MESAZHI I SHENJTËRISË SË TIJ BENEDIKTI XVI

PËR KREMTIMIN E DITËS BOTËRORE TË PAQES 1 JANAR 2010

QYTET I VATIKANIT

BOTOHET NËN KUJDESIN E

ARQIPESHKVISË METROPOLITANE

SHKODËR – PULT

 NËSE DËSHIRON TË KULTIVOSH PAQEN, MBRO KRIJESËN

1.   Me rastin e fillimit të Vitit të Ri, dëshiroj t’u drejtoj urimet më të ngrohta për paqe të gjitha bashkësive të krishtera, përgjegjësve të Kombeve, burrave e grave vullnetmirë të të gjithë botës. Për këtë Ditë XLIII Botërore të Paqes kam zgjedhur temën: Nëse dëshiron të kultivosh paqen, mbro krijesën. Respektimi i krijesës merr një rëndësi të madhe, edhe sepse «krijimi është fillimi dhe themeli i të gjitha veprave të Hyjit»¹ dhe mbrojtja e tij sot bëhet thelbësore për bashkëjetesën paqësore të njerëzimit. Në të vërtetë, nëse për shkak të mizorisë së njeriut mbi njeriun, janë të shumta kërcënimet që i bëhen paqes dhe zhvillimit të përnjëmendtë e të tërësishëm njerëzor – luftërat, konfliktet ndërkombëtare e rajonale, veprat terroriste dhe cenimet e të drejtave njerëzore –, jo më pak shqetësuese janë kërcënimet e shkaktuara prej pakujdesit – nëse jo prej abuzimit – në lidhje me tokën dhe të mirat natyrore që Hyji ka dhënë. Për këtë arsye është e domosdoshme që njerëzimi ta përtërijë dhe ta përforcojë «atë besëlidhje mes qenies njerëzore dhe mjedisit, që duhet të jetë pasqyrë e dashurisë krijuese të Hyjit, prej të cilit vijmë e drejt të cilit jemi në ecje».²

2.  Në Enciklikën Caritas in veritate kam vënë në dukje se krejt zhvillimi njerëzor është i lidhur ngushtë me detyrat që burojnë nga marrëdhënia e njeriut me mjedisin natyror, të konsideruar si një dhuratë e Hyjit për të gjithë, përdorimi i të cilit sjell një përgjegjësi të përbashkët ndaj tërë njerëzimit, veçanërisht ndaj të varfërve dhe brezave të ardhshëm. Veç tjerash, kam vënë në dukje se kur natyra dhe, në rend të parë, qenia njerëzore, konsiderohen thjesht si fryt i rastit apo i determinizmit evolutiv, rrezikon që në ndërgjegjet të zbehet vetëdija e përgjegjësisë.³ Ndërsa, ta konsiderosh krijesën si dhuratë të Hyjit ndaj njerëzimit na ndihmon të kuptojmë thirrjen dhe vlerën e njeriut. Në të vërtetë, bashkë me Psalmistin, mund të kumtojmë, plot me mahnitje: «Kur e sodis qiellin – veprën e gishtave të tu, hënën e yjet që ti i vendose, çfarë është atëherë njeriu që ta kujtosh, biri i Adamit që të përkujdesesh për të?» (Ps 8,4-5). Të sodisesh bukurinë e krijesës është nxitje që të njohim dashurinë e Krijuesit, atë Dashuri që «lëviz diellin dhe yjet e tjera».⁴

3.  Para njëzet vjetësh, Papa Gjon Pali II, duke ia kushtuar Mesazhin e Ditës Botërore të Paqes temës Paqe me Hyjin krijues, paqe me gjithë krijimin, e thërhiqte vëmendjen mbi marrëdhënien që kemi ne, si krijesa të Hyjit, me gjithësinë që na rrethon. «Në ditët tona – shkruante – ndihet rritja e vetëdijes se paqja botërore është e kërcënuar... edhe prej mungesës së respektit të duhur për natyrën». Dhe shtonte se ndërgjegjja ekologjike «nuk duhet të shtypet por përkundrazi duhet të favorizohet, në mënyrë që të zhvillohet e të piqet, duke gjetur shprehjen e përshtatshme në programe dhe nisma konkrete».⁵ Edhe Paraardhës të tjerë të mi i referoheshin marrëdhënies ekzistuese mes njeriut dhe mjedisit. Për shembull, në vitin 1971, me rastin e tetëdhjetë vjetorit të Enciklikës Rerum Novarum të Leonit XIII, Pali VI theksoi se «nëpërmjet një shfrytëzimi pa kriter të natyrës, (njeriu) rrezikon ta shkatërrojë dhe njëkohësisht të jetë, viktimë e këtij degradimi». Dhe shtoi se në një rast të tillë «jo vetëm që mjedisi natyror bëhet një kërcënim i vazhdueshëm: ndotjet dhe mbeturinat, sëmundjet e reja, pushteti shkatërrimtar i plotë; por është konteksti njerëzor ai të cilin njeriu nuk e sundon më, duke krijuar kështu vetës një mjedis që do të mund të jetë i padurueshëm për të nesërmen: problem shoqëror i përmasave të mëdha që ka të bëjë me tërë familjen njerëzore».⁶

4.  Edhe pse duke e shmangur ndërhyrjen në zgjidhjet specifike teknike, Kisha, «eksperte në njerëzim», ka kujdes të thërrasë me forcë vëmendjen mbi marrëdhënien mes Krijuesit, qenies njerëzore dhe krijmit. Në vitin 1990, Gjon Pali II fliste për «krizë ekologjike» dhe, duke vënë në dukje se si kjo kishte një karakter kryesisht etik, tregonte «nevojën e ngutshme morale të një solidariteti të ri».⁷

      Kjo thirrje bëhet edhe më shtytëse sot, përballë shfaqjeve në rritje të një krize që do të ishte gjë e papërgjegjshme të mos e merrnim në konsideratë. Si mund të rrimë mospërfillës përballë problematikave që rrjedhin prej dukurive sikurse ndryshimet klimatike, shkretimi, degradimi dhe humbja e prodhimtarisë së zonave të mëdha bujqësore, ndotja e lumenjve dhe e ujërave të nëndheshme, humbja e biondryshueshmërisë, shtimi i ngjarjeve natyrore të skajshme, shpyllëzimi i zonave ekuatoriale dhe tropikale? Si ta lëmë pas dore dukurinë në rritje të të ashtuquajturve «refugjatë mjedisorë»: persona që, për shkak të degradimit të mjedisit në të cilin jetojnë, duhet ta lënë atë – shpesh së bashku me pasuritë e tyre – për të përballuar rreziqet dhe të panjohurat e një zhvendosjeje të detyruar? Si të mos reagojmë përballë konflikteve në akt dhe atyre potencialë të lidhur me përdorimin e burimeve natyrore? Të gjitha këto janë çështje që kanë një ndikim të thellë në ushtrimin e të drejtave njerëzore, si për shembull e drejta për jetë, për ushqim, për shëndet, për zhvillim.

5.  Megjithatë, duhet konsideruar se kriza ekologjike nuk mund të vlerësohet ndarazi prej çështjeve të lidhura me të, pasi është fort e lidhur me vetë konceptin e zhvillimit dhe me vizionin e njeriut e të marrëdhënieve të tij me të ngjashmit e vet dhe me krijesën. Prandaj është gjë e urtë të bëjmë një rishikim të thellë dhe largpamës të modelit të zhvillimit, si edhe të reflektojmë mbi kuptimin e ekonomisë dhe të qëllimeve të saj, për t’i ndrequr keqfunksionimet dhe shtrembërimet e saj. Këtë e kërkon gjendja e shëndetit ekologjik të planetit; e kërkon mbi të gjitha edhe kriza kulturore e morale e njeriut, simptomat e të cilës janë prej kohësh të dukshme në çdo anë të botës.⁸ Njerëzimi ka nevojë për një përtëritje të thellë kulturore; ka nevojë për të rizbuluar ato vlera që përbëjnë themelin e qëndrueshëm mbi të cilin mund të ndërtojë një të ardhme më të mirë për të gjithë. Këto situata krize, që aktualisht është duke kaluar – qofshin ato të karakterit ekonomik, ushqimor, mjedisor apo shoqëror, - janë, në fund të fundit, edhe kriza morale të lidhura mes tyre. Ato të detyrojnë të riprojektosh ecjen e përbashkët të njerëzve. Të detyrojnë, në veçanti, për një mënyrë të jetuari të karakterizuar prej vetëpërmbajtjes dhe solidaritetit, me rregulla e forma të reja angazhimi, duke u mbështetur me besim e guxim në përvojat e bëra pozitive dhe duke i përzënë vendosmërisht ato negative. Vetëm kështu kjo krizë aktuale bëhet rast shoshitjejes dhe i projektualitetit të ri.

6.  A nuk është e vërtetë se në origjinën e asaj që, në kuptimin kozmik, e quajmë «natyrë», gjendet «një plan dashurie dhe të vërtete»? Bota «nuk është prodhimi i një nevoje çfarëdo, i një fati të verbër apo i rastit... Bota e merr zanafillën e vet prej vullnetit të lirë të Hyjit, i cili ka dashur që krijesat të marrin pjesë në qenien e tij, në urtinë e tij dhe në mirësinë e tij».⁹

     Libri i Zanafillës, në faqet e veta të para, na kthen në projektin e ditur të kozmosit, fryt i mendimit të Hyjit, në kulmin e të cilit vendosen burri e gruaja, të krijuar në shëmbëllim e përngjasim të Krijuesit për «ta mbushur tokën» dhe «për ta sunduar atë» si «mbarështues» të vetë Hyjit (krh. Zan 1,28). Harmonia mes Krijuesit, njerëzimit dhe krijimit, që Shkrimi i Shenjtë përshkruan, është prishur prej mëkatit të Adamit dhe Evës, të burrit e të gruas, që kanë dëshiruar të zënë vendin e Hyjit, duke mos pranuar ta njohin veten si krijesa të tij. Pasoja është se është shtrembëruar edhe detyra për «ta sunduar» tokën, për «ta kultivuar e ruajtur atë» dhe mes tyre e pjesës tjetër të krijimit ka lindur një konflikt (krh. Zan 3,17-19). Qenia njerëzore e ka lënë veten të sundohet prej egoizmit, duke e humbur kuptimin e mandatit të Hyjit, dhe në marrëdhënie me krijesën, është sjellur si shfrytëzues, duke dashur të ushtrojë mbi të një sundim absolut. Por domethënia e vërtetë e urdhrit fillestar të Hyjit, e vënë mirë në dukje në Librin e Zanafillës, nuk qëndronte thjesht në një dhënie autoriteti, por në një thirrje në përgjegjësi. Në fund të fundit, urtia e të parëve e pranonte se natyra është në gatishmërinë tonë jo si «një grumbull mbeturinash të shpërndara rastësisht»,¹⁰ ndërsa Zbulimi biblik na ka bërë të kuptojmë se natyra është dhuratë e Krijuesit, i cili ka planifikuar sistemet e saj karakteristike, që njeriu të mund të nxjerrë prej aty orientimet e duhura për «ta ruajtur e punuar atë» (krh. Zan 2,15).¹¹ Gjithçka që ekziston i përket Hyjit, i cili ia ka besuar njerëzve, por jo që ta përdorin atë në mënyrë arbitrare. Dhe kur njeriu, në vend që të kryejë rolin e vet si bashkëpunëtor i Hyjit, zë vendin e Hyjit, arrin të shkaktojë kryengritjen e natyrës, «që më shumë është e tiranizuar se sa e drejtuar prej tij».¹² Pra, njeriu ka detyrën të ushtrojë një drejtim të përgjegjshëm të krijimit, duke e ruajtur dhe kultivuar atë.¹³

7. Mjerisht, duhet të konstatohet se një shumicë njerëzish, në Vende e krahina të ndryshme të planetit, përjeton vështirësi në rritje për shkak të neglizhencës apo refuzimit, nga ana e shumë vetëve, që të ushtrojnë një drejtim të përgjegjshëm mbi mjedisin. Koncili II Ekumenik i Vatikanit e ka kujtuar se «Hyji e ka paracaktuar tokën dhe gjithçka që ajo përmban për përdorimin e të gjithë njerëzve dhe të të gjithë popujve».¹⁴ Pra, trashëgimia e krijesës i përket tërë njerëzimit. Ndërsa, ritmi aktual i shfrytëzimit e vë seriozisht në rrezik disponibilitetin e disa burimeve natyrore jo vetëm për brezin e tashëm, por sidomos për ata të ardhshëm.¹⁵ Kështu, nuk është e vështirë të konstatojmë se degradimi mjedisor është shpesh rezultat i mungesës së projekteve politike largpamëse apo i ndjekjes së interesave miope ekonomike, që, mjerisht, shndërrohen në një kërcënim serioz për krijesën.

     Për t’i kundërshtuar një dukurie të tillë, në bazë të faktit se «çdo vendim ekonomik ka një pasojë me karakter moral»,¹⁶ është e nevojshme edhe që veprimtaria ekonomike ta respektojë më shumë mjedisin. Kur përdorim burimet natyrore, duhet të shqetësohemi për mbrojtjen e tyre, duke paraparë edhe kostot – në terme mjedisore e shoqërore –, për t’i vlerësuar si një zë thelbësor i vetë kostove të veprimtarisë ekonomike. I përket bashkësisë ndërkombëtare dhe qeverive kombëtare të japin sinjalet e duhura për të kundërshtuar në mënyrë efikase ato modalitete përdorimi të mjedisit që shfaqen si të dëmshme. Për ta mbrojtur mjedisin, për t’i ruajtur burimet dhe klimën, duhet që, nga njëra anë, të veprojmë në respekt ndaj normave të mirë përcaktuara edhe nga këndvështrimi juridik e ekonomik, dhe, nga ana tjetër, të mbajmë parasysh solidaritetin që u detyrohemi atyre që banojnë në rajonet më të varfëra të tokës dhe brezave të ardhshëm.

8.    Në të vërtetë, shfaqet si i ngutshëm rifitimi i një solidariteti të çiltër ndër-breznor. Kostot që rrjedhin prej përdorimit të burimeve mjedisore të përbashkëta nuk mund të jenë në ngarkim të brezave të ardhshëm: «Trashëgimtarë të brezave të kaluar dhe dobimarrës të punës së bashkëkohësve tanë, ne kemi disa detyrime ndaj të gjithëve dhe nuk mund të mos interesohemi për ata që do të vijnë pas nesh për ta zmadhuar rrethin e familjes njerëzore. Solidariteti universal, që është një fakt dhe për ne një dobi, është po ashtu edhe një detyrë. Bëhet fjalë për një detyrë që brezat e tashëm kanë në lidhje me ata të ardhshmit, një përgjegjësi që u përket edhe Shteteve të veçanta dhe Bashkësive ndërkombëtare».¹⁷ Përdorimi i burimeve natyrore duhet të jetë i tillë që dobitë e menjëhershme të mos sjellin pasoja negative për qeniet e gjalla, njerëzore dhe jo njerëzore, të tashme dhe të ardhshme; që tutelimi i pronës private të mos e pengojë destinacionin universal të të mirave;¹⁸ që ndërhyrja e njeriut të mos e dëmtojë frytshmërinë e tokës, për të mirën e sotme dhe për të mirën e nesërme. Përveç një solidariteti të çiltër ndër-breznor, duhet theksuar nevoja e ngutshme morale për një solidaritet brenda-breznor të përtërirë, sidomos në marrëdhëniet mes Vendeve në rrugë zhvillimi dhe atyre shumë të industrializuar: «bashkësia ndërkombëtare ka detyrën e pashmangshme që të gjejë rrugët institucionale për të disiplinuar shfrytëzimin e burimeve të papërtëritshme, me pjesëmarrjen edhe të Vendeve të varfëra, në mënyrë që ta planifikojnë së bashku të ardhmen».¹⁹ Kriza ekologjike tregon nevojën e ngutshme për një solidaritet që projektohet në hapësirë dhe në kohë. Së fundi, është e rëndësishme që, mes shkaqeve të krizës aktuale ekologjike, të njohim përgjegjësinë historike të Vendeve të industrializuara. Megjithatë, vendet më pak të zhvilluara dhe, në veçanti, ato në rritje, nuk duhet të lirohen prej përgjegjësisë së tyre në lidhje me krijesën, sepse detyra për të përdorur gradualisht masa dhe politika mjedisore efikase u përket të gjithëve.

    Kjo do të mund të realizohej më lehtë po të kishte llogaritje më pa interes në asistencë, në transferimin e njohjeve dhe të teknologjive më të pastra.

9. Padyshim që njëra prej nyjave kryesore që duhet përballuar, nga ana e bashkësisë ndërkombëtare, është ajo e burimeve energjetike, duke gjetur strategji të bashkëndara dhe të ndjeshme për të plotësuar nevojat për energji të brezit të tashëm dhe të atij të ardhshëm. Për këtë qëllim, është e nevojshme që shoqëritë teknologjikisht të përparuara të jenë të gatshme të favorizojnë sjellje të karakterizuara prej përmbajtjes, duke i zvogëluar nevojat e tyre për energji dhe duke i përmirësuar kushtet e përdorimit të saj. Në të njëjtën kohë, duhet të nxitet kërkimi dhe zbatimi i energjive me ndikim më të vogël mjedisor si dhe «rishpërndarja planetare e burimeve energjetike, në mënyrë që edhe Vendet që janë pa to të mund t’i përdorin».²⁰ Pra, kriza ekologjike jep një mundësi historike për të përpunuar një përgjigje kolektive që synon ta kthejë modelin e zhvillimit global në një drejtim më të respektueshëm ndaj krijesës dhe të një zhvillimi të tërësishëm njerëzor, të frymëzuar prej vlerave të dashurisë në të vërtetë. Prandaj, uroj zbatimin e një modeli zhvillimi të bazuar në qendërsinë e qenies njerëzore, në nxitjen dhe bashkëndarjen e të mirës së përbashkët, në përgjegjësi, në vetëdije të ndryshimit të nevojshëm të stileve të jetës dhe në maturi, virtyt që tregon veprat që duhen kryer sot, në parashikim të asaj që mund të ndodhë nesër.²¹

10. Për ta udhëhequr njerëzimin drejt një administrimi kompleksivisht të mundshëm të mjedisit dhe të burimeve të planetit, njeriu është i thirrur të përdorë inteligjencën e vet në fushën e kërkimit shkencor e teknologjik dhe në përdorjen e zbulimeve që rrjedhin prej tij. «Solidariteti i ri», që Gjon Pali II ka propozuar në Mesazhin për Ditën Botërore të Paqes të vitit 1990,²² dhe «solidariteti global», që unë vetë kam përmendur në Mesazhin për Ditën Botërore të Paqes të vitit 2009,²³ shfaqen të jenë qëndrimet thelbësore për ta orientuar angazhimin për mbrojtjen e krijesës, nëpërmjet një sistemi administrimi të burimeve të tokës së koordinuar më mirë në nivel ndërkombëtar, sidomos në momentin në të cilin, në mënyrë gjithnjë e më të dukshme, është duke u shfaqur ndërmarrëdhënia e fortë që ekziston mes luftës ndaj degradimit mjedisor dhe nxitjes së zhvillimit të tërësishëm njerëzor. Bëhet fjalë për një dinamikë të pashmangshme, pasi «zhvillimi i tërësishëm i njeriut nuk mund të ndodhë pa zhvillimin solidar të njerëzimit».²⁴ Sot janë të shumta mundësitë shkencore dhe rrugët potenciale inovative, falë të cilave është e mundshme t’i jepet zgjidhje e kënaqshme dhe e harmonishme marrëdhënies mes njeriut dhe mjedisit. Për shembull, duhen nxitur kërkimet që synojnë të gjejnë modalitetet më të përshtatshme për të shfrytëzuar potencialitetin e madh të energjisë diellore. Po aq vëmendje pastaj duhet t’i kushtohet çështjes tashmë planetare të ujit dhe sistemit hidrogjeologjik global, cikli i të cilit ka një rëndësi parësore për jetën në tokë qëndrueshmëria e të cilit rrezikon të kërcënohet fort prej ndryshimeve klimatike. Po ashtu duhet të eksplorohen strategjitë e përshtatshme të zhvillimit rural të bazuara në kultivuesit e vegjël dhe në familjet e tyre, si dhe duhet të përgatiten politika të përshtatshme për administrimin e pyjeve, për shpërbërjen e mbeturivane, për përmirësimin e sinergjive ekzistuese mes kontrastit drejt ndryshimeve klimatike dhe luftës ndaj varfërisë. Nevojiten politika kombëtare ambicioze, të kompletuara nga një angazhim i nevojshëm ndërkombëtar që do t’u sjellë dobi të rëndësishme sidomos me afat të mesëm e të gjatë.  Pra, është e nevojshme të dalim prej logjikës së konsumit të thjeshtë për të nxitur forma të prodhimit bujqësor e industrial që e respektojnë rendin e krijimit dhe plotësojnë nevojat parësore të të gjithëve. Çështja ekologjike nuk duhet përballur vetëm për perspektivat e frikshme që degradimi mjedisor përvijon në horizont; ai që e motivon duhet të jetë sidomos kërkimi e një solidariteti të përnjëmendtë me përmasa botërore, i frymëzuar prej vlerave të dashurisë, të drejtësisë dhe të së mirës së përbashkët. Nga ana tjetër, sikurse kam pasur rast të kujtoj, «teknika nuk është kurrë vetëm teknikë. Ajo shfaq njeriun dhe aspiratat e tij për zhvillim; shpreh tërheqjen e shpirtit njerëzor nga kapërcimi gradual i disa kushtëzimeve materiale. Prandaj, teknika përfshihet në mandatin për «ta punuar dhe ruajtur tokën» (krh. Zan 2,15), që Hyji i ka besuar njeriut, dhe duhet orientuar për nga përforcimi i asaj besëlidhjeje mes qenies njerëzore e mjedisit që duhet të jetë pasqyrë e dashuriesë krijuese të Hyjit».²⁵

11.  Duket gjithnjë e më qartë se tema e degradimit mjedisor thërret në çështje sjelljet e secilit prej nesh, stilet e jetës dhe modelet e konsumit e të prodhimit që mbizotërojnë aktualisht, shpesh të padurueshëm nga këndvështrimi shoqëror, mjedisor si dhe ekonomik. Tashmë bëhet i domosdoshëm një ndryshim efektiv i mendësisë që i shtyn të gjithë që të marrin përsipër stile të reja jete «në të cilët kërkimi i të vërtetës, i të bukurës, i të mirës dhe bashkimi me njerëzit e tjerë për një rritje të përbashkët të jenë elementët që përcaktojnë zgjedhjet e konsumeve, të kursimeve dhe të investimeve».²⁶ Gjithnjë e më shumë duhet të edukohemi që ta ndërtojmë paqen duke filluar prej zgjedhjeve me rreze të gjerë në nivel personal, familjar, bashkësior dhe politik. Të gjithë jemi përgjegjës për mbrojtjen dhe kujdesin ndaj krijesës. Kjo përgjegjësi nuk njeh kufij. Sipas parimit të subsidiaritetit, është e rëndësishme që secili të angazhohet në nivelin që i përgjigjet, duke vepruar në mënyrë të tillë që të kapërcehet mbizotërimi i interesave të veçanta.

    Një rol sensibilizimi dhe formimi u takon në veçanti subjekteve të ndryshme të shoqërisë civile dhe Organizatave jo-qeveritare, që punojnë me vendosmëri dhe zemërgjerësi për përhapjen e një përgjegjësie ekologjike, që do të duhej të ishte gjithnjë e më e mbështetur në respektimin e «ekologjisë njerëzore». Veç kësaj, duhet t’i bëjmë thirrje përgjegjësisë së  media-ve në këtë fushë, duke propozuar modele pozitive prej të cilave duhet të frymëzohemi. Pra, të marrurit me mjedisin kërkon një vizion të gjerë e global të botës; një përpjekje të përbashkët dhe të përgjegjshme për të kaluar nga një logjikë e përqëndruar në interesin egoist nacionalistik në një vizion që i përqafon gjithnjë e më tepër nevojat e të gjithë popujve. Nuk mund të mbetemi mospërfillës ndaj asaj që ndodh përreth nesh, sepse dëmtimi i çfarëdo pjese të planetit do të rëndonte mbi të gjithë. Marrëdhëniet mes personave, grupeve shoqërore e Shteteve, sikurse edhe ato mes njeriut e mjedisit, janë të thirrura të marrin stilin e respektit dhe të «dashurisë në të vërtetën». Në këtë kontekst të gjerë, është më se e dëshirueshme që të gjejnë efikasitet dhe përgjigje përpjekjet e bashkësisë ndërkombëtare që synojnë të arrijnë një çarmatosje progresive dhe një botë pa armë bërthamore, vetëm prania e të cilave e kërcënon jetën e planetit dhe procesin e zhvillimit të tërësishëm të njerëzimit të tashëm dhe atij të ardhshëm.

12.  Kisha ka një përgjegjësi për krijesën dhe ndien se duhet ta ushtrojë atë, edhe në fushën publike, për të mbrojtur tokën, ujin dhe ajrin, dhurata të Hyjit Krijues për të gjithë, dhe, para së gjithash, për ta mbrojtur njeriun kundër rrezikut të shkatërrimit të vetvetes. Në të vërtetë, degradimi i natyrës është i lidhur ngushtë me kulturën që modelon bashkëjetesën njerëzore, prandaj «kur “ekologjia njerëzore” respektohet brenda shoqërisë, edhe ekologjia mjedisore ka dobi prej kësaj».²⁷ Nuk mund t’u kërkohet të rinjve që ta respektojnë mjedisin, nëse nuk ndihmohen në familje dhe në shoqëri që të respektojnë vetveten: libri i natyrës është i vetëm, si në drejtim të mjedisit ashtu edhe në atë të etikës personale, familjare dhe shoqërore.²⁸ Detyrat ndaj mjedisit rrjedhin prej atyre ndaj personit të konsideruar në vetvete dhe në marrëdhënie me të tjerët. Prandaj, me gjithë qejf nxis edukimin për një përgjegjësi ekologjike, që, sikurse kam thënë në Enciklikën Caritas in veritate, të mbrojë një «ekologji njerëzore» të përnjëmendtë dhe, pra, ta pohojë me një bindje të përtërirë pacenueshmërinë e jetës njerëzore në çdo fazë të saj dhe në çdo gjendje të saj, dinjitetin e personit dhe misionin e pazëvendësueshëm të familjes, në të cilën njeriu edukohet në dashurinë për të afërmin dhe në respektin për natyrën.²⁹ Duhet ta ruajmë pasurinë njerëzore të shoqërisë. Kjo pasuri vlerash e ka zanafillën e vet dhe është e shkruar në ligjin moral natyror, që është themeli i respektit të personit njerëzor dhe të krijesës.

13.  Së fundi, nuk duhet harruar një fakti tepër tregues, se shumë njerëz gjejnë qetësi dhe paqe, ndihen të përtërirë e të rifuqizuar kur janë në lidhje të ngushtë me bukurinë dhe harmoninë e natyrës. Prandaj ka një farë ndërsjellshmërie: duke u kujdesur për krijesën, ne konstatojmë se Hyji, nëpërmjet krijesës, kujdeset për ne. Nga ana tjetër, një konceptim i saktë i marrëdhënies së njeriut me mjedisin nuk na bën ta absolutizojmë natyrën dhe as që ta quajmë atë më të rëndësishme se sa vetë personi. Nëse Magjisteri i Kishës shpreh ngurrim para një konceptimi të mjedisit të frymëzuar prej ekocentrizmit dhe biocentrizmit, e bën këtë sepse ky konceptim e zhduk ndryshimin ontologjik dhe asiologjike mes personit njerëzor dhe qenieve të tjera të gjalla. Në këtë mënyrë, faktikisht zhduket identiteti dhe roli i epërm i njeriut, duke favorizuar një vizion që e barazon «dinjitetin» e të gjitha qenieve të gjalla.  Kështu i hapet udhë një panteizmi të ri me thekse neopagane sipas të cilave shëlbimi për njeriun vjen vetëm prej natyrës, e marrë kjo vetëm në kuptimin natyralistik. Ndërsa Kisha na fton ta shtrojmë çështjen në mënyrë të ekuilibruar, në respekt ndaj «gramatikës» që Krijuesi ka vënë brenda veprës së tij, duke i besuar njeriut rolin e rojtarit dhe të administratorit të përgjegjshëm të krijesës, rol me të cilin sigurisht që nuk duhet të abuzojë, por prej të cilit edhe nuk mund të heqë dorë. Në të vërtetë, edhe pozicioni i kundërt i absolutizimit të teknikës dhe të pushtetit njerëzor, arrin të jetë një atentat i rëndë jo vetëm ndaj natyrës, por edhe ndaj vetë dinjitetit njerëzor.³⁰

14.  Nëse dëshiron të kultivosh paqen, mbro krijesën. Kërkimi i paqes nga ana e të gjithë njerëzve vullnetmirë patjetër që do të lehtësohet prej njohjes së përbashkët të marrëdhënies së pandashme që ekziston mes Hyjit, qenieve njerëzore dhe tërë krijimit. Të ndriçuar prej Zbulesës hyjnore dhe duke ndjekur Traditën e Kishës, të krishterët japin ndihmesën e tyre. Ata e konsiderojnë kozmosin dhe mrekullitë e tij në dritën e veprës krijuese të Atit dhe shëlbuese të Krishtit, që, me vdekjen dhe ngjalljen e vet, i ka pajtuar me Hyjin «gjithçka qoftë në tokë qoftë në qiell» (Kol 1,20). Krishti, i kryqëzuar dhe i ngjallur, i ka dhuruar njerëzimit Shpirtin e vet shenjtërues, që e udhëheq ecjen e historisë, në pritje të ditës në të cilën, me kthimin e lavdishëm të Zotërisë, do të përurohen «qielli i ri dhe toka e re» (2 Pjt 3,13), në të cilët do të banojnë gjithmonë drejtësia dhe paqja. Ta mbrosh mjedisin natyror për të ndërtuar një botë paqeje është detyrë e çdo personi. Ja një sfidë e ngutshme që duhet përballuar me angazhim të përtërirë e koral; ja një mundësi provanore për t’u dorëzuar brezave të rinj perspektivën e një të ardhmeje më të mirë për të gjithë.

    Le të jenë të vetëdijshëm për këtë përgjegjësit e kombeve dhe ata që, në çdo nivel, i kanë përzemër fatet e njerëzimit: ruajtja e krijesës dhe realizimi i paqes janë realitete të lidhura ngushtë mes tyre! Prandaj i ftoj të gjithë besimtarët që ta lartësojnë lutjen e tyre të zjarrtë te Hyji, Krijuesi i gjithëpushtetshëm dhe Ati i mëshirshëm, që në zemrën e çdo burri dhe të çdo gruaje të jehojë, të pranohet e të jetohet kjo thirrje: Nëse dëshiron të kultivosh paqen, mbro krijesën.

Nga Vatikani, 8 dhjetor 2009

BIBLIOGRAFI

1.  Katekizmi i Kishës Katolike, 198.

2. Benedikti XVI, Mesazhi për Ditën Botërore të Paqes             2008, 7.

3.  Krh. nr. 48.

4. Dante Alighieri, Komedia Hyjnore, Parajsa, XXXIII, 145.

5. Mesazhi për Ditën Botërore të Paqes 1990, 1.

6. Let. ap. Octogesima adveniens, 21.

7. Mesazhi për Ditën Botërore të Paqes, 10.

8.  Krh. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 32.

9. Katekizmi i Kishës Katolike, 295.

10. Herakliti i Efezit (rreth 535 para.Kr. – rreth 475 para Kr.), Fragment 22B124, në H. Diels-W Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker, Widmann, Berlin 1952⁶.

11.  Krh. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 48.

12. Gjon Pali II, Let. enc. Centesimus annus, 37.

13. Krh. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 50.

14. Kusht. Barit. Gaudium et spes, 69.

15.  Krh. Gjon Pali II, Let. enc. Sollicitudo rei socialis, 34.

16. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 37.

17. Këshilli Papnor i drejtësisë dhe i Paqes, Përmbledhja e Doktrinës Shoqërore të Kishës, 467; krh. Pali VI, Let. enc. Populorum progressio, 17.

18. Krh. Giovanni Paolo II, Lett. enc. Centesimus annus, 30-31.43.

19. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 49.

20. Ibid.

21.  Krh. Shën Toma i Akuinit, S. Th., II-II, q. 49, 5.

22.  Krh. nr. 9.

23.  Krh. nr. 8.

24.  Pali VI, Let. enc. Populorum progressio, 43.

25. Let. enc. Caritas in veritate, 69.

26. GJon Pali II, Let. enc. Centesimus annus, 36.

27.  Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 51.

28.  Krh. ibid., 15.51.

29.  Krh. ibid., 28.51.61; Gjon Pali II, Let. enc. Centesimus annus, 38.39.

30.  Krh. Benedikti XVI, Let. enc. Caritas in veritate, 70.

titujt kryesorë

webmaster