Mesazhe Me Rastin e Dites Boterore te Paqes

 Mesazhi i Papa Gjon Palit te II

1 JANAR 2002

“Nuk ka paqe pa drejtesi, nuk ka drejtesi pa falje”

1. Këtë vit, Dita Botërore e Paqes, kremtohet në sfondin e ngjarjeve dramatike të 11 shtatorit të kaluar. Në këtë ditë, u krye një krim tmerrësisht i rëndë: brenda pak minutave mijëra persona të pafajshëm, me prejardhje të ndryshme etnike, u masakruan në mënyrën më mizore. Qysh atëherë, njerëzia, në të gjithë botën është bërë gjithnjë e më e ndërgjegjeshme për cenueshmërinë e personit e ka filluar ta shohë të ardhmen me një frikë që s’e kishte njohur deri atëherë. Përballë këtyre gjendjeve shpirtërore Kisha dëshiron të dëshmojë shpresën e saj, të bazuar në bindjen që e keqja, il mysterium iniquitatis, nuk e ka fjalën e fundit në ngjarjet njerëzore. Historia e shpëtimit, përvijuar në Shkrimin Shenjtë, projekton dritë të madhe në tërë historinë e botës, duke treguar se është gjithmonë e shoqëruar nga gadishmëria për mëshirën e provaninë e Zotit, i cili i njeh rrugët për të prekur edhe zemrat më të ngurta, dhe për të nxjerrë frutet më të mira edhe nga një tokë e thatë e djerrinë.

Është kjo shpresa që mban Kishën në këtë fillim të vitit 2002; me hirin e Zotit, bota në të cilën e keqja duket ende fitimtare, do të transformohet në një botë në të cilën aspiratat më fisnike të zemrës njerëzore mund të kënaqen, në një botë në të cilën do të sundojë paqja e vërtetë.

Paqja: vepër drejtësie e dashurie

2. Ato që ndodhen kohët e fundit, me faktet e tmerrshme të gjakut që ne e kemi të freskët në mendje, më ka nxitur të rimarr një refleksion që shpesh buron nga thellësia e zemrës sime, në kujtim të ngjarjeve historike që janë shënuar në jetën time, sidomos në vitet e rinisë sime.

Vuajtjet e mëdha të popujve dhe të individëve, mes të cilëve edhe shumë miq të njohur të mi, të shkaktuara nga totalitarizmi nazist e komunizmi, i kanë bërë gjithnjë thirrje shpirtit tim e më kanë nxitë të lutem. Shumë herë jam ndalur për të reflektuar në pyetjen: cila është rruga që të çon në rivendosjen e plotë të rendit moral e social që kaq barbarisht është dhunuar?

Bindja në të cilën kam arritur duke arsyetuar e duke u ballafaquar më Zbulesën biblike, është se nuk mund të vendoset plotësisht rendi i thyer, në qoftë se nuk bashkohen mes tyre drejtësia e falja. Shtyllat e paqes së vërtetë janë drejtësia dhe ajo formë e veçantë e dashurisë që është falja.

3. Por si mund të flasim, në rrethanat aktuale, për drejtësi e falje, cilat janë burimet dhe kushtet e faljes? Përgjigjia ime është se mund e duhet të flitet për drejtësi dhe falje, pavarësisht nga vështirësitë që ky diskutim mbartë, edhe sepse ka prirje të mendohet për drejtësi e falje në caqe alternative. Por falja i kundërvihet mërisë e hakmarrjes, jo drejtësisë. Paqja e vërtetë në realitet, është “vepër e drejtësisë” (Is 32, 17). Siç ka pohuar Koncili i dytë i Vatikanit, paqja është “fryt i rregullit të futur në shoqërinë njerëzore nga Themeluesi i saj e që duhet të kryhet nga njerëz të etur për një drejtësi gjithnjë e më të përsosur” (Gaudium et Spes, 78). Qysh prej pesëmbëdhjetë shekujsh, në Kishën Katolike tingëllon mësimi i Agostinit të Iponës, i cili na ka kujtuar që paqja, që arrihet me ndihmen e të gjithëve, konsiston në tranqullitas ordinis (në qetësinë e rregullit) (Krh. De civitate Dei, 19, 13).

Paqja e vërtetë, është fryt i drejtësisë, virtyt moral e garanci ligjore që ruan me respekt të plotë të drejtat dhe detyrat, shpërndarjen e barabartë të të mirave dhe të detyrimeve. Por meqënëse drejtësia njerëzore është gjithmonë e brishtë dhe e papërkryer, e ekspozuar në kufinjtë e egoizmit personal dhe të grupit, ajo ushtrohet dhe në një farë kuptimi kompletohet me faljen që shëron plagët që rivendos në thellësi marrëdheniet njerëzore të turbulluara. Kjo gjë vlen shumë edhe për tensionet mes individëve por edhe në një sferë të përgjithshme ndërkombëtare.

Falja nuk i kundërvihet në asnjë mënyrë drejtësisë sepse nuk mundë të pezullojë nevojat legjitime të ndreqjes së rendit të cënuar. Falja synon kryesisht në atë drejtësi të plotë që shoqërohet me rend e qetësi, që është shumë më tepër se një ndalim i përkohshëm e i brishtë i armiqësisë, është një shëndoshje në thellësi të plagëve që pikojnë gjak në shpirt. Për një shëndoshje të tillë drejtësia e falja janë që të dyja thelbësore.

Janë këto dy dimensionet e paqes që dëshiroj të zbuloj në këtë mesazh. Dita Botërore i ofron këtë vit gjithë njerëzimit, e në mënyrë të veçantë Kryetarëve të Shteteve, rastin për të reflektuar në nevojat për drejtësi dhe në thirrje për faljen e problemeve të mprehta që vazhdojnë të trishtojnë botën, siç është sidomos niveli i ri i i dhunës, që ka hyrë nga terrorizmi i organizuar.

Fenomeni i terrorizmit

4. Është pikërisht paqja që i ka themelet në drejtësi e falje që sot sulmohet nga terrorizmi ndërkombëtar. Në këto vitet e fundit, sidomos pas përfundimit të luftës së ftohtë, terrorizmi është transformuar në një rrjet të sofistikuar marrëveshjesh të fshehta politike dhe teknike që i kalon kufinjtë kombëtar dhe zgjerohet deri në përfshirjen e gjithë botës. Bëhet fjalë për organizata të vërteta, që shpesh kanë rezerva të mëdha financiare, të cilat i përpunojnë strategjitë në një shkallë të gjerë, duke goditur persona të pafajshëm që nuk janë të përzier aspak në perspektivat që terroristët ndjekin. Duke shfrytëzuar vetë ithtarët e tyre si armë e për t’i lëshuar kundër personave të pambrojtur e të pavetëdijëshëm, këto organizata terroriste manifestojnë në mënyrë tronditëse instiktin e vdekjes që i ushqen ato. Terrorizmi lind nga urrejtja dhe prodhon izolimin, mosbesimin e mbylljen. Dhuna bashkohet me dhunën në një spirale tragjike që implikon edhe brezat e ri të cilët trashëgojnë urrejtjen që ka ndarë brezat paraardhës. Terrorizmi bazohet në përbuzjen e jetës së njeriut. Pikërisht për këtë ai nuk jep vetëm origjinën e krimit të palejueshëm, por përbën vetë krimin, duke përdorur terrorin si strategji politike dhe ekonomike, si një krim të vërtetë kundër njerëzimit.

5. Ekziston një e drejtë për t’u mbrojtur nga terrorizmi

Është një e drejtë që duhet, si çdo tjetër, t’ju përgjigjet rregullave morale e juridike në zgjedhjen si të objektivave ashtu edhe të mjeteve. Identifikimi i fajtorëve duhet domosdo të provohet, sepse përgjegjësia penale është gjithmonë personale e pra nuk mund të shtrihet tek kombet, tek etnitë, tek fetë, të cilave u përkasin terroristët. Bashkëpunimi ndërkombëtar në luftën kundër aktivitetit terrorist duhet të përfshijë edhe një angazhim të veçantë në planin politik, diplomatik e ekonomik për të zgjidhë me guxim e vendosmëri situatat eventuale të shtypjes e të izolimit që japin shkak për veprimtaritë terroriste. Rekrutimi terrorist në fakt, është më i lehtë në ato kontekste sociale në të cilat të drejtat merren nëpër këmbë dhe padrejtësitë lejohen për një kohë të gjatë. Lypset, megjithatë, të pohohet me qartësi, që padrejtësitë ekzistuese në botë nuk mund të përdoren kurrë si pretekst për të përligjur atentatet terroriste. Duhet të vëmë në dukje, ndër të tjera se mes viktimave të shëmbjes rrënjësore të rendit, të kërkuar nga terroristët, janë përfshirë në radhë të parë, burra e gra pa mjetet përkatëse për t’i rezistuar kolapsit të solidaritetit ndërkombëtar.

U referohem në mënyrë të posaçme popujve të botës, në rrugën e zhvillimit, të cilët tashmë jetojnë në kufijntë e ngushtë të mbijetesës e që janë të goditur dhimbshëm nga kaosi global ekonomik e politik. Pretendimi i terrorizmit për të vepruar në emër të të varfërve është një falsitet i dukshëm.

Nuk vritet në emër të Zotit!

6. Kush vret me akte terroriste kultivon ndjenjat e përbuzjes për njerëzimin, duke manifestuar dëshpërim ndaj jetës e së ardhmes: gjithçka në këtë perspektivë, mund të jetë e urryer dhe e shkatërruar. Terroristi mendon që e verteta në të cilën beson ose vuajtja e pësuar është absolute dhe e përligj reagimin shkatërrues edhe të jetës së njerëzve. Si i tillë terrorizmi është pjellë e një fondamentalizmi fanatik, që lind nga bindja se mund t’u imponosh të gjithëve pikpamjet t’ua për të vërtetën. E verteta, edhe kur arrihet - gjë që bëhet gjithmonë në mënyrë të pjesëshme dhe që mund të jetë më e përsosur - nuk mund të imponohet kurrë. Respekti për ndërgjegjen e të tjerëve, në të cilën pasqyrohet imazhi i vetë Zotit (shih Zan 1, 26-27), pranon vetëm të proposh të vërtetën tjetrit, të cilit i takon ta pranojë me pëgjegjësi. Ai që pretendon t’u imponjë të tjerëve me dhunë atë që beson se është e verteta, e dhunon dinjitetin e qënies njerëzore dhe e fyen Zotin, shembëltyrë e të cilit ai vetë është. Për këtë fanatizmi fondamentalist është një sjellje në kundërshtim me fenë e Zotit. Po të shohim me kujdes terrorizmi nuk instrumentalizon vetëm njeriun, por edhe Zotin, duke dashur ta kthejë atë në idhull që përdor për qëllimet e veta.

7. As një përgjegjës feshë, nuk mund të ketë mëshirë për terrorizmin, e aq më pak ta predikojë atë. Është dhunim i fesë t’i shpallesh terroristët në emër të Zotit, për të ushtruar dhunën ndaj njeriut në emër të Zotit. Dhuna terroriste është në kundërshtim me fenë e Zotit Krijues të njeriut, të Zotit që e ka njeriun në kujdes dhe e do atë.

Në veçanti, ajo (dhuna) është totalisht në kundërshtim me fenë në Krishtin Zot, që i ka mësuar dishepujt e tij të luten: “Na i fal mëkatet tona, siç ua falim ne fajtorëve tanë” (Mt 6, 12). Duke ndjekur shembullin e Jezusit, të krishterët, janë të bindur se të tregosh mëshirë do të thotë jetosh plotësisht të vërteten e jetës sonë: mundemi e duhet të mëshirshëm, sepse mëshira është dëshmuar nga një Zot me Dashuri dhe mëshirë (Krh. 1 Gjn 4, 7-12) Zoti që na shëlbon përmes hyrjes së tij në histori e nepërmjet dramës të Premtes së Shenjtë, përgatit ditën e Pashkës, është një Zot i mëshirshëm që fal.(Krh. Psal 103, 102, 3-4.10-13). Krishti, përballë atyre që e kundështuan, sepse hante me mëkatarët, është shoprehur kështu: “Eja e mësoni çfarë do të thotë: Mëshirën dua, jo sakrificën. Në fakt nuk erdhën për ta pyetur të drejtët, por mëkatarët” (Mt 9, 13).

Ithtarët e Krishtit, të bekuar në vdekjen e tyre, duhet të jenë gjithmonë burra e gra që pranojnë mëshirën e faljen.

Nevoja e faljes

8. Por ç’farë do të thotë konkretisht të falësh? Pse të falim? Një diskutim për faljen nuk mund t’i shmangë këto pyetje. Duke rikujtuar një reflektim të Ditës Botërore të Paqes të vitit 1997 (“Ofro faljen merr paqen”) dëshiroj të kujtoj që falja e ka selinë në zemër të secilit, para se ajo të jetë një fakt shoqëror. Vetëm në atë masë sa pohohet një etikë dhe një kulturë e faljes, mund të shpresohet në një “politikë të faljes” e shprehur në qëndrimet shoqërore, institutet juridike, në të cilat drejtësia merr një fytyrë njerëzore.

Në realitet, falja është para se gjithash një zgjidhje personale, një opsion i zemrës që shkon kundër istinktit spontan të shpagimit të së keqes më të keqën. Një opsion i tillë i ka rrënjët në dashurinë për Zotin, që i pranon mëkatet tona, dhe ka shembullin e tij më të lartë në faljen e Krishtit që i gozhduar në kryq i është lutur: “O Atë, fali ata, sepse s’dinë çfarë bëjnë” (Lk 23, 34).

Falja ka pra një rrënjë e një mase hyjnore. Kjo megjithatë nuk përjashton faktin se falja mund të pranojë edhe vlera në dritën e konsideratave të arsyes njerëzore. Para se gjithash, atë përvojë relative që qenia njerëzore jeton në vetvete kur bën një të keqe. Ai atëherë kupton brishtësinë e tij dhe dëshiron që të tjerët të jenë të butë me të. Sepse a duhet t’ua bëjnë të tjerëve atë që nuk dëshirojmë që të na e bëjnë kush neve?

Çdo qenie njerëzore kultivon tek vetja shpresën për ta nisur jetën nga e para, për të mos mbetur gjithmonë i burgosur i gabimeve të veta dhe i fajeve të veta. Endërron që të mund të kthehet qe te hell vështrimin drejt së ardhnes për të zbuluar ende një perspektivë besimi dhe angazhimi.

9. Si akt njerëzor, falja, është para së gjithash, inciativë e një subjekti të vetëm në raport me të tjerët të ngjashëm me të. Personi, megjithatë, ka një dimension esencial shoqëror, në virtytin e të cilit ndërthuren një rrjet marrëdhëniesh me të cilat shprehet vetvetja jo vetem në të mirë, fatkeqësisht, edhe në të keq. Si rrjedhojë e kësaj, falja bëhet e nevojshme edhe në nivel shoqëror. Familjet, grupet, shtetet, vetë komuniteti ndërkombëtar, kanë nevojë t’i hapen faljes, për të ndërthurur marrëdhënie të pandërprera, për t’i shmangur situatat në të cilat jepen dënimet reciprokisht të kota për të mposhtur tentativën e përjashtimit të të tjerëve pa ju lënë mundësinë e apelit. Aftësia e faljes qëndron në bazë të çdo përpjëkjeje të një shoqërie të së ardhmes më të drejtë e më solidare.

Kur mungon falja, sidomos kur ushqehet vazhdimësia e konflikteve, ka kosto të jashtëzakonshme për zhvillimin e popujve, rezervat përdoren për të mbështetur garën e armatimeve, shpenzimet e luftrave, për të përballuar pasojat e krizave ekonomike. Mungon kështu, gatishmëria financiare e nevojshme, për të sjell zhvillim, paqe e drejtësi. Po sa dhimbje vuan njerëzimi sepse s’di të pajtohet, sa vonesa pëson sepse s’di të kërkojë falje! Paqja është kusht i zhvillimit, por një paqe e vërtetë është e mundur vetëm me falje.

Falja, rruga që na mëson

10. Propozimi i faljes nuk kuptohet menjëherë dhe as që pranohet lehtë; bile për disa është mesazh paradoksal. Falja në fakt, sjell në pamje të jashtme, një humbje të përkohshme, por siguron një fitim të vërtetë për një kohë të gjatë. Dhuna është ekzakt e kundërta: parapëlqen një fitim afatshkurtër, por përgatit në distancë një humbje të vërtetë e të përhershme. Falja mund të duket dobësi; në të vërtetë, qoftë për atë që fal qoftë për atë që pranon, supozon një forcë të madhe shpirtërore dhe një kurajo morale me të gjitha provat.

Larg zvogëlimit të personit, falja e drejton atë drejt një njerëzimi më të plotë e më të pasur, i aftë të reflektojë tek vetja një rreze të shkëlqyer të Krijuesit.

Sherbesa që zhvilloj në dobi të Ungjillit më bën të ndiej gjallërisht detyrën, e më jep në të njëjtën kohë forcën, të këmbënguli në nevojen e faljes. Këtë e bëj edhe sot, i ndihmuar nga shpresa të mund të nxis refleksione të kthjellta e të pjekura në pamjen e një ripërtritjeje të përgjithshme, në zemrat e personave e në marrëdhëniet mes popujve të tokës.

11. Duke medituar për temën e faljes nuk ka se si të mos më kujtohen disa situata tragjike konfliktesh, që prej mjaft kohësh ushqejnë urrejtje të thellë e të thekshme, me pasojën e një spiraleje të pandalshme tragjedishë personale dhe kolektive. Po i referohem, në veçanti asaj ç’farë po ndodh në Tokën e Shenjtë, vendi i bekuar e i shenjtë i takimit të Zotit me njerëzit, vendi i jetës, i vdekjes e ringjalljes së Jezuesit, Princit të paqes.

Gjendja delikate ndërkombëtare na nxit të nënvizojmë me forca të përtërira urgjencën e zgjidhjes së konfliktit arabo-izraelit, që zgjat qysh më shumë se 50 vjet, me ndërrim fazash pak a shumë të mprehta. Të rendurit e vazhdueshëm pas akteve terroriste ose të luftës, që e rëndojnë për të gjithë gjendjen dhe i errësojnë perspektivat, duhet t’ua lënë vendin përfundimisht bisedimeve që çojnë në zgjidhje. Të drejtat dhe nevojat e secilit mund të konsiderohen si duhet në mënyrë të drejtë, ateherë kur tek të gjithë fiton vullneti i drejtësisë dhe pajtimit. Ju drejtoj këtyre popujve të dashur sërish ftesën e pikëlluar të punojnë për një klimë të re të respektit të ndërsjelltë e të marrëveshjes konstruktive.

Mirëkuptimi dhe bashkëpunimi ndërfetar

12. Në këtë përpjekje të madhe lider-at fetarë kanë përgjegjësinë e tyre të veçantë. Fetë e krishtera e besimet e mëdha të njerëzimit duhet të bashkëpunojnë mes tyre për të eleminuar shkaqet shoqërore e kulturore të terrorizmit, duke mësuar madhështinë dhe dinjitetin e personit dhe duke përhapur një vetëdije më të madhe të unitetit të gjinisë njerëzore. Është fjala për një fushë preçize të dialogut e të bashkëpunimit ekumenik e ndërfetar, për një shërbim urgjent të feve për paqe mes popujve.

Në veçanti, jam i bindur që liderat fetar hebrenj, kristianë e muslimanë duhet të marrin inisiativa nëpërmjet dënimit publik të terrorizmit, duke refuzuar këdo që përpiqet t’u japë formë legjitime fetare ose morale.

13. Në dhënien e një dëshmie të përbashkët morale sipas së cilës vrasja me dashje e të pafajshmit është gjithmonë një mëkat i rëndë, kudo e papërjashtime, lidëret fetarë të botës do të favorizojnë formimin e një opinioni publik moralisht korrekt. Ky është një presupozim i nevojshëm për ndërtimin e një shoqërie ndërkombëtare e aftë të ndjekë qetësinë e rendit në drejtësi e liri.

Një angazhim i këtij tipi nga ana e feve nuk ka se si të mos ndërhyjë në rrugën e faljes që sjell mirëkuptimi reciprok, respektin dhe besimin. Shërbimi që fetë mund të japin për paqe dhe kundër terrorizmit konsiston pikërisht në pedagogjinë e faljes, sepse njeriu që fal ose kërkon falje, kupton se ka një të vërtetë më të madhe se ai, të cilën duke e pranuar e tejkalon shumë veten e tij.

Lutje për paqe

14. Pikërisht për këtë arsye lutja për paqe nuk është një element që “vjen pas” angazhimit për paqen. Përkundrazi, ajo qëndron në zemër të përpjekjeve për ndërtimin e një paqje në rendi, në drejtësi e liri. Të lutesh për paqe do të thotë t’i hapësh zemrën njerëzore vrullit të forcës ripërtëritëse të Hyjit. Hyji, me forcën jetëdhënëse të hirit të tij, mund të krijojë hapje për paqen aty ku duket që janë pengesa e mbyllje; mund të përforcojë e zgjerojë solideritetin e familjes njerëzore, pavarësisht nga historitë e gjata të ndarjeve e të luftërave. Të lutesh për paqe do të thotë të lutesh për drejtësi, për një rend të përshtatshëm brenda Kombeve, e në marrdhënie mes tyre. Do të thotë të lutesh edhe për lirinë, sidomos për lirinë fetare, që është një e drejtë themelore njerëzore e qytetare e çdo individi. Të lutesh për paqen do të thotë të lutesh për të fituar faljen e Hyjit e për të rritur në të njëjtën kohë kurajon që është e nevojshme për ata që duan të falin fyerjet e pësuara.

Për të gjitha këto arsye kam ftuar përfaqsuesit e feve të botës të vijnë në Asizi, qyteti i Shën Françeskut, në 24 Janarin e ardhshëm, për t’u lutur për paqe. Duam me këtë të tregojmë që ndjenja e pastër fetare është një burim i pashtershëm i respektit reciprok dhe harmonisë mes popujve: në të, bile, qëndron ilaçi kryesor kundër dhunës dhe konfliktëve. Në këtë kohë preokupimesh të rënda, familja njerëzore ka nevojë për të ndjerë në kujtesë arsyet e sigurta të shpresës sonë. Pikërisht këtë ne kemi ndërmend të shpallim në Asizi, duke lutur Hyjit e Gjithëpushtetshëm – sipas shprehjes që i atribohet vetë Shën Françeskut – të na bëjë një mjet të paqes së tij.

15. Nuk ka paqe pa drejtësi, nuk ka drejtësi pa falje: ja ç’farë do t’ju shpall në këto Mesazh besimtarëve e jobesimtarëve, burrave e grave vullnetmirë, që kanë në zemër të mirën e familjes njerëzore e të ardhmen e saj.

Nuk ka paqe pa drejtësi nuk ka drejtësi pa falje: këtë dua t’ua kujtoj atyre që kanë në dorë fatet e shoqërisë njerëzore, përderisa të udhëhiqen gjithmonë në zgjedhjet e tyre të rënda e të vështira, nga drita e së mirës së vërtetë të njeriut, me perspektivën e të mirës së përbashkët.

Nuk ka paqe pa drejtësi nuk ka drejtësi pa falje. Ky qortim nuk do të më lodh duke ua përsëritur atyre, që për një arsye ose për tjetrën, kultivojnë brenda vetes urrejtjen, dëshirën për hakmarrje, lakminë për shkatërrim.

Në këtë Ditë Paqeje, del nga zemra e çdo besimtari lutja më e thellë për secilin prej viktimave të terrorizmit, për familjet e tyre të goditura tragjikisht, e për të gjithë popujt që terrorizmi e lufta vazhdojnë të plagosin e të trondisin. Nuk mbeten jashtë nga rrezja e dritës së lutjes sonë vetë ata që fyejnë rëndë Hyjin e njeriun nëpërmjet këtyre akteve pa mëshirë: u bëftë e mundur për ta që të hyjnë në vetvete e ta kuptojnë të keqën që kryejnë, kështu të braktisin çdo dhunë e ta kuptojnë të keqen që bëjnë, e kështu të shtyhen drejt braktisjes të mendimi dhune dhe të kërkojnë falje. Në këto kohë shtrëngatash arrittë familja njerëzore t’a gjejnë paqen e vërtetë e afatgjatë, atë paqe që të lindë vetëm në takimin e drejtësisë me mëshirën.

Nga Vatikani, 8 dhjetor 2001

titujt kryesorë

webmaster