INTERVISTE E DHENE NGA ATI I SHENJTE GAZETAREVE

GJATË FLUTURIMIT DREJT REPUBLIKËS ÇEKE

Udhëtimi i Papës me aeroplan

E shtunë, 26 shtator 2009

 Atë Lombardi: Shenjtëri, jemi shumë mirënjohës që edhe këtë radhë dëshironi të na jepni ndonjë minutë dhe ndonjë përgjigje ndaj pyetjeve që kemi mbledhur gjatë përgatitjes për këtë udhëtim, dhe që na jepni mundësinë kështu edhe t’ju urojmë udhëtim të mbarë.

 Pyetja e parë: sikurse Ju keni thënë në Angelus-in e të dielës së kaluar, Republika Çeke gjendet jo vetëm gjeografikisht, por edhe historikisht në zemër të Europës. A mund të na e shpjegoni më mirë këtë term “historikisht” dhe të na thoni se si dhe përse mendoni se kjo vizitë mund të jetë domethënëse për kontinentin në tërësinë e vet, në ecjen e vet kulturore, shpirtërore dhe eventualisht edhe politike, të ndërtimit të Bashkimit Europian?

 Përgjigje – Në të gjithë shekujt Republika Çeke, territori i Republikës Çeke ka qenë vend takimi i kulturave. Le të fillojmë me shekullin IX: nga njëra anë, në Moravi, kemi misionin e madh të vëllezërve Ciril e Metod, që prej Bizantit sjellin kulturën bizantine, por krijojnë një kulturë sllave, me karakteret cirilike dhe me një liturgji në gjuhën sllave; nga ana tjetër, në Bohemi, janë dioqezat fqinje të Regensburgut dhe Pasaut që sjellin Ungjillin në gjuhën latine, dhe, në lidhje me kulturën romako-latine, takohen kështu dy kulturat. Çdo takim është i vështirë, por edhe i frytshëm. Kjo mund të tregohet lehtë me këtë shembull. Po bëj një kapërcim të madh: në shekullin XIV Karli IV krijon këtu, në Pragë, universitetin e parë në Europën Qendrore. Universiteti në vetvete është një vend takimi për kulturat; në këtë rast, bëhet edhe një vend takimi mes kulturës sllave dhe asaj gjermanofolëse. Se si në shekullin dhe në kohët e Reformës, pikërisht në këtë territor, takimet dhe përplasjet bëhen të vendosura e të forta, këtë e dimë të gjithë. Tani po bëj një kapërcim në të tashmen tonë: në shekullin e kaluar, Republika Çeke ka vuajtur nën një diktaturë komuniste veçanërisht të rreptë, por ka pasur edhe një rezistencë qoftë katolike, qoftë laike të një niveli shumë të lartë. Mendoj për tekstet e Vaclav Havelit, për kardinalin Vlk, për personalitete sikurse kardinali Tomášek, që realisht i kanë dhënë Europës një mesazh për atë se çfarë është liria dhe se si duhet të jetojmë e të punojmë në liri. Dhe mendoj se nga ky takim i kulturave gjatë shekujve, e pikërisht nga kjo fazë e fundit e reflektimit, e jo vetëm, por edhe e vuajtjes për një koncept të ri të lirisë dhe të shoqërisë së lirë, dalin për ne shumë mesazhe të rëndësishme, që mund dhe duhet të jenë të frytshme për ndërtimin e Europës. Duhet të jemi shumë të vëmendshëm pikërisht ndaj mesazhit të këtij vendi.

 Pyetje – Jemi njëzet vjet pas rënies së regjimeve komuniste në Europën Lindore; Gjon Pali II, duke vizituar vende të ndryshme të dalë prej komunizmit, i nxiste ata ta përdornin me përgjegjësi lirinë e rifituar. Cili është sot mesazhi juaj për popujt e Europës Lindore në këtë fazë të re historike?

 Pyetje – Sikurse thashë, këto vende kanë vuajtur veçanërisht nën diktaturë, por në vuajtje janë pjekur edhe konceptet e lirisë që janë aktuale dhe që tani duhet të përpunohen edhe më tej e të realizohen. Mendoj, për shembull, për një tekst të Vaclav Havelit që thotë: “Diktatura bazohet në gënjeshtrën dhe nëse gënjeshtra kapërcehet, nëse askush nuk gënjen më dhe nëse del në dritë e vërteta, ka edhe liri”. E kështu ka përpunuar këtë lidhje mes të vërtetës dhe lirisë, ku liria nuk është libertinizëm, arbitraritet, por është e lidhur dhe e kushtëzuar prej vlerave të mëdha të të vërtetës, të dashurisë, të solidaritetit dhe të të mirës në përgjithësi. Kështu, mendoj se këto koncepte, këto ide të pjekura në kohën e diktaturës nuk duhet të humbasin: tani duhet pikërisht t’u kthehemi atyre! Dhe në lirinë shpesh pak të zbrazët e pa vlera, të pranojmë përsëri se liria dhe vlerat, liria dhe e mira, liria dhe e vërteta shkojnë së bashku: përndryshe shkatërrohet edhe liria. Ky më duket se është mesazhi që vjen prej këtyre vendeve dhe që duhet të aktualizohet në këtë moment.

 Pyetje – Shenjtëri, Republika Çeke është një vend shumë i shekullarizuar në të cilin Kisha katolike është një pakicë. Në këtë situatë, si mund të ndihmojë efektivisht Kisha në të mirën e përbashkët të vendit?

 Përgjigje – Do të thoja se normalisht janë pakicat krijuese ato që e përcaktojnë të ardhmen, dhe në këtë kuptim Kisha katolike duhet të kuptohet si pakicë krijuese që ka një trashëgimi vlerash që nuk janë gjëra të të kaluarës, por janë një realitet shumë i gjallë e aktual. Kisha duhet të aktualizojë, të jetë e pranishme në debatin publik, në luftën tonë për një koncept të vërtetë të lirisë dhe të paqes. kështu, mund të ndihmojë në sektorë të ndryshëm. Do të thoja se i pari është pikërisht dialogu intelektual mes agnostikëve dhe besimtarëve. Të dyja palët kanë nevojë për njëri-tjetrin: agnostiku nuk mund të jetë i kënaqur duke mos ditur nëse Hyji ekziston apo jo, por duhet të jetë në kërkim dhe ta ndiejë trashëgiminë e madhe të fesë; katoliku nuk mund të kënaqet vetëm duke pasur fenë, por duhet të jetë në kërkim të Hyjit, edhe më shumë, dhe në dialog me të tjerët ta ri-mësojë Hyjin më thellësisht. Ky është niveli i parë: dialogu i madh intelektual, etik dhe njerëzor. Pastaj, në sektorin edukativ, Kisha ka shumë për të bërë e për të dhënë, për sa i përket formimit. Në Itali flasim për problemin e emergjencës edukative. Është një problem i përbashkët për gjithë Perëndimin: këtu Kisha duhet ta aktualizojë, ta konkretizojë, ta hapë përsëri për të ardhmen trashëgiminë e vet të madhe. Një sektor i tretë është “Caritas”-i. Kisha e ka pasur atë gjithmonë si shenjë të identitetit të vet: t’u vijë në ndihmë të varfërve, të jetë mjet i dashurisë së krishterë. Caritas-i në Republikën Çeke bën shumë në bashkësitë e ndryshme, në situatat e nevojës, dhe i ofron shumë edhe njerëzimit që vuan në kontinentet e ndryshme, duke dhënë kështu një shembull përgjegjësie për të tjerët, solidariteti ndërkombëtar, që është edhe kusht i paqes.

 Pyetje – Shenjtëri, Enciklika juaj e fundit “Caritas in veritate” ka pasur një jehonë të madhe në botë. Si e vlerësoni këtë jehonë? A jeni i kënaqur për këtë? A mendoni se efektivisht kriza botërore e kohëve të fundit është një rast në të cilin njerëzimi është bërë më i gatshëm për të reflektuar mbi rëndësinë e vlerave morale e shpirtërore, për të përballuar problemet e mëdha të të ardhmes së vet? Dhe Kisha, a do të vazhdojë të japë orientime në këtë drejtim?

 Përgjigje – Jam shumë i kënaqur për këtë diskutim të madh. Pikërisht ky ishte qëllimi: të nxisnim e të motivonim një diskutim mbi këto probleme, të mos i lëmë gjërat të shkojnë ashtu siç janë, por të gjejmë modele të reja për një ekonomi të përgjegjshme, qoftë në vendet e veçanta, qoftë për tërësinë e njerëzimit të njësuar. Sot më duket realisht e dukshme se etika nuk është diçka jashtë ekonomisë, e cila si një teknikë mund të funksionojë vetë, por është një parim brenda ekonomisë, e cila nuk funksionon nëse nuk mban parasysh vlerat njerëzore të solidaritetit, të përgjegjësive të ndërsjella dhe nëse nuk e integron etikën në ndërtimin e vetë ekonomisë: është një sfidë e madhe e këtij momenti. Shpresoj se me Enciklikën kemi dhënë ndihmesën tonë në këtë sfidë. Debati që zhvillohet më duket nxitës. Me siguri duam të vazhdojmë t’u përgjigjemi sfidave të momentit dhe të ndihmojmë që ndjenja e përgjegjësisë të jetë më e fortë se vullneti i përfitimit, që përgjegjësia ndaj të tjerëve të jetë më e fortë se egoizmi; në këtë kuptim, duam t’i japim ndihmesën tonë një ekkonomie njerëzore edhe në të ardhmen.

 Pyetje – Dhe për të përfunduar, një pyetje pak personale: gjatë verës, keni pasur një incident të vogël në puls. A e konsideroni atë tani plotësisht të kapërcyer? A keni mundur ta rimerrni plotësisht aktivitetin tuaj dhe a keni mundur të punoni edhe për pjesën e dytë të librit tuaj mbi Jezusin, sikurse dëshironit?

 Përgjigje – Nuk është kapërcyer ende krejtësisht, por e shihni se dora e djathtë funksionon dhe gjërat kryesore mund t’i bëj: mund të ha dhe, sidomos, mund të shkruaj. Mendimi im zhvillohet sidomos duke shkruar; prandaj për mua ishte vërtet një mundim, një shkollë durimi, fakti se nuk kam mundur të shkruaj për gjashtë javë. Megjithatë, kam mundur të punoj, të lexoj, të bëj gjëra të tjera dhe kam ecur pak përpara edhe me librin. Por kam ende shumë për të bërë. Mendoj se, me bibliografinë dhe gjithçka që vijon ende, “Deo adiuvante”, mund të përfundojë në pranverën e ardhshme. Por kjo është një shpresë!

 Atë Lombardi: Shumë faleminderit, Shenjtëri, e, edhe një herë, urimet më të mira për këtë udhëtim që është i shkurtër, por shumë i dendur dhe, sikurse Ju na shpjeguat, është edhe shumë domethënës.

titujt kryesorë

webmaster