e një ndryshimi në popullsi.
 Rreziku i “ngastërimit” mund të jetë, megjithatë  mund të evitohet duke u mbështetur në bashkimin, siç kam bërë unë, sapo u shugurova ipeshkëv. Në fakt motoja ime  ipeshkvnore është: “Reconciliamini Deo”, që do të thotë  “Pajtohuni me Zotin dhe me njëri tjetrin”, e kemi jetuar këtë realitet bashkimi në kohën e emergjencës në Kosovë; dhe ky bashkim na ka shpëtuar dhe thirrur Caritase të ndryshme kombëtare dhe ndërkombëtare për të bashkëpunuar me ne.

Dimë që në Ballkan raportet mes të krishterëve dhe myslimanëve shpesh here janë të vështira. Çfarë vështirësish ka në Shqipëri? Ju si ipeshkëv ndodheni shpesh për të bërë ndërmjetësin me autoritetet islamike?

Natyrisht situata e Ballkanit është një situatë e komplikuar, mes të krishterëve, ortodoksëve, katolikëve e myslimanëve. Në shumë zona, si në këto vite që sapo kaluan, ka pasur luftëra mes etnive,  racave  dhe  besimeve fetare të ndryshme e disa herë përçarja etnike është maskuar, d.m.th. ka marrë ngjyrën e luftës fetare. Në Shqipëri kjo gjë nuk ekziston sepse në Shqipëri jemi një popull unik, jemi një racë e vetme. Populli shqiptar është lindur i krishterë, është ungjillëzuar direkt nga Shën Pali (Iliria e atëhershme) dhe më vonë në 1400-1500 ka qënë pushtuar nga perandoria otomane, dhe është islamizuar. Fakti i të qënit një popull unik eliminon çdo lloj rreziku lufte të brendshme për arsye fetare. Gjatë historisë kemi pasur momente të një tensioni të veçantë, persekutimi nga ana e “Portës së Madhe”, megjithatë mbesin fakte të të izoluara, të lidhura me politikën e pashave të vetëm.


Është e lejueshme të flasësh për dialog mes Kishës dhe Islamit?

Do të thosha dialog dhe pranim. Mes njerëzve, në nivelin e marrëdhënieve normale, nuk ekziston intoleranca, përkundrazi nganjëherë bëhen edhe të afërm, bëhen “kumbarë” një tip kumbare, që bëhet me prerjen e parë të flokëve të fëmijëve.
Kemi patur raporte shumë të mira me kryetarët në nivel njerëzor. Kemi bërë në fakt takime lutjesh sëbashku, duke shkuar edhe deri në Bajram Curr, afër Kosovës në vitin 1998; në vitin 1997 sëbashku kemi shpëtuar Shqipërinë  nga një vetëshkatërrim i madh. Në vitin 1999 kemi bërë sëbashku apel për të pritur kosovarët.
Është e qartë secili me identitetin e vet.
Me ortodoksët kemi bërë sëbashku në Metropolitin e Korçës, mesazhin e parë për Jubileun 2000, që përveç të tjerash është vlerësuar shumë.

Po raportet me Kishën italiane janë të mira?

Janë raporte shumë të mira, Kisha italiane është Kisha që na ndihmon në të gjitha drejtimet, pjesa më e madhe e misionareve/ë janë italianë. Në fakt jemi ndihmuar nga shumë dioqeza të shumë kombeve.. Gjatë forumit të III-të të Konferencës Ipeshkvnore Shqiptare me Konferencën Ipeshkvnore Italiane, të 5-6-7- Korrik-ut të këtij viti, Mons Rrok Mirdita, Arqipeshkëv i Durrës -Tirana ka thënë publikisht, duke falenderuar, që pa kishën Italiane nuk do të kishim mundur të rindërtonim Kishën Shqiptare.


Shumë të rinj shqiptarë ikin nga toka e tyre, pa shpresë për të ardhmen. Si të dalim nga kjo situatë? Duke u nisur nga fakti që këto janë ditë të rëndësishme për demokracinë në Ballkan, çfarë përspektivash sheh për të ardhmen?

Është një realitet fakti që ikin sepse nuk ka shumë punë. Si duhet të dalin nga kjo situatë? Megjithatë imigrimi nuk mund të bllokohet, ndoshta mund të zvogëlohet në rast se do të  bëheshin investime në vend. Kjo është shumë e rëndësishme, e them në të gjitha nivelet, sa më shumë të investohet aq më shumë kontrollohet fenomeni, sepse shumë duke pasur punë në Shqipëri do të evitonin rreziqet dhe problemet e imigrimit. Ne nga ana jonë kërkojmë të bëjmë formim, kurse profesionale, katekizëm, shkolla në të gjitha nivelet. Dhe në të gjitha strukturat tona, në të gjitha realitetet tona vijnë edhe myslimanët. Nuk bëjmë diskriminim, në të gjitha aktivitetet që bëjmë, edhe në qendrën rinore të financuar nga famullia juaj, oratori i Shirokës, marrin pjesë edhe myslimanët.
Çfarë përspektiva të demokracisë? Unë uroj që zgjedhjet elektorale që kemi në këtë periudhë të mund  të shohin të burojë demokracia e vërtetë, që të zhvillohen në liri dhe qetësi.

E ardhmja është në duart e një zgjidhjeje politike, kulturore apo ekonomike?

Politike-sociale-kulturore dhe ekonomike, mbi të gjitha unë ëndërroj një lloj Bashkësie Ballkanike si hap të parë për të hyrë në Bashkësinë Europiane: boll me luftëra që janë bërë, duhet të pranojmë, me etninë tonë, fenë tonë dhe të vlerësojmë pozitiven që ka çdo etni, çdo fe, dhe të bashkëpunojmë në nivel ekonomik për të dalë nga kjo situatë. Për të realizuar këtë ëndërr duhet shumë kohë, durim dhe shumë diplomaci.

Keni një ëndërr në sirtar apo tashmë është mbi komodinë?

Po të isha Zoti “do të dhunoja” pak ndërgjegjet dhe do të thoja “oh! pranojeni këtë projekt”, por nuk jam Zoti, prandaj unë uroj që të mbarojë koha e dhunës. Njerëzit duan paqen; edhe në Shqipëri njerëzit janë të lodhur nga dhuna dhe padrejtësitë.

Imigrimi shqiptar në Vendin tonë dallohet në disa aspekte nga të tjerat: Shqipëria është në fakt i vetmi Vend që mund të themi i kolonizuar nga ana kulturore nga Italia. Si italian, shqiptar dhe ipeshkëv, çfarë “recete” do t’i këshillonit qeverisë italiane për politikën e saj mbi imigrimin?

Receta ime, nëse mund të quhet recetë është kjo: për të programuar imigrimin, për të pritur personat, për t’u dhënë punë, por mbi të gjitha të jenë të rreptë me ata që e meritojnë, me qëllim që personi që vjen në Itali për të punuar dhe jo për të bërë keqbërësin të pritet në mënyrë dinjitoze gjithmonë duke respektuar ligjin. Por në qoftë se emigranti është një kriminel, Shteti ta trajtojë si të tillë dhe nëse është e nevojshme të investojë më shumë para dhe njerëz për ta kërkuar dhe kontrolluar e për t’a bërë të parrezikshëm.

Intervista a Salento Francescano

Intervista a Salento Francescano

 


F. Paolo, ti ringrazio per questa opportunità di farmi presente su Salento Francescano, approfitto per augurare alla Redazione ed a tutti i lettori, ogni bene nel Signore.

Domanda n. 4:  
Anche nella nostra Arcidiocesi di di Scutari-Pult abbiamo voluto valorizzare l’Anno Sacerdotale sia per il rinnovamento spirituale dei sacerdoti sia come anno di preghiera e di promozione vocazionale, con le seguenti iniziative: Adorazione Eucaristica mensile e/o settimanale in ogni chiesa parrocchiale e casa dei Religiosi/e; la distribuzione a tutti i Sacerdoti, Diocesani e Religiosi, della lettera del Papa Benedetto XVI e suo commento nel ritiro mensile; la presentazione della spiritualità di alcuni santi: del Beato Charle de Foucould, San Vincenzo de Paoli e San Francesco d’Assisi; 2 Giornate di spiritualità per tutti i sacerdoti, a livello nazionale e il Pellegrinaggio a Roma per la conclusione dell’anno Sacerdotale, (9-11 giugno 2010), con tre vescovi e 17 sacerdoti.
Ho insistito molto che San Giovanni Maria Vianney sia di esempio per tutti i sacerdoti: la sua semplicità, la sua disponibilità all’ascolto delle confessioni e fedeltà a Cristo ed alla Chiesa, come i nostri “Martiri” uccisi dal regime comunista.


Domanda n. 5:

Il popolo salentino ha mantenuta sempre viva la fede in Dio ed ha saputo dare alla storia e all’umanità figure eminentissime di santi. Ne ricordo alcuni, tra i tanti possibili: San Lorenzo da Brindisi, Sant’Egidio da Taranto e il Beato Bartolo Longo, Fra Giuseppe Ghezzi e altri. Voglia il Signore che possiamo seguire le loro orme nel cammino dietro a Cristo, nella via della santità. Faccio mia l’esortazione fatta dal Papa Benedetto XVI a Santa Maria di Leuca: “a nulla vale proiettarsi fino ai confini della terra, se prima non ci si vuol bene e non ci si aiuta gli uni gli altri all’interno della comunità cristiana…” E continuava affermando in modo chiaro che “in un contesto che tende ad incentivare sempre più l’individualismo, il primo servizio della Chiesa è quello di educare al senso sociale, all’attenzione per il prossimo, alla solidarietà e alla condivisione, nel rispetto e nel servizio in primo luogo degli ultimi e dei più deboli, sempre nella legalità” .
Occorre rivitalizzare la fede risvegliando la missionarità ad intra e ad extra, cioè all’interno delle comunità e fuori i confini territoriali, oltre alla testimonianza coerente di ogni giorno.

INTERVISTA AL CSI 2015

INTERVISTA A Mons. Angelo Massafra OFM
Arcivescovo Metropolita  di Scutair-Pult
Presidente della Conferenza Episcopale Albanese
Scutari, 20/02/2015

 


Eccellenza come può inquadrare la situazione attuale che vive l’Albania? E il QSSH (Qendra Sportive Shiqptare)? Quali sport possono essere principali strumenti di crescita ed educazione?
L’Albania è una realtà molto giovane, come anche il S. Padre ha avuto modo di notare in occasione del suo Viaggio apostolico del settembre scorso. Non è giovane solo nei suoi figli, ma è una realtà giovane, in divenire: il cammino dalla dittatura del comunismo alla libertà non è scevro di pericoli e richiede, da parte di chi ha il compito di accompagnare questa crescita grande maturità e sensibilità, ma anche accortezza nel fornire i mezzi necessari perché questo passaggio si compia nel migliore dei modi.
Il QSSH ritengo sia uno di questi mezzi in quanto trova nello sport un’occasione particolare di formazione delle giovani coscienze ed offre, al tempo stesso, l’occasione per un dialogo intergenerazionale attorno a quei valori necessari all’Albania per uno sviluppo veramente umano ed umanizzante.
Tra le sue attività mi piace ricordare non solo quelle sportive fini a se stesse, ma anche quelle legate alla realtà associativa che meglio rispondono ai bisogni attuali del popolo albanese che ancora porta su di se i segni della diffidenza instillata dal regime dittatoriale. Ma poi anche tutte le attività sportive che portano con sé elementi fortemente educativi: primo fra tutti il gioco di squadra, ma anche la disciplina, il senso del dovere, della lealtà e di un sano agonismo che insegna a non abbattersi e a non aspettarsi dalla vita tutto come “dovuto”.
Da sempre Lei ha sostenuto e accompagnato la crescita del Csi in Albania e nei giorni scorsi ha incontrato il presidente Achini durante la sua visita a Scutari. Che contributo può dare l’associazionismo sportivo cattolico nell’educazione e l’evangelizzazione dei giovani?
Prima di tutto, colgo volentieri l’occasione per ringraziare sentitamente il CSI per l’impegno profuso in questi anni per l’implantazione in Albania. Sì, è vero: il mio sostegno al CSI e alla sua “implantatio” in Albania va di pari passo con il mio servizio di Vescovo di questa terra. E ciò perché da sempre ho fermamente creduto che non può darsi vera evangelizzazione se questa non passa anche attraverso i valori umani. Il Mistero dell’Incarnazione è sì un dato di fede, ma è anche un “metodo” –se vogliamo- che ci insegna come il divino può entrare nell’umano e trasformarlo.
Così, ritengo che l’associazionismo cattolico possa svolgere una parte significativa nell’educazione e nell’evangelizzazione delle giovani generazioni. Senza contare che, a lungo termine, la positività dell’esperienza associativa potrà portare frutti di maggiore coinvolgimento delle famiglie e favorire altresì il dialogo interreligioso tanto auspicato da papa Francesco.

“ Lo sport é di casa nella Chiesa e la Chiesa é di casa nello sport”. Lo ha detto Papa Francesco incontrando lo sport italiano. Come Vicepresidente delle Conferenze Episcopali Europee cosa le suggerisce questa affermazione del Papa?
Gli slogan rischiano di rimanere tali se non sono veri. L’affermazione del S. Padre, invece,  mi pare descriva molto bene la realtà. È un dato di fatto inconfutabile. Gli italiani hanno esempi di quanto questa affermazione sia vera se guardano a come diverse società sportive sono nate proprio all’interno della realtà ecclesiale. Ma anche il Papa lo sa bene: è noto il suo tifo per il “S. Lorenzo”.
Purtroppo, guardando alla realtà europea,sempre più secolarizzata, sempre più propensa ad assoggettare tutto, anche lo sport, alle regole del mercato e del profitto, non posso che radicarmi sempre più nella convinzione che l’associazionismo sportivo cristiano sia una risorsa irrinunciabile ed augurarmi che prenda sempre più piede; non per essere esclusivi, ma per garantire una presenza significativa nel panorama sportivo europeo.
Lei è molto attento alle iniziative dei ragazzi e dei giovani. A Scutari a giugno si farà una grande festa dello sport organizzata dal Csi in collaborazione con la pastorale giovanile della sua diocesi. Una grande festa con oltre 1500 ragazzi. Quali sono le attese?
Perché attendersi per forza qualcosa? Nel senso che i risultati della riuscita, buona o cattiva, di questa festa mi piace lasciarli al momento delle verifiche. Intanto sarei molto soddisfatto di vedere gli operatori del CSI e della Pastorale giovanile di Scutari seriamente impegnati nella preparazione di questo evento. Il bello delle cose non sta forse più nella loro preparazione?
Intendo dire che la qualità dell’evento si potrà gustare meglio se le fasi della sua preparazione saranno state accurate in tutti i particolari e ben calibrate sugli obiettivi da perseguire.
Il Csi riunisce ogni anno ad Assisi centinaia di dirigenti, quadri ed operatori del Csi. Il presidente Achini l’ha invitata per il prossimo appuntamento di Assisi 2015. Secondo lei, la testimonianza di vita di San Francesco, quale messaggio può dare allo sport e agli sportivi di oggi?
Mi tocca sul vivo con questa domanda. Come Frate Minore, prima ancora che come Vescovo, considero la spiritualità del Poverello di Assisi capace di offrire stimoli a tutti gli ambiti della vita umana, perché spiritualità evangelica a 360 gradi.
San Francesco insegna anzitutto a riferire ogni cosa al Creatore e, di conseguenza, la fraternità universale: se gli sportivi, come chiunque altro, sganciano la loro attività da questo riferimento, rischiano di svilire il senso dell’essere “creatura” accanto ad altre “creature” e il risultato sarebbe disastroso perché ci troveremmo di fronte alla prevaricazione dell’uomo sui suoi simili.
In secondo luogo, ci parla di umiltà. Si potrebbe pensare che in ambito sportivo l’umiltà serva a poco. In realtà non è così perché la vera umiltà è il riconoscimento delle proprie potenzialità come anche dei propri limiti: solo una visione chiara di se stessi permette di essere equilibrati e di calibrare lo sforzo necessario per andare oltre il proprio limite, superandosi.
Infine, Francesco ci parla di povertà e di semplicità. Lo fa perché il Vangelo insegna ai discepoli a non far conto delle proprie risorse materiali, quanto piuttosto ad andare all’essenziale per essere maggiormente credibili. Così in ambito sportivo: presumere di arrivare primi semplicemente perché più dotati di risorse materiali, priva lo sport della sua anima più vera che è quella del mettersi in gioco così come si è, senza “protesi”; quella del “vinca il migliore” e non del “si salvi chi può”.
Il Csi in questi anni ha avviato diversi progetti in vari paesi del mondo. Recentemente il Csi sta sviluppando e promuovendo tra i giovani l’esperienza del volontariato sportivo internazionale. Quanto è importante recuperare la dimensione del volontariato e della gratuità nella società attuale?
Il volontariato è una realtà che si sta molto riscoprendo anche in ambito non cristiano. Questo fa ben sperare in un futuro migliore: finché ci sarà chi ha occhi per scorgere l’altro che è vicino, allora possiamo sperare anche in una umanità più solidale e in un mondo più fraterno.Non è forse questa la vera “giustizia”? Compiere ciò che è giusto, rendere il mondo più giusto, più bello, più vivibile per tutti. Rendere il mondo la casa di tutti perché ciascuno si senta “a casa”!

INTERVISTA DEI SALESIANI DHJETOR 2002

INTERVISTA DEI SALESIANI
DHJETOR 2002

 

1-    Na flisni pak për këtë festë, për rendesinë e saj që ka në mbarë kishën katolike?
Edhe pak ditë na ndajnë nga festa e Krishtilindjes. Në fund të dhjetorit, muaj të fundit të vitit, eksaksisht, me 25 të këtij muaji, ne festojmë Krishtlindjen. Përkujtojmë dhe celebrojmë ardhjen në botë të Fjalës Hyjnore që lindi nga Virgjëra Mari. Pra kujtojmë lindjen e Jezu Krishtit Zotit tonë.
Rëndësia e kësaj feste ëshrë e shenuar dhe  mbartur në fjalët e Engjëllit që u drejtohet barinjëve që gjithë natën me duresë prisnin ardhjen e agimit. Në mes të kësajë nate tingëllojnë fjalët e Engjëllit “ Mos kini frikë! Ja, unë po ju sjell një lajm të mirë: gëzim të madh për mbarë popullin! Sot, në qytet të Davidit ju lindi Shëlbuesi, Krishti Zot” (Lk 2,10-11). Kjo fjalë mbart me vete refleksin e së vërtetës që njerëzit presin dhe shpresojnë të realizohet çdo ditë në jetën e tyre.
Kjo festë bëhet për kishën katolike jo vetem motivi i gëzimit, por edhe detyrë për të përhapur në mbarë botën lajmin e gëzueshem të lindjes të Shëlbuesit.

2-    Po në familjet katolike shqiptarë, dhe kryesisht në qytetin e Shkodrës?
Në familjet shqiptare dhe veçanarisht ato shkodrane rëndësia e kësaj feste bëhet e shumëfishtë. Në këtë muaj - si tashë muaji i fundit vitit, muaj që përçon – më shumë se dritë dhe ngrohtësi – të ftohftit ngrica dhe errsirën, shohim trishtueshëm të bien nga pemet edhe gjeten e fundit, dikur e gjelbër dhe vitale.
    Më duket se kjo është edhe metafora e cila më duket se bjen imazhin e sa e sa rënieve në vështërsi të ndryshme. Vështërsitë atyre që janë pa pune dhe jetojnë në asistencë, të atyre që nuk kanë minimumin e të ardhurave për të jetuar, të atyre që janë të ngujuar për shkakun e gjakmarrjes, atyrë që shohin të largohet çdo dëshire jetë ndersa shohin të ikin femijtë e tyre në mërgim. E gjithë kjo më duket se rapresenton sintomën e lodhjes e të “mekjes” së aspektit të brëndëshme dhe shpirtërore të qenies sonë. Në të njejten kohë ky imazhë duket se përcakton edhe gjendjen sociale dhe ekonomike të qytetit tonë.
    Atëherë pikërisht këtu  merr kuptimin e vërtetë festa e Krishtlindjes, sepse kjo festë mbartë në plotësi mesazhin e shpresës së vërtetë dhe të paqes.
Vjen për na treguar se nuk është vuajtja edhe vdekja fjala e fundit, por Ai Biri i Hyjit që erdhi në botë për të shpëtuar njerëzimin nga vuajtjet dhe travajet e tij, në mënyrë që njeriu të fitojë dinjitetin që i ka dhënë Hyji qe në krijm “Hyii u bë njeri, që njeriu të behët Hyji”  thotë Shën Agostini.
Prandaj edhe ju qytetarë Engjëlli në këtë feste për ju përserit fjalët që u tha barinjëve në atë natë të thellë të rreth dymijë vjetëve më parë “ Ja, unë po ju sjell një lajm të mirë: gëzim të madh për mbarë popullin! Sot, në qytet të Davidit ju lindi Shëlbuesi, Krishti Zot” (Lk 2,10-11).

3- Të gjithë e dimë se me 10 nëntor të këtij viti ka filluar procesi për kanonizimin për 40 Shërbëtorëve të Hyjit, a mund të na flisni pak për ta?

Sapo jam emeruar si Kryetari i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë kam vendosur të marrë një angazhim jashtzakonshëm për të shpejtuar çeshtjen e Dëshmitarëve shqiptarë të fesë, të vrarë nga regjimi komunist. Kemi kushtuar disa seanca të mbledhjeve të Konferencës për të vazhduar punën që kishte filluar Konferenca Ipeshkvnore para 1997, viti kur unë kam qenë shuguruar Ipeshkëv. Fale punës së disa meshtarëve, dhe mbi të gjitha i Mons. Zef Simonit, i cili si Propozues, mori përsipër një angazhim fillestar, duke bashkëpunuar me një grup meshtaresh dhe besimtaresh.  Në muajin e majit dergova kërkesën Kongregatës se Shenjtërve në Rome, me listën e Dëshmitarëve tanë. Dhe, faleminderit Zotit, ne muajn shtator arriti përgjegja positive për të hapur procesin kanonik në Arqidioqezën e Shkodrës. Një punë të veçantë ka kërkuar formimi i Gjyqit kishtar, dhe fale bashpunimit të të gjithë Ordinarëve e kam formuar këtë duke gjetur Meshtarë dhe motra të gatshëm për këtë punë kaq të vështirë.  

     Kam përfituar për të filluar publikisht dhe për të bërë seancën e parë me rastin e ardhjes në Shqipëri të Cardinal Crescenzio Sepe, Prefekti i Kongregatës së Ungjillzimit të Popujve. Me 10 nëntor në orën 10.00, Eminenca e Tij kremtoj Meshën solemne , në praninë e Mons. Giovanni Bulaitis, Nuncit Apostolik në Tiranë, të gjithë Ipeshkvinjve dhe Administratorirëve Apostolikë, të Imzot Zef Gashit, Arqipeshkëv i Tivarit dhe Imzot Mark Sopit, Administrator Apostolik i Prizrenit, dhe të Meshtarëve dhe Rregulltareve te shumtë. Besimtaret që prej mëngjesit kanë mbushur katedralen e Shkodrës, të gjithë ishin të kënaqur se fillonte proçesi që me kohë kanë dëshiruar. Dy  Zvendësposturatorë: Atë Flavio Cavallini dhe Dom Marian Gega vazhdojnë për të gjetur dëshmitarë, të cilët do t’i paraqesin Gjykatës Kishtare, dmth. Don Prekë Lazrit, të emëruar prej meje si Gjykatës Deleguar. Për dieni: nevojten, të paktën, 400 dëshmitarë, dmth. 10 për secilin.

4- Pse është kaq e rëndësishme për populli shqiptar fillimi i këtij procesi?

Në listën janë përfshirë dy Shërbëtorët e Hyjit: Atë Luigj Paliq (i vrarë me 1913 në Kosovo) dhe dom Gjon Gazulli (i varur në shkodër më 1927): dhe këto quhen çeshtje historike, dhe  n. 38 Shërbetorët e Hyjit të martirizuar gjatë regjimit ateistë-komunist: Vinçenc Prendushi me 37 Shokët.
Kjo listë me 40 “KANDIDATË PËR MARTIRË” (vetem Selja e Shenjtë mund të shpall se janë martirë!) është grupi i parë. Në të ardhmen mund fillohen proçese të tjera.
Ky proçes ka një rëndësi të madhe:
-    qoftë për të vërtetën e historisë, për të njohur sa ipeshkëvinj, meshtarë dhe besimtarë laikë kanë vuajtur nga regjimi komunist tortura, burgje, pushkatime dhe internime, të cilët, para vdekjes kanë thirrur: falim ata që na vrasin, Rroftë Krishti Mbret, Rroftë Papa, Rroftë Shqipëria;
-    qoftë për ne të gjithë sot : katolikët tanë duke kujtuar gjestat heroike të “martirëve” do të përjetojmë veprat e tyre, dmth: besnikerinë ndaj fesë së krishtere, dashurinë ndaj Krishtit, Papës dhe Atdheut: në këtë menyrë do të jetë më i frytshëm Gjaku i Tyre.
Me një fjalë:  për të vlerësuar gjakun i “Martirëve” tanë dhe për t’i treguar botës sa shumë ka vuajtur Kisha katolike që është në Shqipëri

                Per radio

Festa eKrishlindjes na përsërit fjalët e gëzimit:
“Gëzoni e galdoni sepse Sot në qytetin e Davidid lindi Mesia”(krh. Lk 2,11)
Lindja e Jezusit është zbulimi i Mëshirës se Hyjit ndaj njerëzimit. Zbulimi i Hyji të Mëshirës dhe të Faljes.
Jezus fëmijë, që ka lindur për ne, le të shkojmë drejt Tij. Me Të nuk ndjemi të vetmuar, me Të kemi një gëzim të madhë dhe nuk jemi vetëm në ecjen tonë të përditshëm, disa here, shumë të vështirë!
Le të gjejmë te Jezusi  domethënjen e vërtetë e jetës.
    Eja Jezus, Princ i Paqes, na jep hirin e paqes, atë paqen që bota nuk di të gjejë. Njerëzimi  è scolvolta dall’odio, dal terrorismo, dalle guerre.
Të kthehet paqe në Behetlem në vendlindjen Tende.
.

“Paqe në tokë njerëzve që Zoti i do”, është urimi i Engjujve nata e lindjes së Jezusit në Betlehem, dymijë vjet. Dhe njejti urim bej besimtarëve të shqipërisë dhe të Shkodrës, në veçanti.
Është Krishtlindje edhe në Shkodër, në Veriun e Shqipërisë!
Unë, si Arqipeshkëv, uroj Krishkindjen të gjithëve, pa dallim, por veçanërisht familjeve që janë pa punë dhe jetojnë vetën me asistencë, atyre që nuk kanë  il necessario për të jetuar, atyre familjevë që janë të ngujuara për shkakun e gjakmarrjes, atyre që kanë femjië në mërgim të cilet nuk mund të vijnë për festat.
    Jezus, Emanueli, dmth. Zoti me ne, është shpresa jone.

Intervista di don Francesco Strazzari

Intervista di don Francesco Strazzari
a Mons. Angelo Massafra, OFM
Arcivescovo Metropolita di Scutari-Pult
Presidente della Conferenza Episcopale Albanese

 

1. Una domanda curiosa: come mai, lei, nato nella diocesi di Taranto, è finito in Albania a fare il vescovo?
La Diocesi di Taranto mi ha generato alla fede nel battesimo, ma sono entrato nell’Ordine dei Frati Minori della Provincia dei Frati Minori dell’Assunzione in Lecce, e, da frate missionario, sono venuto in Albania subito dopo l’apertura delle frontiere, cioè nell’agosto del 1993; anche se ho messo piede, per la prima volta in Albania, il 1 dicembre 1991. L’Ordine francescano mi ha mandato in Albania come Maestro dei Novizi a Lezhë e parroco di Troshan e Fishta.
Qui sono stato raggiunto dalla nomina episcopale da san Giovanni Paolo II, il quale mi consacrò vescovo a Roma, nella Basilica di San Pietro il 6 gennaio del 1997. Inizialmente Vescovo di Rrëshen ed Ammistratore Apostolico di Lezhë ed in seguito il 28 marzo del 1998 sono stato nominato Arcivescovo Metropolita di Scutari.

2. Facciamo un salto nel tempo. Nell’aprile del 1985 muore il leggendario tiranno Enver Hoxha, salito al potere nel 1944, come capo di stato e di governo. Nel 1946 viene proclamata la repubblica popolare di Albania. Quando lei arriva nel paese delle aquile che cosa si pensava di lui?
L’esperienza della dittatura aveva stremato il popolo, riducendolo a quella povertà materiale che tante immagini di repertorio hanno documentato e che abbiamo potuto constatare di persona, ma anche ad una privazione di dignità umana che, solo vivendo accanto alla gente, si poteva toccare con mano.
È chiaro che l’idea della gente sul dittatore era piuttosto convergente: una brutta storia da gettarsi alle spalle per poter ricominciare ed una grande voglia di democrazia, di libertà, di fede e di progresso economico.

3. Ha trovato la gente che si ricordava ancora della lunga lista di martiri e delle condanne ad anni e anni di lavori forzati e di carcere come il vescovo Prendushi? Arresti e fucilazioni a non finire fra il 1955 e il 1965. Hoxha vuole creare una chiesa nazionale del tutto separata da Roma. Mons. Frano Gjini si oppone con fermezza e morirà ucciso con altri diciotto membri del clero e del laicato. Uno si domanda: ma dove trovava questa gente la forza per opporsi alla ferocia comunista?
L’opposizione al regime ha avuto diverse forme: quella degli intellettuali, decisamente fatti fuori perché avrebbero potuto aizzare le folle; quella del clero sia cattolico, ortodosso che musulmano (ma soprattutto quello cattolico), messa a tacere perché la religione era considerata la forza di opposizione più potente; quella della povera gente, inibita nelle sue espressioni più radicali di pensiero e di fede, ma capace di mantenere viva la memoria delle proprie radici e del proprio credo.
Come ha detto lei, il regime voleva una chiesa nazionalista staccata da Roma, tanto che nel 1952 stese anche uno statuto ma, di fatto, non è stata mai realizzata e tutti i sacerdoti diocesani e religiosi hanno continuato, con gravissimo rischio, ad amministrare di nascosto i sacramenti.
È fuori di dubbio che i nostri “martiri” hanno trovato la forza nella fede. “Hanno trovato la forza – ha detto il Papa nella Cattedrale di Tirana, nella sua visita il 21 settembre 2014 – nella consolazione di Dio”. Le testimonianze che abbiamo raccolte trasudano fede viva e incorrotta e molti dei martiri sono morti al grido di “Viva Cristo Re, viva l’Albania!”.

4. Il partito e il governo dichiarano l’Albania “il primo stato totalmente ateo del mondo”, spazzando via l’articolo 18 della Costituzione del 1946 che garantiva ad ogni cittadino la libertà di coscienza e di fede religiosa. Lei come si spiega che si sia arrivati a tanto?
Non è difficile rispondere a questa domanda: in parte vi ho già risposto in quella precedente. La religione, come l’autonomia di pensiero diventano un serio ostacolo ad ogni tentativo di potere assoluto. L’alternativa possibile alla eliminazione fisica è solo quella di farsi amico il potere opposto, ma se questo è impossibile o di dubbia efficacia, l’unica soluzione è dichiarare fuori legge il nemico e, così, avere carta bianca per eliminarlo. Ma è interessante capire come il dittatore è arrivato a tale dichiarazione di Stato Ateo: alla fine della II guerra Mondiale, come Partigiano, Enver Hoxha era alleato del Maresciallo Tito, con il sostegno del quale prese anche il potere. Però, dopo alcuni anni, ruppe i rapporti con il Maresciallo e si alleò con Mosca. Dopo tempo ruppe anche con Mosca e si alleò con la Cina di Mao Tse Tung, portando in Albania la rivoluzione culturale cinese; cosicché nel febbraio del 1967 decretò la “fine “ delle religioni e la chiusura delle Chiese e delle moschee: molte furono distrutte ed altre trasformate in officine, teatri, cinema, sale della cultura. La Cattedrale di Scutari fu trasformata in Palazzetto dello sport. Sequestrarono tutto: proprietà mobili ed immobili; Chiusero le scuole con il sequestro delle ricchissime biblioteche; ecc.
Papa, San Giovanni Paolo II e Papa Benedetto XVI hanno spesso detto che quando uno Stato elimina Dio, di fatto, distrugge se stesso, l’uomo e l’economia: ciò si è realizzato in Albania, purtroppo!

5. Nel luglio del 1988 ottengo il permesso di vistare il paese e riesco, come giornalista, ad avere informazioni di prima mano soprattutto riguardo al vescovo Troshani, l’unico rimasto della gerarchia cattolica. Ho la netta sensazione che il regime sia alla fine. La “caduta del muro” di Berlino è vicina. Secondo lei, a che si deve la “caduta del muro” di Tirana?
I muri e le barriere sono segno della paura di fondo di ogni regime: è il segno distintivo di chi ha qualcosa da nascondere e nel fondo della propria coscienza sa di non essere apposto. Questo accade nel singolo individuo, a maggior ragione nei sistemi totalitari. In entrambi i casi le crisi e il toccare il fondo, rappresentano l’occasione propizia perché si cominci a risalire la china. Basta pensare alla primavera araba che sta scuotendo ogni fondamentalismo islamico e alle reazioni dell’Isis, rigurgito violento di un potere che sta tracollando, per spiegarsi anche i fatti della “primavera europea” con la caduta dei “muri”.
Nel 1985 muore il dittatore ed, Avendo rotto i rapporti con la Cina, il dittatore rimase isolato e di fatto creò uno stato autarchico che prima o poi doveva crollare, come accade ad ogni stato autarchico. Di fatto, alla sua morte sopraggiunta nel 1985, lo stato autarchico è crollato, portando una popolazione di oltre 5.000.000 di abitanti alla fame. Ecco perché, secondo me è scoppiato. Nella mia prima visita del 1 dicembre 1991 era “fame nera”. Sarebbe interessante ricordare quei primi anni di libertà e di democrazia.
Per noi, uomini di fede, inoltre, la caduta dei muri non è solo il risultato di una crisi di sistemi, ma un’azione di Dio che, come a Gerico un tempo, continua ancora oggi a manifestare la sua potenza, non senza l’unione del sangue dei martiri a quello del Cristo in croce.
Un bel colpo al regime comunista fu inferto una prima volta il 13 giugno 1990, festa di Sant’Antonio da Padova, quando circa 50.000-60.000 fedeli, sfidando la polizia, si recarono in pellegrinaggio al “suo Santuario” di Laç, che era stato raso al suolo nel 1967. L’imbarazzo dei politici e della polizia si risolse con un comunicato in cui dichiaravano che tutta quella gente “era andata per fare un pic-nic”. Ma soprattutto il 4 novembre 1990, fu assestato un secondo, quanto pesante colpo, quando un gruppo di sacerdoti, con a capo Don Simon Jubani, che era stato in carcere 29 anni, e circa 500 fedeli: cattolici, ortodossi e mussulmani, celebrarono la prima Messa al cimitero cattolico di Rmajt in Scutari. Quest’anno ricorre il 25° di quell’evento.
A proposito di Mons. Nikoll Troshani vorrei ricordare alcuni momenti vissuti insieme. Mons. Troshani abitava nella parrocchia di Troshan dove io ero parroco, appena arrivato in Albania. Mi recavo spesso a trovarlo nella sua casa; abbiamo celebrato insieme il Triduo Pasquale nel 1994, mi aiutava per le confessioni, in particolare il Sabato Santo quando per la benedizione dei cibi ci alternavamo: io benedicevo i cibi e lui confessava; Lui benediceva i cibi ed io confessavo. La mattina di Pasqua feci tenere a lui l’omelia. È importante la testimonianza che dette: celebravamo all’aperto, sia perché era una bella giornata sia perché la chiesa non era stata ancora completata. Davanti ad una folla immensa cominciò a gridare: “Dove sei tu, Enver Hoxha? Tu hai decretato la morte di Dio, ti sei messo al posto di Dio, hai voluto eliminare il nome di Cristo e di Allah dall’Albania, ci hai torturati, ci hai uccisi e sepolti, dove sei? Cristo è risorto, noi siamo risorti, la fede ha vinto. Tu sei morto. Dio è vivo e noi in Cristo viviamo. Fratelli, godiamo ed esultiamo, alleluia”. (Mons. Nikoll Troshani, il lunedì di Pasqua ,andò in Italia per curarsi, ma, dopo alcune settimane morì, fu riportato in Albania ed è sepolto nella chiesa di Kallmet - Lezhë).

Ed io dico sempre: “Chi non crede alla risurrezione di Cristo, venga in Albania e certamente si potrà ricredere”.

6. Il muro di Tirana cade negli anni 1990-91. Il regime è pressato dalla crisi economica e dalla protesta popolare e ha inizio il processo di transizione verso la democrazia parlamentare. Ma è il periodo delle fughe di massa, delle crisi politiche… Che cosa ricorda di quel tormentato periodo?
Come tutti i periodi di crisi, anche quello degli anni novanta in Albania (e non parlo solo degli inizi degli anni novanta) è stato un periodo di grande fermento: per le tensioni interne che richiedevano un nuovo ordine; per la volontà di riscatto che premeva per ristabilire la giustizia; per l’apertura al nuovo, anche se idealizzato, che spingeva alle fughe di massa; ecc.
È stato un decennio piuttosto travagliato che ci ha resi spettatori – non passivi - di tensioni, anche piuttosto gravi, dove si è rischiata la vita, ma che grazie a Dio si è evoluto e, con gli aiuti necessari, si è cominciato a far più leva sul positivo e a lavorare per migliorare quanto non funzionava. Questo processo non è ancora terminato del tutto.
Negli anni Novanta da ricordare la crisi del 1997 quando, a causa della banche piramidali, lo stato svanì e dal nord al sud tutto era nella mani dei violenti. E poi la lunga crisi dalla Ex-Jugoslavia…con la cacciata degli albanesi dal Kossovo, il bombardamento da parte della Nato con le migliaia di profughi accolti in Albania, quando con le nostre strutture conventuali e parrocchiali siamo stati in prima linea nell’accoglienza e nella cura dei profughi. (anche qui altre due pagine di storia che chiedono ed attendono verità e giustizia!)

7. Quali sono state le sfide affrontate dal potere politico, economico, sociale, ecclesiale dopo la fine del sanguinario regime comunista?
In politica ci si è dovuti aprire alla democrazia; e già questo è stato un cambiamento necessario, ma che ha richiesto anche una ridefinizione di ciò che significa democrazia. I lunghi anni della dittatura non avevano aiutato di certo a crescere in questa direzione e si è dovuto lavorare molto.
Sul piano economico le cose non sono state così semplici, e non lo sono ancora perché si è dovuto accogliere la sfida della povertà estrema e, con gli aiuti dall’estero (come contribuzione e come impegno degli emigrati), tentare di far fronte alle numerose situazioni di disagio materiale. Era un’Albania tutta da rifare. Oggi l’apertura verso l’Europa richiede l’ottemperanza di norme chiare per le quali è necessario ancora adeguarsi.
L’aspetto sociale, un po’ condizionato dai due precedenti in un popolo non più abituato a pensare con responsabilità alla salute del proprio paese, è quello più interessante, perché analizzandolo si può vedere il cambiamento occorso in questi quasi 25 anni di libertà. Purtroppo, accanto ad innegabili passi in avanti, come il superamento di forme sociali antiche, si registrano anche nuove problematiche legate all’influsso dell’occidente con i suoi problemi. In una parola, potrei definire l’Albania come un adolescente che non ha ancora finito di chiarire la propria identità che già si trova a gestire il nuovo che avanza, a volte senza criterio, ma con accoglienza passiva.
Dal punto di vista ecclesiale, si è dovuto anzitutto rispondere al bisogno di spiritualità che emergeva da un popolo che, pur non avendo perso le proprie radici religiose, tuttavia non sapeva più cosa significasse appartenenza ecclesiale. Avendo lo Stato distrutto tutte le chiese o trasformate  in strutture sociali, il primo grande compito è stato quello di riprenderne la proprietà e ricostruire le chiese e strutture necessarie per la pastorale. E ringraziamo le varie Chiese sorelle che ci hanno aiutato mandando missionari e missionarie ed aiuti economici. Ancora oggi l’appartenenza ad una delle fedi presenti sul territorio albanese consiste soprattutto in una tradizione. In secondo luogo si è dovuto colmare il vuoto lasciato dal comunismo che ha fatto perdere a questo popolo la novità portata nella Chiesa dal Concilio Ecumenico Vaticano II. Ci siamo molto dati da fare per tradurre tandi documenti della chiesa, tra i quali il Compendio della Dottrina Sociale della Chiesa, i Documenti Conciliari ed il Conpendio del Catechismo. A fronte di questi bisogni, abbiamo tamponato al meglio le falle e solo ora si può parlare di vera ricostruzione del tessuto ecclesiale, a partire dal discernimento delle vocazioni che, pure, deve fare i conti con il necessario cambio generazionale: le prime vocazioni al sacerdozio e alla vita consacrata sono state un dono di Dio a questa Chiesa, (nel 2000 abbiamo avuto le prime ordinazioni sacerdotali) ma come tutti i doni ha bisogno di essere valorizzato e coltivato perché si sviluppi e maturi.
Oggi ci troviamo ad affrontare le medesime sfide del mondo occidentale: il secolarismo avanza, mentre ancora non si è venuti del tutto fuori dai problemi portati dalla dittatura comunista.

8. Quali i pilastri su cui poggiare la nuova Albania?
Sicuramente il primo, a mio avviso, è la storia come memoria: riappropriarsi delle proprie radici potrà essere un valido aiuto ad accogliere con un sano equilibrio la modernità che avanza.
Inoltre, essere consapevoli della propria identità religiosa potrà aiutare tutte le fedi qui presenti a riconoscersi nella comune adesione all’unico Dio. Questo è un notevole antidoto per tutte le piaghe che ancora sanguinano: essere uniti aiuterà a combattere il degrado sociale, la corruzione politica, ad affrontare ogni tipo di emergenza e rispondere ai bisogni e alle aspirazioni più profonde di questo popolo. Per noi cattolici un grande pilastro è la memoria e la conoscenza ed imitazione della fede e dell’impegno ecclesiale dei nostri “ 40 martiri”, i Servi di Dio Mons. Vincenzo Prennushi e Compagni, uccisi dal regime comunista, che speriamo quanto prima possano essere proclamati beati da Papa Francesco.

9. La visita del papa: che cosa ha significato per il Paese? Ha fatto riemergere la memoria e dato slancio alla ricostruzione morale?
È ancora troppo presto per valutare gli effetti della Visita apostolica di Papa Francesco dello scorso 21 settembre. Tuttavia, i movimenti che si sono visti durante la Visita da parte di tutte le componenti religiose e laiche del Paese, lasciano ben sperare.
Come il 25 aprile 1993, Papa San Giovanni Paolo II, nella Sua visita in Albania, ricostruendo la Gerarchia con la consacrazione dei primi 4 vescovi dopo il comunismo, ha significato un forte impulso alla ricostruzione delle comunità ecclesiali e delle Chiese, grazie anche alla presenza di circa 30 sacerdoti diocesani, francescani e gesuiti e di religiose sopravvissuti al comunismo e di tanti missionari e missionarie, così penso, mi auguro e spero che la visita di Papa Francesco spinga tutti ad un impegno maggiore di evangelizzazione del nostro popolo, continuando i rapporti positivi con le altre religioni. Nello stesso tempo spero che i politici possano far frutto delle tante indicazioni offerte dal Santo Padre, per un impegno maggiore a proteggere la natura, e per una maggior giustizia sociale a favore delle fasce più povere della popolazione.
Sicuramente la presenza del Santo Padre e la sua arte del comunicare hanno seminato molto: a noi il compito di tener viva la memoria di quell’incontro che possiamo definire “storico” e favorire la realizzazione di quelle preziose indicazioni.

10. Sono passati venticinque anni dalla fine della “cortina di ferro”. L’Albania è un Paese “associato” all’Unione Europea. Che apporto può dare a una UE che è stanca, come ha detto Papa Francesco a Strasburgo?
Il popolo albanese non è solo uno “straccio da rammendare”: questa potrebbe essere l’impressione di chi riesce a fare solo una lettura superficiale. L’Albania ha storia, ha cultura, ha risorse naturali e ricchezza di valori. Il vero problema non sarà tanto sapere quale apporto potrà dare alla stanca UE l’Albania, ma come l’UE vorrà accogliere la ricchezza di questo popolo.
I popoli che appartengono all’UE non si conoscono tra di loro se non superficialmente; sarà così anche per l’Albania? La si ingloberà fino a farle perdere la sua identità? Se ne sfrutteranno le ricchezze a vantaggio solo di chi ha l’abilità di appropriarsene? Ci auguriamo di no.

Intervista di Sabina Fadel

Intervista di Sabina Fadel a Mons. Angelo Massafra OFM –
22/07/2014

 
 1. Che cosa significa per la Chiesa d'Albania la venuta di Papa Francesco? Che cosa vi attendete da questa visita?
        La visita del Santo Padre significa (in senso biblico) una visita del Signore. E’ il Signore Gesù che viene a visitarci tramite il suo rappresentante sulla terra. E’, quindi, un momento di grazia al quale bisogna prepararsi adeguatamente non solo in tutte le componenti organizzative, che sono indubbiamente necessarie, ma soprattutto bisogna prepararsi spiritualmente con la preghiera, con la riflessione, di modo che la venuta del Papa non ci colga sprovveduti e facciamo scivolare via questo grande evento.
     Desidero ardentemente,  e mi auguro che tutta la Chiesa d’Albania desideri che la visita di Papa Francesco lasci in noi un segno vivo nel nostro spirito e nella nostra vita. Lo stesso Papa ha detto che viene a riconfermarci nella fede. E quindi l’aspettiamo come figli che aspettano il proprio Padre spirituale, perché ci riconfermi nella fede. Lo aspettiamo perchè ci parli in nome di Dio e ci trasmetta un poco del suo spirito ardente, generoso, entusiasta, infaticabile per il Regno, che è lo spirito di Cristo. Lo aspettiamo con grande gioia perchè ci contagi quel suo stile particolare di vita che incoraggia, da forza, da speranza e consolazione.
   Siamo certi che sarà un grande evento memorabile e che rimarrà impresso in maniera indelebile nei nostri cuori e nelle nostre vite.

  2. Ci può raccontare la storia di uno o due “martiri” albanesi? Quella che lei ritiene più significativa ed emblematica delle sofferenze vissute dalla chiesa albanese.
 E’ difficile scegliere la storia più significativa tra i martiri albanesi, perchè ciascuno di loro ha mantenuta alta la fiaccola della fede e ha preferito subire atroci torture e morire piuttosto che rinnegare Cristo.
  Ho scelto la storia del servo di Dio Nikolle Vinçenc Prennushi, Arcivescovo, non solo perchè è il primo nella lista dei martiri albanesi ma anche perchè è stato uno fra i personaggi di maggior spicco. Ho anche scelto la storia della serva di Dio Maria Tuci, perchè l’unica donna “martire” di questa lunga lista di “martiri” albanesi del periodo comunista di Enver Hoxha.
                                       1. S. E. Mons. Nikolle Vinçenc Prennushi
      Il servo di Dio Nikolle Vinçenc Prennushi fu condannato da Enver Hoxha il 19 marzo del 1949 a vent’anni di carcere duro dove morì per le torture subite,  perchè si era rifiutato di fondare una Chiesa nazionale antagonista a Roma.
      Egli, non era solo uno scrittore di talento, abile nel far rivivere sulla pagina il ricco patrimonio folclorico del suo Paese, era anche un frate francescano, un sacerdote e un vescovo. A Durazzo lo chiamano il Thomas Becket d’Albania.
      Nato a Scutari il 4 settembre 1885; aveva frequentato il liceo presso il collegio dei francescani a Troshan, perfezionandosi in teologia in Austria. Celebrò la prima messa il 25 marzo 1908; fu direttore della tipografia francescana, direttore del collegio francescano e due volte provinciale; nel 1936 viene consacrato vescovo di Sappa e poi nominato arcivescovo di Durazzo.
           Alla sua storia è ispirata l’opera teatrale, “Il petalo e il fiore”, di Antonio Zanoletti, nel 2012 a Rimini. Quest’opera teatrale è la rappresentazione di una “tragedia” quale storia di una comunità e di un popolo. Il dialogo tra i due protagonisti — il dittatore Enver Hoxha e il prelato Vinçenc Prennushi — racchiude e simboleggia l’intera narrazione: la dittatura tenta di asservire a sé la Chiesa, e l’inevitabile rifiuto scatena una violenza tanto palese quanto feroce.
         “Il petalo e il fiore”, nel suo sbocciare e ritrovarsi in scena, è un omaggio agli amici albanesi, alla loro terra, alla loro storia, a tutto il popolo albanese, che nella profezia di santità dei suoi martiri dice che il destino non è la morte ma la vita, e la riconquista piena della vera identità.
                                    2. Maria Tuci

             Nacque nel 1928. Studiò a Scutari presso l’istituto delle Suore Stimmatine, presso cui entrò come aspirante. Coraggiosa e forte nelle sue convinzioni di fede, con la venuta del comunismo partecipò al gruppo clandestino di resistenza. Insieme con altri giovani delle scuole cattoliche e anche con alcuni seminaristi, distribuiva volantini contro le prime elezioni del regime. Il 10 agosto del 1949 Maria Tuci fu arrestata insieme con altri familiari e imprigionata per un anno a Scutari.
             Molto bella d’aspetto, si oppose alla violenza che volevano farle subire durante la prigionia. Per questo motivo venne sottoposta a interrogatori, a dure torture, e veniva spesso picchiata selvaggiamente. La sua prigione era un buco senza luce né aria. Una volta al mese, tramite un suo amico, riusciva ad avere un cambio di biancheria da parte di sua mamma, che condivideva con la compagna di cella.
             Una testimone racconta che nei giorni di gelido inverno rimanevano abbracciate per avere un po’ di calore. Quando invece pioveva, l’acqua raggiungeva i materassi e restavano a mollo per intere giornate. Per non aver acconsentito alle lusinghe amorose di uno dei capi, fu messa dentro un sacco con un gatto selvatico, sballottata e picchiata crudelmente.  
            Trasportata nell’ospedale civile di Scutari in gravi condizioni, prima di morire disse ad una sua amica che andò a visitarla: “Si è avverata la parola del mio persecutore che mi aveva detto che mi avrebbe ridotto in uno stato tale che neppure i miei familiari mi avrebbero potuto conoscere.  Ringrazio Dio perché muoio libera! “
           Dopo pochi giorni morì. Era il 24 ottobre 1950.

Solo due storie, dicevo, che potremmo definire emblematiche in quanto racchiudono, anche se non soddisfano, le grandi sofferenze di un intero popolo.
Molti di loro sono morti al grido di “Viva Cristo Re, Viva l’Albania”: ci auguriamo che con la venuta di Papa Francesco nella nostra terra questo grido diventi una nuova manifestazione di amore per Cristo da parte di tutti i cristiani albanesi che, in forza di questo amore, siano capaci di imprimere a questa terra un nuovo volto.    
Viviamo l’evento storico della visita di Papa Francesco, che certamente ci riaccenderà la speranza, in attesa che, conclusa la “Positio” da parte della Postulazione, entro l’anno 2014, in un prossimo futuro questi nostri “Servi di Dio” possano essere proclamati ufficialmente dalla Chiesa “Beati Martiri”.

Mons. Angelo Massafra OFM
Arcivescovo Metropolita di Scutari-Pult

Intervista Don Nike

Intervista me Imzot Angelo Massafra Arqipeshkëv i Kryeipeshkvisë së Shkodrës i dalë nga Urdhri i Fretërve Minorë, dhënë për gazetën Koha Javore – Mali i Zi.

- Imzot, për në fillim, Ju lutem na jepni një biografi të shkurtër Tuajën?

Kam lindur në Shën Marcano, të Shën Jozefit (Taranto-Pulia), më 23 mars 1949, në Itali dhe jam arbëresh.
Ka marrë edukimin qytetar dhe fetar në institute të ndryshme shkollore të Urdhrit të Fretërve e studimet e larta filozofiko-teologjike në Pulia.
Jam shuguruar meshtar i Urdhrit të Fretërve e më 21 shtator 1974 në Leçe (Pulia).
Kam qënë ngarkuar me detyra të ndryshme kishtare në vende të ndryshme e institucione në krahinën e Pulias.
Kam ardhur në Shqipëri në vitin 1993 për formimin e të rinjve shqiptarë që ishin kandidatë për jetën rregulltare në Urdhrin e Fretërve Minorë në Lezhë. Kam qenë mësues i novicëve deri në vitin 1996, si dhe famullitar në famullinë e Troshanit, si dhe kam patur edhe detyra të tjera kishtare.
Më 6 dhjetor 1996, Shenjtëria e Tij, Papa Gjon Pali II, më ka emëruar Ipeshkëv të parë në Dioqezën të Rrëshenit (Abacia e vjetër e Oroshit, në Mirditë) dhe Administrator Apostolik të Dioqezës të Lezhës.
Më 6 janar 1997 u shugurova nga Papa Gjon Pali II në Bazilikën e Shën Pjetrit, në Vatikan.
Më 28 tetor 1997, pas vdekjes së Arqipeshkvit Metropolit të Shkodrës, Shkëlqesisë së Tij, Imzot Frano Illisë, u emërova Administrator Apostolik Kryedioqezës të Shkodrës dhe i Dioqezës së Sapës (Nënshat – Zadrimë).
Më 28 mars 1998, Papa Gjon Pali II, shpalli emërimin tim si Kryeipeshkëv Metropolit të Shkodrës dhe Administrator Apostolik të Dioqezës së Sapës.  Nga 6 mars 2000 nuk jam më Administrator Apostolik i Sapës.

- Si e vendoset të vini për të vepruar në Shqipëri dhe Ju si Arëbrësh si e imagjinonit më parë Shqipërinë?

Gjatë Seminarit kisha gjithmonë dëshirën për të ardhur si misionar në Shqipëri, nëse do të rikthehej liria fetare. Për ne, Shqipëria ishte një vend ku nuk kishte liri civile dhe fetare; kishim kureshtjen për të njohur vendin e etërve tanë, por ishte e pamundur. Kemi dëgjuar shumë, madje që kur isha fëmijë, për atdheun tonë dhe për  bëmat e heroit kombëtar Gjergj Kastrioti,i cili i priu qëndresës kryelartë shqiptare për njëzetepesë vjet (1443-1468) kundra pushtuesve Osman. Madje, neve Arëbreshëve, në kujtesën tonë na mbetej si një ngjarje e pa harruar ajo që Arëbreshi papa Klementi XI pati  bërë për tokën mëmë (1700-1721). Një përshtypje të veçantë tek unë për “kishën në heshtje” patën lënë fjalët e papës Gjon Pali II, më 6 tetor 1980 nga Otranto, ku ai ishte shprehur: “Dhe kështu, në këtë rrethanë të sotme nuk mund të mos e çoj vështrimin tim tej detit; te Kisha jo e largët heroike e Shqipërisë, e tronditur nga përndjekja e gjatë dhe e egër, por pasuruar nga dëshmia e  martirëve të vet: ipeshkvinj, meshtarë, rregulltarë e rregulltare, besnikë e të thjeshtë”.  
Shpesh kemi dëgjuar nëpërmjet Radio Tiranës emisionet që transmetonte aso kohe kundër imperializmit, reaksionizmit, etj. Në krahasim më kushtetutën ateiste të vitit 1976, qeveria e Shqipërisë në vitin 1991, përshtati një normë kalimtare të Kushtetutës, si shtet laik, duke respektuar të drejtën e besimit fetar. Kisha mundi t’ja nisë rishtasi plotësisht rrugës së saj, për t’ia predikuar Ungjillin (Lajmin e Gëzuar) popullit të ngujuar. Nevoja, për t’i ardhur në ndihmë vllezërve në ngushticë  më nxiti të vij në Shqipëri për të ofruar ndihmën time si meshtar në vitin 1993.

- Pas një kohë pune në Shqipëri si misionar, si e përjetuat emërimijn tuaj për ipeshkëv të Rreshënit, nga papa Gjon Pali i II?

Sikurse thashë edhe më sipër, në Lezhë punova për formimin e të rinjve shqiptarë që ishin kandidatë për jetën rregulltare në Urdhrin e Fretërve Minorë, d.m.th. si mësues i novicëve, njëheri isha dhe famullitar në famullinë e Troshanit deri në vitin 1996.
Angazhimet nuk më mungonin kur më thirrën për një mision të ri që nuk e kisha menduar kurrë. Ky mision më hodhi nga kuvendi i qetë, në një jetë më të impenjuar kishtare në Shqipëri. Gjithë kjo ndodhi në vitet që qenë të vështira dhe tragjike për Ballkanin dhe për atë që ndërkohë ishte bërë atdheu im i ri: Shqipëria.
Emërimi për ipeshkëv në vitin 1996, qe papritur, ishte i paparashikuar. Duke qenë i vetdijëshëm për dëtyrimin që mban kjo shërbim, kundërshtova sa pata mundësi, në fund iu dorëzova vulletit të Zotit që më fliste nëpërmjet Papës Gjon Pali II-të

- Shkodra është qendër e lashtë e qytetrimit shqiptarë. Si u gjetë pasi e morët detyrën e kryeipeshkvit të kësaj Metropolie dhe çfarë rroli në kishë luajnë misionarët e huaj dhe priftërinjët nga Kosova?

Aso here, Shkodra, ishte një kryedioqezë që po rritej, me shumë përpjekje dhe admirim ishte udhëhequr nga Mons. Fran Illia dhe nga Ipeshkvi ndihmës Mons. Zef Simoni. Kishin hedhur themele të forta për një të ardhme të mirë e të sigurtë... . Por fatëkeqësisht trazirat e vitit 1997 kishin bllokuar gjithçka. Si  kryeipeshkëv i posaemëruar në krye të kësaj dëtyre, për ta rimkëmbur kryedioçezën më duhej të punoja shumë dhe në shumë drejtime: në anën baritore (edukimit shpirtëror), socijale, organizative etj. Së bashku më klerin të pakt vendas dhe atë të ardhur, arritëm suksese të kosiderueshme duke punuar në vreshtën e Zotit.
Duke patur parasysh të kaluarën e hidhur por dhe krenare të kësaj të kryedioçeze, kam nder të jem kryeipeshkëv dhe qytetar shqiptar i këtij qyteti.
Çka i përkët pjesë së dytë të pytjës së juaj më duhët të thëmë se, roli i misinarëve të huaj dhe mështarëve nga Kosova të ardhur ndër të vetët, duke punuar në kushte të vështrira jete, është tejet i madh. Me që më jëpet rasti nga Ju, dua të shprehi vlerësimin dhe falenderimim tim për punën të cilën janë duke bërë për të ndihmuar Kishën  “Martire”, shqiptare në rimkembjen e saj.

-    Gjendeni në postin e Presidentit të Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë, cili është bashkpunimi i Juaj më Kryeipeshkvinë e Tivarit, historia e të cilës është e lidhur ngusht më Kryedioqezën Tuaj?

 Kisha Katolike është Kishë e gjithmbarëshme (Katholikos). Ajo, për shkak të veprimtarisë që bënë është e ndar në provinca administrative –dioçeze. Kurse, në nivelët shtetrore është e organizuar si Konferencë Ipeshkvënore. Shën Pali, Apostull i cili pat Ungjillzuar Ilirikun, shprehët:  në Krishtin e kemi kryet dhe të gjithë jemi gjymtyrë të të njëjtit trup. Si gjymtyrë Hyji na ka vendosur shumë pranë njëra-tjetrës. Më kryedioçezën e Tivarit na lidh ngusht edhe e kaluara historike. Siç jeni në dijeni, dioçeza e Shkodrës gjatë vitëve 1089-1867, ka qenë varëse (sufragane) e kryedioçezës së Tivarit.  Prandaj nuk mund të mos bashkëpunojmë ngushtë. Mons. Zef Gashi – të cilin gjej rast ta përshëndes edhe me anë të kësaj interviste – është i ftuari i gjithmonshëm në takimet e Konferencës sonë. Më lejoni t’i kujtoj lexuesit se Mons. Gashi ishte në vitin 2003 Presidenti i Komisionit për kremtimin e 300-ndë vjetorit të Kuvendit të Arbërit. Gjithashtu ne jemi së bashku në iniziativa liturgjike, katekistike, dhe në këtë kemi shumë lehtësime pasi jemi i njëjti popull, kemi të njejtën traditë dhe flasim të njëjtën gjuhë.

-Në Shkodër veprojnë, Bashkësia Islame dhe Kisha Ortodokse Autoqefale Shqiptare. A keni marrdhënje më këto dy institucione fetare?

Marrëdheniet ndërfetare në Shkodër janë të mira, qoftë në nivelin e lartë, qoftë midis besimtarëve. Shqipëria dhe Shkodra, edhe sot, janë një shembull i bashkëjetesës fetare. Bashkpunimi i ngushtë midis krerëve e fesë ka shpëtuar Shkodrën dhe Shqipërinë në vitin 1997 nga një luftë dhe shkatërrimi i madh. Jemi duke punuar për të ngritur në Shkodër një Këshillë  ndërfetar permanent (të vashdueshëm).
Patjetër marrëdhenjet nuk janë dhe nuk mund të jenë vetëm juridike. Mund të përmirësohen gjithmonë e më shumë, veçanerisht nëpërmjet një njohje më të thellë e fesë krishtëre dhe e fesë islame dhe një respekt anasjelltas.

- Jeta fetare është ngusht e lidhur më jetën shoqërore dhe politike. Si e vlerësoni situatën momentale në Shqipëri?

Në qoftë se bëjmë një pamje retrospektive, unë them se me gjithë problemet që kemi pasur si dhe emergjencat: më 1997 kemi patur emergjencën e gjatë dhe pas trazirat sociale; më 1998 ka qenë emergjenca e Kosovës ku më 1999 qe shpërthimi i luftës. Pra po të kemi parasyshë se sa emergjenca kemi kaluar mund të them se Kisha Katolike ka bërë hapa shumë të rëndësishëm e të jashtëzakonshëm.
Duke patur ende në Shqipëri një situate sociale dhe ekonomike të vështirë, dhe një pjesë e madhe e shoqërisë, veçanarisht në Veri, vuajnë nga varfëria dhe nga papunësia, Kisha vazhdon punën e saj, dmth. vepren e ungjllzimit, të formimit dhe ndërgjësimit. Pasi diktatura komuniste ka shkatërruar çdo koncept të së mirës së përbashkët, si Kishë jemi të impenjuar dhe në veprat e bamirësisë, me shkollat, me ambulatorë etj. Ne jemi afër njerëzve, kërkojmë t’ju japim shpresë, dhe nxisim për pajtimin.
 Kudo jemi në emër të Zotit dhe për popullin e tij. Pra i kemi kushtuar jetën tonë Zotit, besimtarëve dhe vëllezërve e motrave shqiptarë, dhe ne jemi të kënaqur kur shohim se punët edhe përkundraj një ngadalsije  po shkojnë mirë.

- Si e mendoni integrimin shpirtërorë dhe kombëtar të shqiptarëve të Gadishullit Ballkanik?
 
Mendoj se pas rënjies së Murit të Berlinit  dhe pas kthimit të lirisë në Shqipëri 1991, si dhe pas luftrave në ish-Jugosllavinë 1991-1999, ka ardhur koha që të gjithë popujt e Gadishullit Ballkanik të bëjnë një hap përpara më të vendosur dhe më cilësor. Kjo do të thotë:
të vlerësojnë vlerat kombëtare të çdo populli duke kapërcyer kështu nacionalizmin. Të mbërrihet në vetëdijen dhe të pranohet historia në aspektet pozitive dhe negative që ajo mbart përgjatë luftrave pushtuese nga njëra anë dhe të mbijetësën nga ana tjetër e Ballkanit.  
Duhet njohur historia, duhet pranuar ajo si dhe duke pastruar kujtesa me ndihmën e Zotit: këtë na këshillon edhe Papa Gjon Pali II-të.
Dua të shtoj se ëndërroj rajonin e Ballkanit në paqe, një bashkëjetesë paqësore e pranisë së popujve, një Mozaik popujsh dhe besimesh të cilët nuk luftojnë më njëri-tjetrin; ku secilit i jepet e drejta e lëvizjes; ku njihet të drejtat e njeriut dhe të minoriteteve dhe ku të ketë një bashkëpunim të ndërsjelltë. Kjo vlen edhe për besimet fetarë të pranishme.
E gjithë kjo, në mënyrë që integrimi në Europë të jetë i sigurtë e mbi të gjitha do të ishte e pëlqyeshme që të integrohemi në Europën e vlerave.

-  Porosia Juaj për lexuesit e gazetës sonë “Koha Javore”?

T’i shërbeni me përkushtim lexuesit. Të bëheni një dritare nëpërmjet të cilës duken çartas vlerat dhe hirarkia e vërtetë e tyre. Ju duhet të merrni mbi vete detyrën e lartë që t’i përcillni lexuesit mentalitetin e shëndoshtë për një jëtë të vërtetë e që kërkon Lumturin e vërtetë. Në këtë edhe ju - duhet sikurse të gjithe ne - të lejoni pikëpyetje para zgjedhjeve të përditëshme, në mënyrë që të edukoheni në ndërgjegjje të drejtë qytetare e fetare.

Ju falenderoj për intervisten, dhe një herë më lejoni të përshëndes lexuesin për interesin e treguar.

Inervistoi:  Gjekë Gjonaj-Ulqin

  

INTERVISTA per diocesi MIRDITA

 


ANGELO MASSAFRA
Argjipeshkëv Metropolit i Shkodrës

 

Mons. Angelo Massafra është italo-shqiptar (arbëresh), lindur në San Marzano të San Giusepes (Itali) në vitin 1949. Bën pjesë në Urdhërin Françeskan. Është shuguruar meshtar në vitin 1974. Ka mbuluar funksione të ndryshme, veçanërisht në formimin e studentëve të rinj françeskanë, më parë në Itali dhe më vonë në Shqipëri, ku punon qysh prej vitit 1993. Ka qenë Këshilltar i Provincës Françeskane shqiptare dhe Famullitar i Troshanit.
Me 7 dhjetor 1996, Papa Gjon Pali II themelon Dioqezën e Rrëshenit (Mirditë), në vend të Abacisë territoriale të Oroshit, që përfshin rrethet Mirditë, Burrel, Bulqizë e Peshkopi, duke emëruar si të parin Ipeshkëv të Rrëshenit dhe Administrator Apostolik të Dioqezës së Lezhës Mons. Angelo Massafrën OFM. Ndërmerr një varg projektesh për kishat e Dioqezës së re, bashkëpunon për krijimin e Shoqërisë Kulturore Katolike “Abat Doçi”.
Në marsin e vitit 1998 Selia e Shenjtë e emëron Argjipeshkëv Metropolit të Shkodrës, detyrë në të cilën gjendet dhe sot.
Është zgjedhur Kryetar i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë, në qershor 2000.

MIRDITA, SHTËPI E KATOLICIZMIT
 
    Pyetje: Jeni i pari Ipeshkëv i Dioqezës së Rrëshenit, krijuar nga Papa Gjon Pali II në dhjetor të vitit 1996. Ç’do të thotë për një arbëresh të Urdhërit Françeskan misioni i shenjtë në Mirditën e besimit katolik të pa bjerrë asnjëherë për gjatë historisë së saj?

    Përgjigje: Shugurimi Ipeshkvnor që Papa më ka bërë mua si Ipeshkëv i parë i Dioqezës së Rrëshenit të porsa themeluar, është jo vetëm një nder, por dhe një detyrë, duke parë se është një Dioqezë në ndërtim, krejt e re, pra që do të ndërtohet prej fillimit, prej themeleve. Prandaj kjo përbën për mua një nder dhe detyrë si françeskan, për të realizuar atë që Jezusi i tha Shën Françeskut në Kishën e Shën Domjanit: “Shko e ndërto kishën time që është rrënuar”.
Shugurimi ipeshvnor ka qenë një thirrje që Papa më ka bërë mua dhe më ka besuar në kushtet e mia, që të bëja si Shën Françesku dhe të rindërtoja kishën dhe institucionet që kanë qenë të ndërtuara në Rrëshen dhe për të vënë themelet e një dioqeze që do të ecë sipas parimeve të Koncilit të Vatikanit II. Në këtë kuptim mund të them se ka qenë edhe angazhimi im për të ndërtuar Kishën Katolike më të plotë, duke ndërtuar strukturat e saj për të ecur më tej. E për këtë them se për mua është një nder dhe detyrë, sepse si ipeshkëv françeskan unë kam patur këtë angazhim vërtetë për të ndërtuar vendin tonë dhe kishën tonë në çdo vend e fshat të Dioqezës.
    Duke kujtuar e duke nderuar ata që më kanë paraprirë si Abatë në Abacinë e Oroshit, që kurrë nuk duhet t’i harrojmë, duhet të them se një prej angazhimeve që kam pasur ka qenë rindërtimi i kishës së Oroshit, kjo dhe për të nderuar ish Abacinë. Jam i kënaqur që duke u larguar nga Rrësheni, pas emërimit si Arqipeshkëv në Dioqezën e Shkodrës, Kisha e Oroshit kishte filluar rindërtimin. Thirrja ime si ipeshkëv është një vazhdimësi por dhe një hap i ri për jetën e re në Kishën Katolike të Mirditës.
 
Pyetje: Cilat janë mbresat më të forta tuajat nga kohëqëndrimi në Mirditë, në mënyrë të veçantë roli i ipeshkvit dhe i misionarëve në krizën e vitit 1997? Po në bashkëpunimin me shoqatën kulturore katolike “Abat Doçi”?
    
Përgjigje: Unë kam jetuar në Rrëshen në vitin më të vështirë. Është e vërtetë, edhe unë s’e di se si kam patur mundësi për të tejkaluar një moment shumë të vështirë njerëzor, shpirtëror, nga ana shoqërore dhe nga ana kishtare, kur në Shqipëri në atë moment kishim humbur arësyen, logjikën kishim humbur gjithçka. Vetëm Zoti na ka liruar nga kjo e keqe, nga humnera më e tmerrshme. E them me vetëdije, unë dua të falënderoj të gjithë mirditorët. Unë kurrë nuk do t’ju harroj, sidomos në ditën e pranimit, më keni pranuar si bariun tuaj në një mënyrë të veçantë. Edhe unë besoj nuk ju kam zhgënjyer dhe kurrë nuk ju kam braktisur. Largimi nuk ka qenë faji im, por kam zbatuar vullnetin e Papës. Mua, duke qenë françeskan, dhmth.për kushtet e dëgjesës, unë kam dëgjuar Papën, qoftë në emërimin si ipeshkëv i Rrëshenit, qoftë si argjipeshkëv i Shkodrës. E atëherë duke dëgjuar diçka do të bësh, diçka do të nisësh e diçka do të lëshë. Do t’ju falënderoj ju, sepse kudo ku kam qenë kurdoherë, kam pranuar me gëzim këtë detyrë dhe me pak frikë: sepse kur isha frat isha mësuar me qenien frat, por që të shërbesh ipeshkëv do të mësosh. Jam shumë i gëzuar, se kudo kam shkuar pa frikë në vitin 1997, e askund personalisht nuk kam patur probleme, as në Kaçinar, as në Orosh e as në ndonjë vend tjetër në atë moment. Si kishë kemi patur problem në Malaj kur janë sulmuar meshtari dhe motra.
Pasi kam hyrë solemnisht si Ipeshkëv, më 19 janar në Rrëshen e më 26 në Lezhë, në  momentet kur filluan rrëmujat dhe problemet në Jug, dhe më vonë në mars kur shpërthyeu gjithçka, në atë kohë kemi ecur dhe unë nuk kam patur kurrë probleme, s’kam pasur kurrë frikë. Kam qenë edhe vetë i kujdesshëm, kam evituar të ecurën natën. Por kudo na kanë mirëpritur.
Fakti që kemi qenë këtu, kemi qëndruar me popullin tonë pa u larguar ka qenë një shënjë shprese për të gjithë. Po kemi guxuar të ecim se nuk i kemi patur borxh kujt dhe kemi shpallur vetëm fjalën e Hyut dhe kemi vazhduar celebrimin e meshëve.
Një gjë tjetër që dua të them është se kam kaluar mirë edhe me misionarët e tjerë dhe me murgeshat. Të gjithë  kemi bashkëpunuar mirë, kemi arritur të realizohen marrëdhënie vëllazërore të forta.
Një gjë që unë kujtoj shumë dhe që më ka ndihmuar është se këtu kam gjetur një tokë të përgatitur me punën e misionarëve dhe një moment i rëndësishëm është themelimi i Shoqërisë Kulturore Katolike “Abat Doçi”, të cilën unë e kam për zemër. Kështu unë krenohem për këtë gjë e kënaqem kur dëgjoj se ju keni vazhduar punën tuaj si Shoqatë Kulturore dhe për së largu ju ndjek.

Pyetje:Ndërtimi i Katedrales së re në Rrëshen, është një ngjarje e rëndësishme për komunitetin katolik të Mirditës dhe për Kishën në tërësi. Cili është vlerësimi për këtë dhe si e shihni të ardhmen e Mirditës dhe të Kishës Katolike aty?

Përgjigje: Një prej angazhimeve që kemi patur prej fillimit ka qenë ndërtimi i një katedraleje që i përkiste Dioqezës së Rrëshenit. Padër Lino kishte filluar një projekt me Dioqezën e Bolonjës për ndërtimin e një kishe në Rrëshen, por kjo kishë menjëherë pas emërimit të Dioqezës së Rrëshenit, ka qenë e detyruar të bëhet katedrale, prandaj u bë e detyrueshme të ndryshojë programi. Duke qenë katedrale duhej projekt tjetër e ne bëmë atë që tash është në përfundim. Na u desh shumë punë gjersa zgjidhëm problemin e truallit për të cilin kemi patur shumë probleme. Kam shkuar më pas në Bolonja, në shtator të vitit 1997 në Kongresin Kombëtar Eukaristik dhe kam qëndruar atje 9 ditë, me qëllim që prania ime të nxiste më tepër ipeshkvinjtë, Kardinalin dhe besimtarët e Bolonjës për të na ndihmuar e për të na mbështetur më tepër, për të ndërtuar Katedralen, duke shumëfishuar angazhimin, pasi nuk ishte më një kishë e zakonshme.
Ndërtimi i katedrales që kemi nisur është një nder i madh që po bëhet realitet për mirditorët.
Për këtë falënderoj Zotin dhe Administratorin Apostolik të sotëm padër Kristoforin që ka vazhduar me një angazhim të jashtëzakonshëm dhe me mundim ndërtimin e kësaj Katedraleje.
Por çfarë domethënie ka ndërtimi i Katedrales?
Është një shpresë mbi të gjitha nga ana e idealitetit por edhe nga ana e punësimit. Kjo krahinë gjatë shekujve njihet si krahina më katolike në vend. Ka qenë një krenari për të krijimi i një Dioqeze të re me një ipeshkëv. Kjo Katedrale do të tregojë se çfarë do të bëhet tani Mirdita. Duke qenë krahina më e fortë nga ana katolike, jo vetëm ka qenë krenare, por ajo i ka rezistuar më tepër komunizmit. Por ajo ka qenë edhe më e vuajtura dhe ka pasur shumë më tepër pasoja negative. Atëherë ndërtimi i një katedraleje është një nxitje, dmth:
”o Mirditë, o krahinë e Mirditës, që ti krenohesh pse ke qenë shtëpi e katolicizmit, mbrojtëse e katolicizmit, atëherë në kohën e turqve, kthehu dhe tani ajo që je - krahina katolike e vërtetë që ndjek Papën, Zotin dhe që riformohesh e rindërtohesh mbi parimet e Kishës Katolike Botërore, që ka si themel tani në shekullin e ri Koncilin II të Vatikanit dhe ky është dhe një urim”.
Një prej gjërave që dua të them është se etërit vinçensianë së bashku me motrat e pranishme kanë punuar shumë për Mirditën, për këtë vend. Por duke mos harruar se kur kam qenë Ipeshkëv unë, Dioqeza u formua në katër rrethe, ku janë Mati, Dibra, Bulqiza me qendër në Mirditë. Ne kemi shkuar edhe në Mat edhe në Peshkopi edhe pse koha qe e kufizuar për mua. Gëzohem kur shoh se ato projekte që kemi menduar atëherë janë vazhduar.

Pyetje: Në të kaluarën në mes Mirditës dhe Shkodrës ka pasur lidhje të forta dhe bashkëpunim në rrafshin kulturor, arsimor, fetar që në njëfarë mënyre vazhdon edhe sot. A mendoni se ka arsye dhe vend për një bashkëpunim edhe më të madh midis këtyre dy trevave dhe na cilat kahje?

Përgjigje: Ju kujtoj se ne duhet të kemi një pamje e gjithmbarshme duke qenë në Kishën Katolike që është unike. Atëherë ndarja dioqeziane është, mund të them, një ndarje administrative. Por nga ana e qëllimeve dhe bashkëpunimit në çdo pikpamje, qoftë dhe atë të mbështetjes, duke shikuar se Rrësheni është një Dioqezë sufragane të Kryeipeshkvisë së Shkodrës, mendoj se pavarësisht nga marrdhniet shumë të mira nga ana njerëzore, shpirtërore, kulturore, është i domosdoshëm një bashkim, sepse jemi një krahinë kishtare, ku përfshihet Shkodra si Dioqeza kryesore me katër dioqezat e tjera që janë Lezha, Rrësheni, Sapa dhe Pult-Bajza. Atëherë kuptohet Metropolia ka një rëndësi të veçantë në shkallë vendi. Ka një rëndësi si nga ana kulturore, fetare, arsimore. Pra ka dhe një nevojë bashkëpunimi. Gjithmonë unë i kam thënë At Kristoforit, Administratorit Apostolik të Rrëshenit, nëse ka nevojë për diçka, mund ta bëjmë dhe së bashku, qoftë nga ana e ndihmës meshtarake por dhe në aspekte të tjera. Duke respektuar pavarësinë e secilit dioqezë, ne bashkëpunojmë qoftë ndërmjet dioqezave të Shqipërisë qoftë me Kishën të tërë në mbarë Botën me Papën në krye dhe mendoj se do të vazhdojmë. Në Shkodër për shembull, kemi Seminarin Ndërdioqezian dhe Shkollën e  lartë për filozofi-teologjinë, ku vijnë të gjithë seminaristët e vendit.
    
Pyetje: Tani jeni në detyrën e lartë të Argjipeshkvit të Shkodrës dhe Kryetar i Koferencës Ipeshvnore të Shqipërisë. A mendoni se Kisha Katolike po i kryen detyrat e saj madhore, pas ringjalljes së saj në fillimin e viteve `90 dhe “ç’lajme të mira” do të kemi prej saj në të ardhmen? Në këtë sens a mendoni të veçoni ndonjë eveniment a diçka tjetër lidhur me Dioqezën e Rrëshenit, ku dihet se ajo përfshin edhe rrethet Mat, Bulqizë dhe Peshkopi?
 
Përgjigje: Unë mendoj se dhe Dioqeza e Rrëshenit është duke marrë një pamje, pavarësisht nga numri i vogël i meshtarëve. Një pamje përgjithësisht të plotë edhe nga ana strukturore. Dioqeza e Rrëshenit ka më shumë kisha të ndërtuara se Dioqeza e Shkodrës. Për këtë unë e falënderoj Padër Kristoforin. Është e vërtetë, është një nder për vinçensianët, por është edhe një angazhim që Kisha Katolike ka bërë në tërë Shqipërinë.
 Unë dua të trajtoj edhe një problem të dytë, problemin e shkollës profesionale. Gjithmonë kemi punuar për të varfërit, për ndërtimin e kishave, por  sa kemi punuar së bashku për këtë shkollë vetëm Zoti e di. Tani duket se jemi duke ecur mirë. Së bashku i kemi dëshiruar dhe së bashku i kemi nisur.
Është një gjë e rëndësishme se shkollat janë një ndër faktorët kryesorë për zhvillimin e vendit tonë. Shkolla profesionale me emrin e “Shën Jozefit Punëtor” besoj se pas një a dy vitesh do të ketë përfunduar. Ajo ndërtohet për të rinjtë e fshatrave në mënyrë që të punësohen, pra që të mësojnë zanatet, pasi ajo do të jetë një shkollë profesionale, në mënyrë që qoftë në Shqipëri, qoftë kudo që do të shkojnë, të jenë ndërtues. Edhe nëse shkojnë në mërgim të shkojnë si punëtor me një profesion, të jenë punëtorë të vlerësuar, e jo si sot kur shqiptarët e në përgjithësi emigrantët kudo nuk i vlerësojnë, përkundrazi shpesh herë i shfrytëzojnë.
Dioqeza e Rrëshenit ka marrë një pamje që i përfshin të katër rrethet. Kudo janë duke punuar e kudo do të vijnë meshtarë të tjerë që të shpallet Ungjilli.
Jo vetëm në Mirditën e vjetër, por edhe në zonën e Suçit, Burrelit apo në zonën e Dibrës. Por mund të them se jemi duke ecur me shumë vështirësi. Në qoftë se bëjmë një pamje retrospektive, unë them se me gjithë problemet që kemi pasur si dhe emergjencat, po të kemi parasyshë që unë kam celebruar 5 vjetorin e shugurimit ipeshkvnor, se unë kam lindur si Ipeshkëv në emergjencë: më 1997 kemi filluar emergjencën; më 1998 ka qenë emergjenca e Kosovës; më 1999 ka qenë shpërthimi i luftës. Pra po të kemi parasyshë se sa emergjenca kemi kaluar mund të them se Kisha Katolike ka bërë hapa shumë të rëndësishëm e të jashtëzakonshëm. Kudo na nderojnë, kudo na respektojnë, kudo shohin se ne kemi ardhur këtu për të mos fituar asgjë për vete, por për Zotin dhe për popullin. Pra i kemi kushtuar jetën tonë Zotit, besimtarëve shqiptarë, dhe ne jemi të kënaqur kur shohim se shkon mirë gjithçka. Fitimi ynë i vetëm është shpirtëror se kemi qenë të dobishëm për Kishën Katolike dhe për shqiptarët dhe jemi duke ecur drejt një objektivi që kishim parashikuar.

Pyetje: Edhe diçka, qoftë edhe shkurt, për ditët e pajtimeve që keni organizuar në Shkodër?

Përgjigje: Një prej angazhimeve që kam pasur, sidomos pas ardhjes si Ipeshkëv në Rrëshen, si françeskan, ka qenë futja e jetës time në pajtimin e njerëzve me njëri-tjetrin. Kemi punuar për këtë qëllim edhe në Shkodër duke parë se ka pasur shumë probleme. Ka më shumë, ndoshta, raste vrasjesh e hakmarrjesh se në zonën e Mirditës për gjakmarrje. Gjatë konfliktit në Kosovë, kishim ndërtuar një fshat për të strehuar kosovarë, të emëruar fillimisht “Brescia”, në malin e Taraboshit. Falënderoj Zotin, ata u kthyen më herët se sa kishin menduar dhe këto struktura mbetën bosh. Atëherë menduam, që ta shndërrojmë këtë vend, që ishte një zonë e policisë kufitare, në mes Shqipërisë e Malit të Zi, në një vend paqeje. Kemi kërkuar fondet, kemi bërë një gjë të jashtëzakonshme. Falënderoj të gjithë ata që na kanë ndihmuar, disa shoqata të Kishës Katolike europiane etj. Është vërtetë një mrekulli. Ky është fshati i Paqes, ku gjendet edhe shtëpia e paqes. Atje kemi bërë shumë aktivitete.
Në fshat ka shkollë për romët, kemi bashkësinë Gjovani XXIII, që merret me fëmijët e braktisur. (Ka 5-6 fëmijë të braktisur). Kemi kurse për ato fëmijë që janë të ngujuar për t’i mbështetur nga ana psikologjike. Ka raste të veçanta, ngjarje që ndodhin menjëherë, atëherë i strehojmë atje njerëzit deri sa gjejmë një zgjidhje tjetër. Është një vend ku bëjmë takime për paqen. Qëllimi është që të bëjmë një shkollë të formimit për paqen në Ballkan: ky është dhe qëllimi kryesor. Ne aty kemi bashkuar fëmijët e dhjetë kombeve të Ballkanit dhe të Europës. Pra do të jetë shkolla e formimit për paqen, për bashkëjetesën dhe pajtimin midis popujve në Ballkan.
Së fundi kemi realizuar në këtë Shtëpi paqeje disa pajtime, që të jetë shembull pë rastet e tjera..

Intervista per Francesi

Dimë që në Ballkan raportet mes të krishterëve dhe myslimanëve shpesh here janë të vështira. Çfarë vështirësish ka në Shqipëri? Ju si ipeshkëv ndodheni shpesh për të bërë ndërmjetësin me autoritetet islamike?

Natyrisht situata e Ballkanit është një situatë e komplikuar, mes të krishterëve, ortodoksëve, katolikëve e myslimanëve. Në shumë zona, si në këto vite që sapo kaluan, ka pasur luftëra mes etnive,  racave  dhe  besimeve fetare të ndryshme e disa herë përçarja etnike është maskuar, d.m.th. ka marrë ngjyrën e luftës fetare. Në Shqipëri kjo gjë nuk ekziston sepse në Shqipëri jemi një popull unik, jemi një racë e vetme. Populli shqiptar është lindur i krishterë, është ungjillëzuar direkt nga Shën Pali (Iliria e atëhershme) dhe më vonë në 1400-1500 ka qënë pushtuar nga perandoria otomane, dhe është islamizuar. Fakti i të qënit një popull unik eliminon çdo lloj rreziku lufte të brendshme për arsye fetare. Gjatë historisë kemi pasur momente të një tensioni të veçantë, persekutimi nga ana e “Portës së Madhe”, megjithatë mbesin fakte të të izoluara, të lidhura me politikën e pashave të vetëm.


Është e lejueshme të flasësh për dialog mes Kishës dhe Islamit?

Do të thosha dialog dhe pranim. Mes njerëzve, në nivelin e marrëdhënieve normale, nuk ekziston intoleranca, përkundrazi nganjëherë bëhen edhe të afërm, bëhen “kumbarë” një tip kumbare, që bëhet me prerjen e parë të flokëve të fëmijëve.
Kemi patur raporte shumë të mira me kryetarët në nivel njerëzor. Kemi bërë në fakt takime lutjesh sëbashku, duke shkuar edhe deri në Bajram Curr, afër Kosovës në vitin 1998; në vitin 1997 sëbashku kemi shpëtuar Shqipërinë  nga një vetëshkatërrim i madh. Në vitin 1999 kemi bërë sëbashku apel për të pritur kosovarët.
Është e qartë secili me identitetin e vet.
Me ortodoksët kemi bërë sëbashku në Metropolitin e Korçës, mesazhin e parë për Jubileun 2000, që përveç të tjerash është vlerësuar shumë.


-Në Shkodër veprojnë, Bashkësia Islame dhe Kisha Ortodokse Autoqefale Shqiptare. A keni marrdhënje më këto dy institucione fetare?

Marrëdheniet ndërfetare në Shkodër janë të mira, qoftë në nivelin e lartë, qoftë midis besimtarëve. Shqipëria dhe Shkodra, edhe sot, janë një shembull i bashkëjetesës fetare. Bashkpunimi i ngushtë midis krerëve e fesë ka shpëtuar Shkodrën dhe Shqipërinë në vitin 1997 nga një luftë dhe shkatërrimi i madh. Jemi duke punuar për të ngritur në Shkodër një Këshillë  ndërfetar permanent (të vashdueshëm).
Patjetër marrëdhenjet nuk janë dhe nuk mund të jenë vetëm juridike. Mund të përmirësohen gjithmonë e më shumë, veçanerisht nëpërmjet një njohje më të thellë e fesë krishtëre dhe e fesë islame dhe një respekt anasjelltas.

- Jeta fetare është ngusht e lidhur më jetën shoqërore dhe politike. Si e vlerësoni situatën momentale në Shqipëri?

Në qoftë se bëjmë një pamje retrospektive, unë them se me gjithë problemet që kemi pasur si dhe emergjencat: më 1997 kemi patur emergjencën e gjatë dhe pas trazirat sociale; më 1998 ka qenë emergjenca e Kosovës ku më 1999 qe shpërthimi i luftës. Pra po të kemi parasyshë se sa emergjenca kemi kaluar mund të them se Kisha Katolike ka bërë hapa shumë të rëndësishëm e të jashtëzakonshëm.
Duke patur ende në Shqipëri një situate sociale dhe ekonomike të vështirë, dhe një pjesë e madhe e shoqërisë, veçanarisht në Veri, vuajnë nga varfëria dhe nga papunësia, Kisha vazhdon punën e saj, dmth. vepren e ungjllzimit, të formimit dhe ndërgjësimit. Pasi diktatura komuniste ka shkatërruar çdo koncept të së mirës së përbashkët, si Kishë jemi të impenjuar dhe në veprat e bamirësisë, me shkollat, me ambulatorë etj. Ne jemi afër njerëzve, kërkojmë t’ju japim shpresë, dhe nxisim për pajtimin.
 Kudo jemi në emër të Zotit dhe për popullin e tij. Pra i kemi kushtuar jetën tonë Zotit, besimtarëve dhe vëllezërve e motrave shqiptarë, dhe ne jemi të kënaqur kur shohim se punët edhe përkundraj një ngadalsije  po shkojnë mirë.

- Si e mendoni integrimin shpirtërorë dhe kombëtar të shqiptarëve të Gadishullit Ballkanik?
 
Mendoj se pas rënjies së Murit të Berlinit  dhe pas kthimit të lirisë në Shqipëri 1991, si dhe pas luftrave në ish-Jugosllavinë 1991-1999, ka ardhur koha që të gjithë popujt e Gadishullit Ballkanik të bëjnë një hap përpara më të vendosur dhe më cilësor. Kjo do të thotë:
të vlerësojnë vlerat kombëtare të çdo populli duke kapërcyer kështu nacionalizmin. Të mbërrihet në vetëdijen dhe të pranohet historia në aspektet pozitive dhe negative që ajo mbart përgjatë luftrave pushtuese nga njëra anë dhe të mbijetësën nga ana tjetër e Ballkanit.  
Duhet njohur historia, duhet pranuar ajo si dhe duke pastruar kujtesa me ndihmën e Zotit: këtë na këshillon edhe Papa Gjon Pali II-të.
Dua të shtoj se ëndërroj rajonin e Ballkanit në paqe, një bashkëjetesë paqësore e pranisë së popujve, një Mozaik popujsh dhe besimesh të cilët nuk luftojnë më njëri-tjetrin; ku secilit i jepet e drejta e lëvizjes; ku njihet të drejtat e njeriut dhe të minoriteteve dhe ku të ketë një bashkëpunim të ndërsjelltë. Kjo vlen edhe për besimet fetarë të pranishme.
E gjithë kjo, në mënyrë që integrimi në Europë të jetë i sigurtë e mbi të gjitha do të ishte e pëlqyeshme që të integrohemi në Europën e vlerave.


Pyetje: Edhe diçka, qoftë edhe shkurt, për ditët e pajtimeve që keni organizuar në Shkodër?

Përgjigje: Një prej angazhimeve që kam pasur, sidomos pas ardhjes si Ipeshkëv në Rrëshen, si françeskan, ka qenë futja e jetës time në pajtimin e njerëzve me njëri-tjetrin. Kemi punuar për këtë qëllim edhe në Shkodër duke parë se ka pasur shumë probleme. Ka më shumë, ndoshta, raste vrasjesh e hakmarrjesh se në zonën e Mirditës për gjakmarrje. Gjatë konfliktit në Kosovë, kishim ndërtuar një fshat për të strehuar kosovarë, të emëruar fillimisht “Brescia”, në malin e Taraboshit. Falënderoj Zotin, ata u kthyen më herët se sa kishin menduar dhe këto struktura mbetën bosh. Atëherë menduam, që ta shndërrojmë këtë vend, që ishte një zonë e policisë kufitare, në mes Shqipërisë e Malit të Zi, në një vend paqeje. Kemi kërkuar fondet, kemi bërë një gjë të jashtëzakonshme. Falënderoj të gjithë ata që na kanë ndihmuar, disa shoqata të Kishës Katolike europiane etj. Është vërtetë një mrekulli. Ky është fshati i Paqes, ku gjendet edhe shtëpia e paqes. Atje kemi bërë shumë aktivitete.
Në fshat ka shkollë për romët, kemi bashkësinë Gjovani XXIII, që merret me fëmijët e braktisur. (Ka 5-6 fëmijë të braktisur). Kemi kurse për ato fëmijë që janë të ngujuar për t’i mbështetur nga ana psikologjike. Ka raste të veçanta, ngjarje që ndodhin menjëherë, atëherë i strehojmë atje njerëzit deri sa gjejmë një zgjidhje tjetër. Është një vend ku bëjmë takime për paqen. Qëllimi është që të bëjmë një shkollë të formimit për paqen në Ballkan: ky është dhe qëllimi kryesor. Ne aty kemi bashkuar fëmijët e dhjetë kombeve të Ballkanit dhe të Europës. Pra do të jetë shkolla e formimit për paqen, për bashkëjetesën dhe pajtimin midis popujve në Ballkan.
Së fundi kemi realizuar në këtë Shtëpi paqeje disa pajtime, që të jetë shembull pë rastet e tjera..

INTERVISTA PER JESUS

INTERVISTA PER JESUS

 

E’ domenica. Per la messa delle nove la cappellina è strapiena. Famiglie, anziani, giovani della comunità Giovanni XXIII con il messalino in italiano. Le clarisse guidano i canti, celebra padre Pino Piva, il superiore dei gesuiti che abitano dall’altro lato della strada. Per tentare di capire qualcosa della Chiesa in Albania, che il Papa incontra il 21 settembre, forse la cosa migliore è partire dalla periferia, da questa piccola chiesetta di Scutari. Dietro la cappella un corridoio conduce a quello che un tempo era l’alloggio dei francescani, prima dell’arrivo del comunismo, nel 1946, quando il convento divenne la sede della polizia segreta e le celle furono trasformate nel carcere di massima sicurezza. Una grande stanza con alcune vetrine conserva i documenti con gli elenchi dei prigionieri, gli oggetti usati per la tortura, le foto dei sette frati che qui vivevano, dei religiosi e di quelli che vi sono passati. “Di molti di loro si è persa ogni traccia, i corpi non sono stati mai ritrovati. Qualche sopravvissuto è tornato e ha riconosciuto le manette o i ferri degli interrogatori”, dice Lula, la superiora della comunità di sette monache, tre italiane e quattro albanesi, legate alle clarisse di Otranto. Quando il carcere ha smesso di funzionare è diventato una discarica.  Le religiose sono arrivate nel 2003, hanno ripulito e  la struttura è stata trasformata in “un luogo della memoria”, perché “sentiamo tutta la responsabilità di mantenere questa testimonianza”, dice madre Lula. Il pavimento, a causa di un “maldestro” restauro  voluto dall’autorità pubblica, è stato cementato e sono così scomparsi i segni della sedia per la tortura. Ma la settantina di celle su due piani sono lì e i muratori, inviati a “dare una ripulita”, non sono riusciti a cancellare tutti i graffiti in cui si intrecciano la croce  e la moschea, il nome di Allah e quello di Dio (Zot), le invocazioni “Signore ascoltaci” scritte nel dialetto del nord.  Rosari, un lumino, una croce sono stati messi nella cella dove venne massacrata Maria Tuci, giovane novizia. La sua foto, grandi occhi neri su un volto dalla bellezza antica, spicca – unica donna – anche tra quelle dei martiri ricordati nella cattedrale, poco lontana, ritornata alla sua funzione dopo essere stata trasformata in un palazzetto dello sport.  A qualche chilometro di distanza, nel cimitero della periferia nord, una targa dice che lì, probabilmente vicino al grande acero, furono fucilati, nel ’47, i padri Daniel Dajani e Giovanni Fausti e una tomba in marmo nero, vuota, ricorda tutti i gesuiti imprigionati, torturati e uccisi sotto la dittatura.
La Chiesa di Albania celebra i suoi martiri il 4 novembre. Una memoria che ogni famiglia cristiana ha conservato anche attraverso gli oggetti che hanno rivisto la luce nel 1991, dopo il crollo del regime di Enver Hoxha:  le statue sepolte nelle campagne, nascoste nei sottotetti, i crocifissi occultati  tra false pareti di cartongesso, le immagini sacre ripiegate in mille parti sotto altri quadri. Quando è finito il comunismo la Chiesa si è ritrovata con pastori anziani, malati e provati dalla prigionia e dalla tortura. E con un popolo che ricordava le nozioni di fede trasmesse dai genitori, ma chiedeva un’evangelizzazione a tutto campo.  Dall’estero sono arrivati aiuti copiosi. Molte congregazioni hanno quasi fatto a gara a creare opere e a inviare consacrati. Non pochi hanno creduto di poter trovare un campo fertile per arare vocazioni.  L’Italia è stata in primo piano, per la vicinanza oggettiva, per i legami passati e per il fatto che molti albanesi avevano imparato l’italiano grazie alle televisioni commerciali. Gli aiuti hanno però avuto alcune controindicazioni:  si è creata, per esempio, una silenziosa divisione nella comunità ecclesiale, tanto che oggi alcuni distinguono tra “la Chiesa nostra e quella italiana”; si è favorita una tendenza all’assistenzialismo che già il regime aveva radicato, contrabbandando un’immagine  di Chiesa “ricca”, cui attingere per ogni necessità materiale,  e mettendo in secondo piano la dimensione spirituale dell’annuncio.
“La Chiesa albanese ha privilegiato la creazione delle strutture: oggi abbiamo un paese disseminato di chiese, ma manca la comunità ecclesiale” osserva Paolo Rago, della Comunità di sant’Egidio, da oltre 25 anni nel paese. C’è stato poi un equivoco in cui sono caduti in tanti: “Abbiamo applicato all’Albania delle categorie ecclesiali o di missione che avevamo mutuato da esperienze precedenti. E questo ha ingenerato problemi enormi. Siamo arrivati già con le risposte senza ascoltare le loro domande”.  “Siamo venuti con gli schemi del Vaticano II, ma per loro era arabo E’ come se Gesù avesse spiegato la Trinità prima di fare il falegname”, esemplifica padre Armando Ceccarelli, gesuita, che per nove anni è stato rettore del seminario interdiocesano di Scutari.
“Oggi possiamo dire che si è fatto più sacramentalizzazione che evangelizzazione”, considera monsignor Angelo Massafra, arcivescovo di Scutari-Pult e presidente della Conferenza episcopale, che riunisce le cinque diocesi e l’Amministrazione Apostolica del Sud del paese. “Una priorità che abbiamo davanti è ridare fondamenti teologici e biblici alla nostra catechesi”. Dal 2005 l’Albania non è più sotto Propaganda Fidei, “eppure siamo ancora da considerare terra di missione, in quanto l’80-90 degli operatori pastorali siamo missionari”, aggiunge il vescovo.  Di questo si parlerà nell’assemblea che si tiene dal 25 al 27 settembre, sul tema “L’Evangelizzazione in Albania - Ieri, oggi e domani”. “Parteciperanno sacerdoti, religiosi e religiose e laici impegnati nella pastorale”, dice monsignor Massafra. Due i documenti principali che verranno messi a fuoco - Evangeli Nuntiandi di Paolo VI ed Evangeli gaudium di papa Francesco -, oltre alle consegne che lo stesso Francesco  lascerà all’intero Paese nel suo giorno di visita a Tirana. (…) (Purtroppo l’Assemblea è stata rinviata proprio per la vicinanza della visita del Papa...speriamo nel maggio 2015)
Oggi tutte le comunità si confrontano con una situazione frammentata, in cui a volte la globalizzazione e i social network coesistono, spesso nelle stesse persone, con una diffusa credenza nel malocchio e nella superstizione da un lato e con l’antico codice d’onore millenario del Kanun dall’altro. Una commistione che ha costretto la Chiesa cattolica a fare i conti, per esempio, con la  cosiddetta “vendetta di sangue”. “Gli omicidi che coinvolgono alcune persone delle stesse famiglie e la loro discendenza continuano ad avvenire nelle nostre diocesi. Io stesso ho organizzato della liturgie di riconciliazione in cattedrale e sono intervenuto perché si mettesse fine a queste tragedie”, dice monsignor Massafra, che due anni fa, con i vescovi di Sappa e di Lezhe, ha firmato un decreto di scomunica per “chiunque commette omicidio oppure collabori affinché si compia e concorre in maniera intenzionale affinché esso avvenga”.
(…)

Intervista per Padre Michele Critani

Intervista per Padre Michele Critani, Dehoniano

Da parte di Mons. Angelo Massafra OFM
Arcivescovo Metropolita di Scutari-Pult


Presidete della Conferenza Episcopale Albanese
Scutari 2014

 

Sono nato a San Marzano di S. Giuseppe in Provincia di Taranto, una delle tante comunità arbëreshë d’Italia e, pertanto, le mie origini sono albanesi per tradizioni, lingua e costumi.
Sono cresciuto e mi sono formato nella spiritualità francescana presso i Frati Minori della Provincia Jonico Salentina dei Frati Minori con un percorso comune per le famiglie religiose che è quello del noviziato a Galatone (Le), della formazione teologica (Lecce), della Professione religiosa e l’Ordinazione sacerdotale.
Ho esercitato il mio ministero principalmente come formatore nel nostro seminario, con i postulanti a Manduria (Ta) e nello studentato teologico di Castellaneta (Ta), dal quale sono partito per l’Albania nel 1992 non appena la situazione politica lo ha permesso. Ho così potuto realizzare quel che da sempre sognavo: essere missionario in Albania, la terra delle mie origini.
Anche in Albania ho lavorato nell’ambito formativo presso il noviziato di Lezhe e, dopo appena tre anni dal mio arrivo, sono stato chiamato al ministero episcopale, prima come vescovo di Rreshen e amministratore di Lezhe e poi come Arcivescovo di Scutari-Pult.

In diverse occasioni ho avuto modo di descrivere la situazione della nostra Chiesa albanese come quella di una realtà sempre in crescita. Ovviamente, come tutto ciò che cresce, non si può parlare di perfezione ma di impegno. Un impegno, il nostro, che deve fare i conti con le diverse sfide che siamo costretti ad affrontare giorno dopo giorno, prima fra tutte quella della modernità che, se da un lato porta con sé molti aspetti positivi, comporta anche degli elementi che richiedono dai cristiani una certa capacità morale per un sano discernimento.
Purtroppo gli anni della dittatura comunista non hanno permesso uno sviluppo di tale capacità, per cui oggi, oltre a ricuperare quei passi che il Concilio Ecumenico Vaticano II ha segnato nella storia della Chiesa nelle diverse parti del mondo, oltre all’impegno di trasmissione della fede che non può assolutamente essere tralasciato, dobbiamo anche far fronte al repentino confronto della cultura albanese con quella degli altri Paesi europei verso i quali il nostro popolo guarda e dai quali assume, spesso passivamente, il pensiero e la prassi che i mezzi di comunicazione sociale trasmettono.
Per fortuna si può contare ancora su diversi aspetti positivi della cultura di questo popolo che reggono nonostante tutto ma che, se non vengono valorizzati da parte nostra, rischiano di essere fagocitati dalla cultura dominante.
Dal canto suo la Chiesa che è in Albania può contare oggi su un consistente numero di clero secolare e regolare che, comunque sia, non può dirsi sufficiente a soddisfare la grande sete di Dio che questo popolo manifesta. Buona parte di questo clero è autoctono e il lavoro per la pastorale vocazionale è ben condotto. Molti sono coloro che, fidei donum o missionari, sono sati inviati dalle loro Diocesi o dai loro Istituti religiosi in Albania per collaborare alla rinascita della fede di questo popolo.
Spesso la carenza di clero è sopperita egregiamente dagli Istituti religiosi femminili, il cui zelo missionario è molto apprezzato. Il loro impegno è molto vasto e ricopre molti ambiti della pastorale ordinaria: dalla formazione cristiana alla liturgia, dalle opere di carità all’ambito sanitario.

Ovviamente, come anche in altre parti del mondo, la sfida che oggi interessa tutte le chiese è quella della testimonianza: il movimento missionario mondiale da sempre è stato anche quello che più di altri ha favorito l’ecumenismo “perché il mondo creda”. L’Albania rappresenta un caso unico al mondo per l’interazione tra le fedi cristiane e tra queste con quella musulmana.
C’è da dire che questa situazione è il risultato di secoli di sofferenza, lì dove l’unità del popolo albanese, continuamente messa in pericolo dalle diverse contingenze storiche, ha saputo costruirsi attorno all’identità nazionale piuttosto che attorno ad appartenenze di tipo religioso.
Ad oggi, dopo l’ateismo di stato, la riacquistata appartenenza religiosa è, nella maggior parte dei casi, più uno status che una vera adesione di fede: si è cristiani o musulmani perché appartenenti per tradizione a famiglie di quella fede. Da qui è facile comprendere quanto arduo sia il compito delle diverse fedi di ricostruire un vissuto credente nei singoli e nelle comunità.
In questa direzione vanno gli sforzi per il ricupero della memoria storica e colmare, così, il gap creatosi con la dittatura comunista. Nella mia Diocesi è in atto la realizzazione di un Museo diocesano cha ha proprio il compito di descrivere la storia della presenza cristiana in Albania sin dai tempi di S. Paolo.


Ad ogni modo, le relazioni con la comunità mussulmana sono piuttosto buone: si realizzano anche eventi in comune e ci si rende presenti a quelli organizzati dalle singole parti. Se talvolta si creano tensioni, si cerca di risolverle con il dialogo ed evangelicamente –per quanto ci riguarda- superando le difficoltà con la carità.

La caduta del comunismo, dopo i primi tempi di diffidenza e, al tempo stesso, di apertura alla novità, ha aperto alle relazioni tra il novello Stato albanese con varie sedi diplomatiche di tutto il mondo, incluso il Vaticano. Di passi ne sono stati compiuti tanti in senso reciproco.
Gli eventi poco felici della fine degli anni ’90 hanno maggiormente favorito questo dialogo e l’apprezzamento nei nostri confronti da parte del sistema politico permettendoci così di svolgere liberamente la nostra azione evangelizzatrice.
Da parte nostra non c’è alcun connubio con le forze politiche del Paese, ma il rapporto è improntato proprio sul dialogo; e, in questi ultimi mesi in cui la stretta del governo attorno ai temi della moralizzazione e dell’anticorruzione si va facendo più sentire, lo Stato può trovare in noi un ampio appoggio morale e pratico. Come Conferenza Episcopale, in occasione delle elezioni amministrative locali di giugno 2015 abbiamo prodotto un Documento con il quale abbiamo invitato i fedeli a non votare i corrotti.

La partecipazione dei fedeli alla vita ecclesiale in Albania è ancora molto alta, anche se limitata alla sola vita liturgica e, per quanto riguarda i giovani, anche alle attività formative. Il lavoro con i giovani mira a creare delle comunità vive: speriamo che il tempo e la qualità del nostro impegno nell’oggi porti buoni frutti in questo senso. Non mancano i Movimenti che con le attività proprie della loro spiritualità aiutano a formare comunità vive.
Nel frattempo i frutti si cominciano a vedere: cambiamenti di mentalità in merito alle vecchie pratiche legate al Kanun, ai matrimoni combinati, allo status della donna rispetto all’uomo. Di cammino ce n’è ancora tanto da fare ma mi pare che siamo sulla buona strada.

Il mio desiderio per questa Chiesa è quello di qualunque Pastore per il suo gregge: quello di vederci tutti in cammino come popolo di Dio verso il nostro fine ultimo. Le contingenze sono relative (ingresso nella Comunità europea, aiuti economici e di personale, ecc.): ogni popolo ha da compiere il suo cammino su questa terra, ma ciò che importa è che non perda di vista il suo fine ultimo: il Cielo.

Intervista SU Albania -2007

Intervista alla KIRCHE IN NOT
Da san Paolo agli slavi, dai turchi al regime comunista di Henver Hoxha: dal punto di vista religioso, la storia dell’Albania è caratterizzata da una lunga strada, spesso molto difficile, cominciata nei primi anni dopo Cristo. «Se qualcuno non crede alla risurrezione di Cristo, venga in Albania», ha affermato monsignor Angelo Massafra, OFM, dal 1998 arcivescovo di Scutari, una diocesi eretta nel IV secolo. Lo abbiamo intervistato per farci raccontare la Chiesa e l’Albania di ieri e di oggi.

1.    Eccellenza, cominciamo da una riflessione sul cattolicesimo: origini antichissime, sopravvissuto a una delle più feroci persecuzioni dei regimi in Europa Orientale, oggi religione di circa il 10-15% della popolazione. Cosa vuol dire essere cattolico nel suo Paese?
Sì, le origini del cattolicesimo in Albania sono molto antiche. Il primo evangelizzatore fu san Paolo che nella sua Lettera ai Romani (Rm 15,19) fa esplicito riferimento all’Illiria; anche le strutture ecclesiastiche – i vescovi erano allora già 50 - risalgono ai primi secoli dopo Cristo e sono citate nei Concili di Nicea e di Costantinopoli che si tennero alla fine del IV secolo. Percorrendo ancora la nostra storia, nei secoli VIII-IX giunsero gli slavi che conquistarono i Balcani e, alla fine del 1400, l’Albania divenne parte dell’Impero Ottomano fino al 1912. Poi, dal 1946 al 1990, il Paese ha vissuto uno dei periodi più bui della sua storia, con il regime comunista. Proprio alla luce di questo excursus storico, posso dire che qui essere cattolici vuol dire incarnare anche l’amore per la libertà, perché – mai e, in particolare, sotto il regime comunista – i cattolici albanesi si sono arresi e hanno fatto fronte eroicamente alla persecuzione.  

2.    Nonostante l’Albania nel 1967 fu dichiarata da Henver Hoxha “Stato ateo”,  Gesù Cristo è riuscito però a rimanere nel cuore dei credenti...
È vero, la gente ha dato prova di attaccamento a Cristo e alla sua Chiesa, anche perché la nostra cultura è profondamente legata al cattolicesimo. Ne è prova il fatto che i  primi libri in lingua albanese sono libri sacri, come il “Messale di Gjon Buzuky” che risale al 1555. Voglio dire che – nonostante sotto il comunismo la Chiesa sia stata costretta a “scomparire” dalla vita pubblica – è anche in virtù di questo forte radicamento culturale del cristianesimo che la gente ha continuato a credere e a celebrare clandestinamente i sacramenti e le festività più significative.

3.    Anton Luli e Mikel Koliqi sono le due figure di sacerdoti albanesi perseguitati più conosciuti, ma l’elenco sarebbe lunghissimo. Anche in Albania il sangue dei martiri è stato seme di nuovi cristiani?
L’elenco è molto lungo perché il comunismo ha voluto tagliare la testa della Chiesa. Ne ha ucciso i vescovi, i sacerdoti e laici e, anche coloro che non sono stati uccisi,  hanno subito torture gravissime (negli archivi è stata recentemente scoperta una lista che ne elenca più di 30 tipi) che li hanno resi dei veri e propri martiri del XX secolo. “Viva Cristo Re!” erano le ultime parole che pronunciavano... Il loro esempio di dignità e di perdono è continuato anche dopo la caduta del regime. Ricordo che monsignor Frano Illia – condannato a morte nel 1968, condanna che gli venne poi commutata nei lavori forzati - mi raccontò che un suo carceriere un giorno, nel reincontrarlo, gli chiese: «Mi riconosci?». Lui gli rispose: «Ti riconosco e ti ho già perdonato». Aggiungo che la memoria del martirio è molto importante: proprio a Scutari, nel luogo dove venivano interrogati, torturati e condannati i nostri “martiri” insieme agli altri, proprio questo luogo, ex scuola dei Francescani, è trasformato in monastero ed abitato dalle monache Clarisse che conservano gelosamente questo luogo come “ una piccola Auschiwitz”, che conserva ancora le tracce delle torture che il regime comunista praticava a coloro che venivano reclusi lì. Sono la testimonianza di una fede incaccellabile.

4.    Un simbolo di questa incancellabilità della fede è proprio la devozione alla Madonna del Buon Consiglio. Il Santuario, che venne distrutto la prima volta nel 1467 durante l’invasione ottomana e poi nuovamente dal regime, è meta incessante di pellegrinaggi...
Il Santuario della Madonna del Buon Consiglio ha una storia incredibile, di distruzioni e risurrezione. In particolare durante il mese di maggio, migliaia di cattolici lo raggiungono per esprimere la loro devozione alla Madonna che è anche protettrice e patrona dell’Albania. La sua icona si trova a Genazzano dal 1468, anno in cui le famiglie cattoliche la portarono via dal Santuario che era prossimo alla distruzione, per metterla “in salvo”... A proposito di devozioni forti, voglio ricordare anche quella a San Nicola e a Sant’Antonio, particolarmente amato anche dagli ortodossi e dai musulmani che spesso si recano al santuario di Laç Kurbini.

5.    Come risponde la Chiesa al vuoto morale lasciato dalla dittatura comunista? E quali sono quindi le priorità della vostra azione pastorale?
Il comunismo non ha prodotto soltanto un vuoto morale, ma ha compiuto una vera e propria disumanizzazione della persona. La rilettura della storia ci fa dire che quello albanese è stato il più feroce dei regimi comunisti in Europa dell’Est e non soltanto per la violenza fisica praticata nei confronti degli esponenti delle religioni – che fu particolarmente feroce verso i cattolici – ma anche per la vera e propria derisione del sacro che venne fatta. Le chiese vennero distrutte, chiuse o destinate ad altro uso; la cattedrale di Scutari, ad esempio, venne convertita in un palazzetto dello sport... Tutto questo ha generato uno svuotamento interiore che, con la ritrovata libertà, le persone tentano spesso di riempire con il consumismo e con il denaro, un’avidità che sta producendo una diffusa corruzione, oltre che un mancato rispetto dell’altro. Per questo, nella nostra azione pastorale, partiamo spesso dalla base, dai Comandamenti, e insistiamo molto su valori come la famiglia e la tutela della vita per la quale noi vescovi albanesi abbiamo recentemente deciso di fare una Lettera pastorale comune.

6.    “Aiuto alla Chiesa che Soffre”, sia durante la persecuzione che all’indomani della caduta del regime, ha sostenuto la sopravvivenza e la rinascita della Chiesa albanese. Quali sono oggi le vostre necessità più urgenti?
Abbiamo bisogno di sostenere le vocazioni, soprattutto quelle sacerdotali. Tra le priorità c’è sicuramente anche quella di una maggiore “comunicazione” sui temi religiosi. È necessario avere a disposizione non solo libri per la catechesi, ma anche i documenti del Magistero del Papa, come le Encicliche, affinché si formi la nuova generazione di cattolici; sono progetti spesso molto onerosi, anche per il costo delle traduzioni. Poi, dobbiamo preparare personale per il settore degli audiovisivi religiosi, perché questa è la via di comunicazione nuova. Così come per le istituzioni cattoliche è utile avere una pagina web che renda possibile e rapido il contatto... So che “Aiuto alla Chiesa che Soffre” è impegnata in questi ambiti, per cui l’aiuto che ci arriva dalle organizzazioni della Chiesa per noi è preziosissimo.

7.    La ritrovata libertà religiosa ha dato nuovo impulso anche alle vocazioni?
Nel 2000 abbiamo avuto le prime ordinazioni di seminaristi locali e posso dire che,  attualmente, le vocazioni non sono nè molte nè poche... Negli anni immediatamente successivi alla caduta del regime, ci siamo resi conto che era necessario “filtrare” gli ingressi in seminario, perché il sacedozio era considerato da molti giovani una specie di corsia preferenziale per andare all’estero. Le vocazioni femminili sono distribuite tra le numerose Congregazioni presenti in Albania, alle quali va un grande e caloroso ringraziamento.
 
8.    Spesso viene adoperata l’espressione “la religione degli albanesi è l’albanesità” che allude a una sorta di indifferenza religiosa... Lei è arcivescovo di Scutari da dieci  anni, qual è la sua esperienza?
L’albanesità è un fattore per lo più positivo, è quasi una fratellanza di sangue, considerato che in Albania il popolo appartiene a un’unica etnia che ha soltanto delle piccole differenze linguistiche.È infatti questa “albanesità” che ha fatto sì venisse raggiunta  l’indipendenza dai turchi e la mia esperienza mi fa dire che è un aspetto che non è mai andato a scapito dell’attaccamento alla propria religione.

9.    Cattolicesimo, ortodossia, islam. Non solo è un mosaico religioso, ma l’Albania è anche l’unico Paese europeo a maggioranza musulmana: come descriverebbe questa presenza nel cuore del vecchio continente?
Sebbene non sia idilliaca, direi che la convivenza è buona. Recentemente – e questo è senz’altro un elemento molto positivo – abbiamo istituito anche con i musulmani e gli ortodossi il “Consiglio Interreligioso Nazionale”, un’iniziativa che mi stava particolarmente a cuore e per la quale a Scutari dall’anno 2002 stavamo lavorando formando anche una bozza di statuto ispirandoci a un’analoga istituzione che esiste nella vicina Bosnia-Erzegovina.

10.    Prima dell’avvento del comunismo, la Chiesa cattolica era un punto di riferimento anche per la cultura umanistica e laica. Siete già tornati a dare questo tipo di contributo?
Occorre del tempo per riportare i cattolici a essere punto di riferimento della cultura come nel passato. A noi sta il compito di formare, di far conoscere ai nostri cattolici i valori cristiani, la dottrina sociale della chiesa (abbiamo tradotto in albanese il Compendio della Dottrina sociale della Chiesa ed altre encicliche sociali!), in una parola far conoscere i valori universali.

11.    Rimanendo in argomento, come definirebbe i rapporti tra Stato e Chiesa?
Li definirei molto buoni, perché – già subito dopo la caduta del regime – c’è stato il riconoscimento della libertà religiosa. Nel 2002 è stato firmato un Accordo di base tra la Santa Sede e lo Stato, in cui una delle norme più importanti è stata quella del riconoscimento alla Chiesa della personalità giuridica e poco tempo un accordo economico. Naturalmente, non mancano degli attriti... come quello che sta causando la recente legge secondo cui le scuole private dovranno versare allo Stato sulle rette di ciascun allievo il 20% di imposte. Ci stiamo muovendo a tutti i livelli perché tale legge non sia applicata. Nelle nostre scuole cattoliche “non profit” il contributo versato dagli allievi è praticamente simbolico e molti, i più poveri non pagano; noi non lavoriamo per il profitto, ma per rendere un servizio al Paese, un servizio particolarmente importante anche considerando che in talune zone si sta ritornando verso l’analfabetismo.

12.    In conclusione,  le chiediamo quali sono le speranze e le prospettive della  Chiesa in   
 Albania..
La comunità cattolica è estremamente vitale. Impegnata, desiderosa di vivere il cattolicesimo. Le suore e i sacerdoti sono non solo annunciatori e testimoni del Vangelo, ma anche un fondamentale punto di riferimento per la gente. La mia più grande preoccupazione – come ho detto al Papa durante la recentissima visita ad Limina – è data sia dalla riduzione degli aiuti per i poveri e soprattutto per le famiglie numerose di figli sia dalla difficoltà di riperimento di fondi per le spese per la formazione dei seminaristi e per il sostentamento del Clero nell’opera di evangelizzazione. I fedeli sono generosi, anche se poveri, però il loro contributo non è sufficiente per l’evangelizzazione … specie nelle zone di montagna, dove le spese per i sacerdoti e religiosi/se sono molto onerose. Per cui chiediamo alla Kirche in Not e ad altri enti ecclesiali di continuare a sostenerci nell’opera di evangelizzazione, in questo momento di grazia.

INTERVISTA su Madre Teresa

 

INTERVISTA a Mons. angelo Massafra, OFM
Per il Centenario della nascita di Madre Teresa

 


1.    Ha conosciuto personalmente Madre Teresa? Se è si, che ricordo ha di lei?
    Purtroppo non ho avuto la grazia di conoscere personalmente Madre Teresa. Però l’ho vista nel lontano 1982, quando nel Centenario della nascita di San Francesco D’Assisi, Noi Francescani Pugliesi facemmo nello stadio di Bari una bella celebrazione, alla quale era invitata appunto Madre Teresa.

2.    Lei è francescano: quali analogie coglie tra la spiritualità e il carisma del Santo di Assisi e la spiritualità della Missionarie della Carità fondate dalla Beata?
L’essere francescano e cercare di vivere questo carisma mi sprona in ogni istante a cercare legami di continuità fra il messaggio evangelico, la regola che ho professato e l’esperienza delle persone che mi vivono accanto. La vita di San Francesco mi ha sempre affascinato poiché in lui ammiro quello che anche io vorrei essere. Ammiro la gioia, la semplicità, l’armonia, la serenità, la concretezza. La spiritualità francescana affonda le sue radici su una esperienza particolare in Francesco, esperienza che vedo profondamente unita alla spiritualità di Madre Teresa. Ecco alcune analogie tra S. Francesco e la Beata Madre Teresa di Calcutta:

•    Premetto dicendo che le analogie che ci sono tra S. Francesco e Madre Teresa si possono dire anche dire degli altri santi.
•    Sia per S. Francesco che per Madre Teresa ad un certo punto della loro vita (S. Francesco giovane, un giovane spensierato, allegro, generoso, M. Teresa, una religiosa ormai matura, insegnante impegnata nella Congregazione delle suore di Loreto in India), Dio irrompe in maniera fortissima e travolgente nella loro vita e li conduce a cambiare rotta e ad essere da quel momento in poi solo ed esclusivamente di Dio e per Dio.
•    Il punto di partenza per S. Francesco sarà il bacio dato al lebbroso, un gesto ripugnante fino ad allora, che si trasforma in dolcezza; per Madre Teresa sarà vedere ciò che aveva sempre visto prima, cioè, i poveri di Calcutta, con uno sguardo nuovo, profondo.
•    Entrambi sconvolti da queste realtà di degrado umano, ma pieni e spinti da un grande fuoco interiore, un amore appassionato per la persona di Gesù Cristo e illuminati dallo Spirito Santo escono dal loro piccolo mondo, e ciò che loro fanno, ciò che toccano, ciò che dicono, lascia un segno, il segno della santità, dell’amore.
•    S. Francesco sarà l’uomo del Vangelo, che lo vive “sine glossa” e lo annuncia con passione, divenendo missionario anche agli “infedeli”;
•    Madre Teresa, è l’angelo della contemplazione e della carità, che si china con amore materno sui poveri e gli ultimi della società, realizzando così in maniera eroica le parole di Gesù: “Tutto ciò che avrete fatto anche al più piccolo dei miei fratelli, l’avete fatto a me”

3.    Che segno ha lasciato la Beata in terra albanese, tra cattolici, ortodossi e musulmani? Come la ricorda la gente?
Madre Teresa nel cuore di tutti ha lasciato il desiderio di confrontarsi e di non temere le diversità poiché attraverso queste si giunge alla comprensione piena che la pace, la famiglia, la donazione completa al Signore possono e devono essere perseguite ciascuno nel suo posto. Il suo esempio ha lasciato al popolo albanese la fierezza di non vergognarsi di appartenere ad un popolo che ha sofferto, ma  di imparare dalle sofferenze a vivere e vivere in pienezza e libertà di mente e di cuore.

4.    Quante comunità di Missionarie della Carità ci sono in Albania e dove? Quale l’ambito missionario delle suore?

La presenza delle suore di Madre Teresa in Albania è stata voluta fortemente dalla stessa Madre Teresa.  Nel cimitero di Tirana sono sepolti la mamma e la sorella, che ha visitato nella sua prima venuta in Albania. Le comunità delle Suore sono sei, distribuite dal Nord al Centro Albania e precisamente a Tirana, Elbasan, Puka e Scutari. Le Suore di Madre Teresa sono impegnate nella preghiera, nella contemplazione, nella catechesi, nelle visite alle famiglie, nel servizio ai più abbandonati, con case per disabili di ogni genere, per anziani ed anziane, per bambini abbandonati…


5.    Come verrà commemorato in Albania il centenario della nascita di Madre Teresa in ambito civile e in ambito religioso?

        La Conferenza Episcopale Albanese per il centenario della nascita di Madre Teresa, avvenuta a Skopje il 26 agosto 1910 h aprogrammato le seguent iniziative:
a-    Dal 3-11 febbraio 2010 si è celebrato una Novena in preparazione alla Festa della Madonna di Lourdes, pregando e parlando di Madre Teresa
b-    Il 15 maggio 2010 si è tenuto a Tirana un Simposio presso l’aula Magna dell’Università dei Padri Concezionisti (IDI).
c-    Il 26 agosto ci sarà un asolenne celebrazione nella Cattedrale di Laç-Vau dejes, dedicata alla Beata Madre Teresa
d-    Il 5 settembre, festa liturgica della Beata, ci sarà una solenne concelebrazione nella costruenda Cattedrale in Pristina (Kossovo).
e-    Fra giorni sarà pronta una bella mostra fotografica, che farà il giro delle cattedrale delle diocesi di Albania.

    Il Ministero della Cultura il 4 giugno scorso, ha celebrato a Tirana un Seminario sulla vita, figura ed importanza di Madre Teresa per il popolo albanese.


6.    Si percepisce una sorta di “rivalità” tra l’Albania, Macedonia e Kosovo sulle origini di Madre Teresa?

    “Rivalità” sulle origini di Madre Teresa non ce ne sono. è bene chiarire in primo luogo che lei non è slava ma albanese e in secondo luogo, che quando è nata Madre Teresa nel 1910, Shkupi apparteneva all’Albania. E’ ovvio che gli albanesi ci tengono che sia riconosciuta l’origine albanese di M. Teresa. Gli albanesi sono orgogliosi di avere una compatriota come lei. A lei sono dedicati monumenti, strade, centri, un ospedale e l’unico aereoporto dell’Albania, Tirana.


7.    Quanti cattolici in Albania oggi? Si avverte nel Paese una sete religiosa e una crescita del cattolicesimo, così come succede tra gli albanesi emigrati in Italia?

          La riflessione sul cattolicesimo di certo non può essere relegata a poche frasi. Da tempo non si fa il censimento. Le statistiche non sono esatte. Alcune Entità straniere hanno elaborato alcuni dati, sui quali mi baso anche io, per cui posso dire che al presente i cattolici sono tra il 10 e 15%  della popolazione. Con la libertà riacquistata e l’impegno dei Sacerdoti e Religiosi locali e dei Missionari /ie con il passare del tempo i cattolici hanno assaporato la bellezza dell’esprimere anche pubblicamente la fede e quindi in maniera sempre più coscienziosa si attaccano a Cristo e al suo messaggio di salvezza. Le origini del cristianesimo in Albania sono molto antiche. Il primo evangelizzatore fu san Paolo ed il primo Messale in lingua albanese risale al 1555. Certo occorre del tempo per riportare i cattolici ad essere punto di riferimento della cultura come nel passato. A noi sta il compito di formare e di far conoscere i valori cristiani, la dottrina sociale della chiesa. Ci rendiamo sempre più conto di una profonda necessità di una maggiore impegno nei “media” sui temi religiosi. L’esperienza di sofferenza del periodo comunista, che ha provocato un forte vuoto nelle coscienze, deve essere pian piano superata, nel senso che ora gli albanesi si stanno accorgendo di questo vuoto, e desiderano colmarlo ma non in modo superficiale, ma rinsaldando le proprie radici nell’esperienza cristiana, nell’esperienza del Vangelo ora non solo tramandato ma vissuto e compreso con la propria esperienza.
    Posso dire che si avverte senz’altro questa sete di Dio, questa ricerca dell’Assoluto. Certo le forze del materialismo,  del benessere, del consumismo, della moda, dei mass media, del facile guadagno sono velocemente entrati in Albania e la loro attrazione ha un grande ascendente soprattutto nelle fasce dei più giovani, ma in Albania sussistono ancora grandi valori, tra i quali quello della famiglia, dell’accoglienza, della solidarietà. C’è anche la grande forza della religiosità popolare che esprime una fede semplice ma sicuramente forte come le montagne e molto genuina. Le Chiese, soprattutto la domenica, i giorni di festa ed i martedì di S. Antonio  sono sempre strapiene. La gente crede veramente e prega sul serio.  


8.    Se dovesse sintetizzare la sua esperienza pastorale di questi 13 anni di episcopato, quali  punti salienti indicherebbe? Quali tappe, esperienze, momenti più significativi?

Esprimere con le parole ciò che si è vissuto non è sempre semplice soprattutto perché solo se si conosce in profondità ciò di cui si parla si può comprendere in pienezza ciò che solo il cuore riesce a vivere. Certo è che la comunità cattolica è estremamente vitale. Impegnata, desiderosa di vivere il cattolicesimo. Le suore, i sacerdoti non sono solo annunciatori e testimoni del Vangelo, ma anche un fondamentale punto di riferimento sociale per la gente. Anche i laici, piano piano, stanno prendendo coscienza del loro ruolo nella Chiesa.
    Per comprendere la vita mia e degli altri vescovi e sacerdoti e missionari/ie, vorrei ricordare i seguenti tre fatti:

•    Gli inizi della mia missione in Albania (a partire dal 1993),
E’ stato un inizio di tutte le cose. Qui era tutto inesistente. Non c’erano strutture, non c’erano libri, non c’era nemmeno la Bibbia in albanese. C’era una grande povertà diffusa. Quindi ricevere una responsabilità e nel mio caso l’ordinazione episcopale ha significato rimboccarmi le maniche per costruire giorno dopo giorno con fatica, sacrifici, ma con tanta gioia nel cuore la nostra Chiesa. Oggi guardando indietro rimango quasi sbalordito di ciò che è stato realizzato e ringrazio il Signore che mi ha sempre guidato e sostenuto.

•    La crisi dello Stato Albanese del 1997. Un altro momento forte è stata la crisi dello Stato Albanese del 1997, causato dalla crisi delle Banche cosidette “Piramidali”. Lo Stato è svanito!  Il 1997 é stato veramente un anno di grande terrore e di anarchia, per fortuna finito presto. Si sono aperte le carceri per cui tanti delinquenti e bande giravano ovunque seminando terrore  e distruzione.  Le caserme erano state assaltate per cui tutti andavano a prendere armi e in poco tempo tutti erano armati. E’ stato  l’anno della mia Ordinazione Episcopale (6 gennaio 1997)…con il grande compito di pacificare gli animi ed aiutare la gente a ragionare.

•    Guerra del Kossovo 1999.  Anche questo è stato un momento forte per l’Albania e quindi per la Chiesa. Come chiesa abbiamo lavorato veramente tantissimo accogliendo i profughi che arrivavano a dismisura dal Kossovo, a piedi, stanchi, affamati. Insieme alla fatica, è stata anche una grande gioia lavorare tutti insieme. Si è messa in moto la grande macchina delle Caritas locali, nazionale e quelle degli altri paesi che hanno aiutato generosamente con gli aiuti umanitari. C’è stata un’organizzazione e collaborazione straordinarie da parte di tutti: sacerdoti, religiosi, religiose, laici. Tante famiglie albanesi hanno aperto le loro case per ospitare i fratelli albanesi kossovari. E’ stata una bella dimostrazione di solidarietà.

    A parte questi periodi che abbiamo superato, grazie a Dio, al nostro spirito di sacrificio e di unità, alla solidarietà interna ed internazionale, in questi anni la vita pastorale non è stata mai interrotta: siamo stati sempre vicino alla gente. Nelle due Visite Pastorali che ho svolto nella mia Arcidiocesi, a contatto diretto con il mio popolo, nei miei frequenti incontri con i sacerdoti, con i religiosi e religiose, ho sempre toccato con mano i miracoli che Dio compie nella vita degli uomini e donne di buona volontà che sanno ascoltare ed essere portatori di un messaggio di speranza anche fra tante sofferenza, nella consapevolezza che c’è ancora molto da fare e che il mondo ha bisogno di testimoni e di testimoni d’amore.
    Termino ricordando che un momento molto forte e significativo per me e per tutti i cattolici è l’inizio del processo canonico per la canonizzazzione dei 40 Servi di Dio, dei quali 38 ucciso dal regime comunista del dittatore Enver Hoxha. Era il 10 novembre 2002. Stiamo lavorando assiduamente per concludere entro l’anno il processo diocesano. Sulla pagina Web dell’Arcidiocesi si possono trovare le foto ed i profili essenziali dei nostri “Martiri”, nella voce “zyra e martireve” www.kishakatolikeshkoder.com

Intervista sul Sinodo

Intervista sul Sinodo per la rivista
Francesco il Volto secolare.


1.    Qual è stata la novità di questo sinodo per quanto riguarda l'atmosfera tra voi padri sinodali?
    Sin dall’inizio, l’impostazione del Sinodo ha favorito un clima di serenità che ci ha permesso di lavorare bene, nella consapevolezza di essere al servizio della verità, senza presunzione di già possederla ma con l’umiltà che una vera ricerca suppone. Perciò, a dispetto di quanto il gossip giornalistico di questi giorni ha voluto diffondere, ritengo che solo noi che vi abbiamo preso parte possiamo esprimere una vera valutazione su come si è lavorato. Un clima sereno non è dato dalla mancanza di divergenze nelle opinioni, ma dalla capacità di dibattere serenamente con la consapevolezza che ciò che unisce può far giungere più facilmente ad una chiarezza su ciò che ancora richiede tempo per essere definito.

2.    Secondo lei le coppie di coniugi, presenti al sinodo, quale contributo hanno reso?
    È stata veramente importante la presenza delle coppie al sinodo; e ciò non tanto per le loro belle testimonianze di fede e di vita concreta, quanto piuttosto per il fatto stesso che erano lì. In fondo, era un sinodo sulla famiglia! Un Sinodo è un evento importante per la vita della Chiesa: è luogo dove lo Spirito fa sentire la sua voce e richiede capacità di ascolto e disponibilità a rimettersi in discussione perché la Parola di Dio trovi modi sempre nuovi per essere attuata. Perciò la presenza delle coppie di sposi al Sinodo l’abbiamo considerata appunto come il giusto ascolto che va dato allo Spirito. Se poi le loro testimonianze abbiano in qualche modo influito sui dibattimenti dei Padri sinodali, questo lo può dire solo ciascuno dei Padri nella sua coscienza. Ciò che importa è che si sia data voce ai diretti interessati, anche se, ovviamente, si trattava solo di una rappresentanza.

3.    Quali sono le novità più importanti del Sinodo in tema della Famiglia?
    Credo sia ancora prematuro parlare di novità del Sinodo. Quel che abbiamo vissuto in questi giorni è solo una parte di un lavoro che proseguirà per tutto l’anno e che si concluderà nel Sinodo ordinario del 2015, cui seguirà un documento pontificio sul tema. Questa metodologia di per sé già rappresenta una novità. Sicuramente, poi, il coinvolgimento diretto del S. Padre, i resoconti quotidiani ai media e i feedback che ne sono seguiti hanno determinato questo Sinodo come un vero evento ecclesiale e non solo come l’impegno di un certo numero di addetti ai lavori.

4.    Il rapporto tra omosessuali e comunità cristiana come deve cambiare?
    Ci tengo a precisare che questo era un Sinodo sulla famiglia e che affrontare temi “caldi” è stato solo un aspetto dei nostri lavori. L’impressione generale è che si sia ingenerata un’aspettativa univoca attorno alle situazioni problematiche dimenticando che la famiglia non è solo problematicità, ma anche un valore in sé. Detto ciò, in merito al rapporto tra comunità cristiana e persone omosessuali c’è poco da aggiungere a quanto è stato già detto più volte e ripetuto in diversi contesti, oltre che dallo stesso Sinodo. Parliamo di persone e come tali vanno considerate, nella loro ricchezza e singolarità! Non sono degli scomunicati. Pertanto, la comunità cristiana ha il dovere di essere sempre accogliente e rispettosa nei confronti di tutti e di farsi carico dell’accompagnamento di ogni suo membro nel cammino di fede e di vita concreta.

5.    Il percorso dei divorziati risposati quale caratteristiche deve avere per i padri sinodali?
    Anche questo è un tema affrontato dal Sinodo e attorno al quale si sono avute molte proposte e si sono valutate molte idee. Sì, si è parlato anche di “percorsi” per i divorziati risposati, ma, come dicevo prima, non c’è ancora nulla di definito e dovremo aspettare il prossimo anno perché ci vuole il tempo necessario per riflettere, pregare e lasciarsi illuminare dallo Spirito. Nulla, perciò, è escluso a priori. Il nostro compito è quello di essere obbedienti a quanto lo Spirito ci dirà.

6.    Nella sua Albania quali le ombre e le luci della famiglia?
Nella mia relazione al Sinodo sulla situazione albanese ho detto che la famiglia è un valore importantissimo ed imprescindibile. L’idea del matrimonio che ha l’albanese, a qualunque fede appartenga, è molto in linea con gli insegnamenti della Chiesa in merito. Anche quando la fede è stata messa a dura prova dalla dittatura comunista, la famiglia è stato l’unico ambito in cui si è continuato a pregare e a mantenere vive le tradizioni religiose, sebbene di nascosto. Tant’è vero che, con la proclamazione dell’ateismo di stato, proprio la famiglia fu oggetto di distruzione da parte della dittatura, minandola al suo interno e favorendo clima di sospetto e sfiducia reciproca. Le ombre che posso registrare sono quelle della mentalità divorzista introdotta dal comunismo, come anche la pratica diffusa dell’aborto. C’è ancora molto da fare per risollevare la condizione femminile, praticamente di sottomissione, e i problemi legati alla costituzione di famiglie mediante matrimoni combinati. Infine, anche in Albania si sta diffondendo la mentalità occidentale che, come sappiamo, porta con sé anche serie conseguenze per la famiglia intesa cristianamente.


7.    La chiesa in Albania, dopo la recente visita di Papa Francesco, quale cammino si trova davanti?
Il viaggio apostolico di sua Santità ha lasciato un segno che difficilmente la Chiesa albanese, ma anche l’intera popolazione, dimenticherà. Un solo giorno di presenza significativa che ha smosso le masse e ha offerto motivi di seria riflessione! Chiaramente il nostro primo compito di comunità cristiana è quello di non lasciar cadere in fretta gli stimoli che papa Francesco ci ha offerto: ci ha invitati a volare alto e noi lo faremo sia per la nostra vita di fede che per l’impegno a supporto di un “volare alto” sociale. Poi i suoi gesti, le sue scelte di incontrare determinate categorie di persone non lasciano dubbi sul tipo di atteggiamenti da assumere: il dialogo con le altre fedi e l’attenzione agli ultimi, come anche la cura di noi stessi come cristiani, consacrati e sacerdoti determinano le priorità cui siamo chiamati.

ZOJA SHTEGTARE E FATIMAS NË SHQIPËRI

ZOJA SHTEGTARE E FATIMAS NË SHQIPËRI


Imzot Angelo Massafra Arqipeshkvi ynë, është angazhuar që të vinte në Shqipëri Zoja shtegtare e Fatimas, për të na ndihmuar që të vazhdojmë Ungjillzimin e popullit tonë me një zell më të madhe. Statuja e Zojës arriti në aereoportin Nëna Tereza në Tiranë duke nisur nga Fatima via Istambliit dhe pas shtegtimit në dioqezat e Shqipërisë do të kthehet në Fatima në fund të muaj marsit 2014.
Nga Sekreteria e Zyrëve të Fatimas kanë bërë një intervistë mbi vlerën e shtegtimit të Zojes s e Fatimas. Në vijme janë pyetjet të Sekretarisë dhe përgjigjet të Imzot Angelo Massafrës, Arqipeshkëv Metropolit i Shkodër-Pult dhe President i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë, që bëri më 19 janar 2014.
        Pse nisma e realizimit të këtij shtegtimi?
•    Është e nevojshme që popullit të Zotit t’i jepet mundësia e përvojave të forta, nxitëse, që e ndihmojnë ta jetojë më mirë shtegtimin e fesë. Sapo kemi përfunduar Vitin e Fesë dhe, duke menduar për Marinë që ka qenë shtegtare e fesë në mënyrë të veçantë, kemi menduar se askush më mirë se Ajo nuk mund të na ndihmojë ta bëjmë këtë shtegtim me mbrojtjen e saj amënore dhe me udhëheqjen e saj.
•    Gjithashtu Maria është Mbretëresha e paqes. Duam ta vëmë nën mbrojtjen e saj gjithë botën dhe veçanërisht Shqipërinë, një tokë dhe një popull që ka vuajtur shumë, dhe që vazhdon të vuajë jo më prej komunizmit, por prej “gjakmarrjeve” të cilat i detyrojnë shumë familje të mbeten të burgosura në shtëpinë e tyre.
•    Duam t’ia besojmë Marisë të gjithë personat më të dobët, në veçanti fëmijët, vejushat, të sëmurët, të varfrit dhe emigrantët në gjithë botën dhe sidomos shenjtërimin e pajtimin e të gjitha familjeve.  
•    Së fundi, kjo nismë kurorëzon ëndrrën që kisha në zemër prej shumë vitesh, pasi që në vitin 1998 kemi rikushtuar Shenjtëroren e Zojës së Këshillit të Mirë në Shkodër; në ditët 19-26 shtator 1998 kemi pritur në Shkodër Statujën e Zojës së Nazaretit dhe pastaj shtegtimin e Ikonës së Nënës së Këshillit të Mirë, Pajtore e Shkodrës dhe e Shqipërisë në 1999-2000 në të gjitha famullitë e Dioqezës së Shkodrës e të Sapës në përgatitje për Vitin Jubilar 2000.
Cilat janë pritjet tuaja baritore në lidhje me praninë e Statujës së Virgjërës së Fatimës në Shqipëri?
•    Para së gjithash t’ia besojmë Marisë krejt popullin shqiptar;
•    Në rend të dytë, presim që Mesazhi i Fatimas, prej përmbajtjeve të tij të forta, të përforcojë ecjen e fesë të të krishterëve të Shqipërisë, të thelluar tashmë gjatë Vitit të Fesë, në mënyrë që të rritemi gjithnjë e më shumë në dëshminë dhe në misionaritetin.
•    Si fryt presim që ftesa e Marisë për kthim të na hapë ndaj një të ardhmeje paqeje, nëpërmjet dialogut, respektit të ndërsjellë, mirëkuptimit; më në fund të kuptohet se është më bukur të dhurojmë e të falim se sa të hakmerremi.
•    Të jepet mundësia që të njihet më mirë historia dhe mesazhi i Fatimas, shumë aktual edhe sot këtu në Shqipëri.


    Nga programi i parashikuar (e di se do të rrijë në Shqipëri nga gjysma e janarit deri në mars 2014), a mund të na vini në dukje një apo dy momente që sipas Jush do të jenë më domethënëse?
•    Sigurisht se do të ketë disa momente domethënëse në të gjitha Dioqezat në të cilat do të ndalet Statuja e Virgjërës Shtegtare. Po kufizohem të përmend ato të parapara për dioqezën e Shkodër-Pultit dhe nismat e ditës së parë të mirëpritjes:
    Arritja e Zojës së Fatimas në Shenjtëroren e Zojës së Këshillit të Mirë në Shkodër, (më 18 janar 2014 në orën 9.45) ka qenë një moment shumë i bukur, i gëzueshëm, emocionues dhe domethënës, që ka parë një grumbullim të madh të besimtarëve, të udhëhequr prej meshtarëve të tyre, që kanë kremtuar Meshën e shenjtë në Shenjtërore në orën 8.30, dhe në pritje të arritjes së Virgjërës Shtegtare kanë rrëfyer. Pas mirëpritjes zyrtare të Arqipeshkvit dhe të Famullitarit, meshtarët, me radhë, kanë udhëhequr recitimin e Rruzares së Shenjtë: të gjithë meshtarët dhe besimtarët i kishim sytë të drejtuar dhe të ngulitur në Virgjërën e Bardhë Shtegtare. Në Shenjtërore u bë ndalesa e parë për të vazhduar pastaj drejt Katedrales ku u prit me entuziazëm të madh prej fëmijëve dhe adoleshentëve të katekizmit. Këta, së bashku me besimtarë të tjerë të ardhur nga anë të ndryshme të Dioqezës, e kanë mbushur Kishën Katedrale plot e përplot, përtej çdo pritjeje!
    Mbrëmjen e së shtunës (18 janar) në orën 18, Famullitari i Katedrales, Don Gjovalin Suka, i ftoi të gjitha Motrat e Kongregatave të ndryshme të pranishme në Shkodër për kremtimin e Mbrëmësores, të udhëhequr nga Arqipeshkvi Imzot Angelo Massafra, përreth altarit dhe Virgjërës Shtegtare: jetuam një moment të bukur feje e vëllazërie duke e falënderuar atë që ka ardhur në Shqipëri dhe duke kërkuar dhuratën e një angazhimi më të madh në ungjillëzim. Pastaj e vazhduam momentin e vëllazërisë me një darkë të përbashkët në sallonin e famullisë.
    Qe programuar dhe u realizua Adhurimi Eukaristik i përhershëm dhe gjatë natës (e diel 19 – e hënë 20, nga ora 17.00 deri në orën 7.00 të mëngjesit) me alternimin e rregulltarëve, rregulltareve, grupeve rinore. Kjo qe një përvojë shumë e fortë feje dhe pranie të shumë besimtarëve në adhurimin e Jezusit të paraqitur në mënyrë kremtore mbi altar në shoqërinë e Virgjërës Shtegtare!
    Një moment i fortë është me siguri Treditëshja që do të mbahet në Katedralen e Shkodrës (27,28 e 29 janar) kushtuar Adhurimit të të Shenjtërueshmit Sakrament, Predikimit dhe Rrëfimeve sakramentale; treditëshja do të kulmojë me procesionin e Virgjërës Shtegtare nëpër disa rrugë të qytetit të Shkodrës.
    Kushtimi i Dioqezës Virgjërës gjatë Meshëve të Shenjta të të dielave dhe sidomos ditën e fundit, më 7 shkurt.
    Procesioni “aux flambeaux” ditën 6 shkurt kur do të hershojmë Ditën Botërore të të sëmurit, në vend të ditës 11, përkujtimi liturgjik i Zojës së Lurdit.
    Shtegtimet nga famullitë dhe nga zonat baritore në Kishën Katedrale, ku qëndron statuja e Virgjërës Mari shtegrare e Fatimës. Në katedrale parashihet shërbimi i rrëfimeve.
    Si mund ta përshkruajmë, shkurtimisht, popullin shqiptar në lidhje me devotshmërinë ndaj Marisë?
     Devotshmëria ndaj Zojës së Bekuar ka qenë gjithmonë shumë e fortë dhe shumë e ndier prej njerëzve në Shqipëri. Mjafton të kujtojmë se gjatë komunizmit, pas shkatërrimit të Shenjtërores së kushtuar Zojës së Këshillit të Mirë, pajtore e Shqipërisë dhe sidomos e Shkodrës, njerëzit shkonin gjithsesi për t’u lutur atje, ku dikur gjendej Shenjtërorja. Në të vërtetë, kjo është e vetmja Shenjtërore e kushtuar Nënës së Hyjit në Shqipëri. Gjatë muajit maj dhe gjatë festave të tjera, janë me qindra personat që marrin pjesë në Meshën e Shenjtë që, prej pjesëmarrjes së shumtë të popullit, kremtohet përjashta.
    Jo vetëm kaq, por në periudhën e regjimit komunist në Shqipëri, kur ishte i ndaluar çdo gjest i jashtëm lutjeje ashtu siç ishte e dënueshme edhe të bëhej shenja e kryqit, në shumë familje thuhej Rruzarja e shenjtë, ndërsa njëri prej familjareve rrinte jashtë, si roje e shtëpisë, për të mos lejuar që dikush të vinte e të shikonte se çfarë bëhej! Mund të pohoj me siguri absolute se lutja drejtuar Virgjërës, me Rruzaren e shenjtë, e ka mbajtur gjallë fenë e krishterë të shqiptarëve gjatë përndjekjes.
    A ekziston në Shqipëri devotshmëria ndaj Virgjërës së Lume të Fatimas? Historia dhe Mesazhi i Fatimas a njihen? A ka ndonjë shenjtërore, bazilikë apo kishë, të kushtuar Zojës së Fatimas?
      Historia dhe mesazhi i Fatimas me siguri njiheshin para komunizmit: duke rishikuar disa numra të “Kumbona e së Dielës” së vitit 1943 (revistë e dioqezës së Shkodrës, e mbyllur nga regjimi komunist dhe që e kemi rihapur në vitin 1992) kemi gjetur lutjen e kushtimit të Papa Piut XII, (përkthyer në shqip) si dhe kushtimet e ndryshme Zemrës së Papërlyer të Marisë të Dioqezave të Shkodrës, të Durrësit dhe të disa famullive.
    Gjithashtu, njihej dhe praktikohej devotshmëria e 5 të shtunave në nder të Zemrës së Papërlyer të Marisë, komentuar dhe paraqitur mirë nga libërthi në gjuhën shqipe: “Pesë të shtunat në nder të Zemrës së Papërlyer të Zojës”.
    Për sa u përket kishave: në dioqezën e Shkodër-Pultit, dhe saktësisht në Oblikë, kemi një Qendër Baritore të kushtuar të Lumëve Françesk e Jacinta dhe Kisha është e kushtuar Zojës së Fatimas. Por është interesante që në Gramzë (Durrës), kisha e parë, e rindërtuar pas rënies së komunizmit, i është kushtuar Zemrës së Papërlyer të Zojës, dhe mban në ballë të saj fjalët e Zojës së Fatimas: “Zemra ime e Papërlyer do të ngadhënjejë”.

 

  

martiret e komunizmit

Media

Facebook

Frati Minori

antonian 1

Google

google 1

YouTube

LEXIMET E DITËS