TAKIMI ME AUTORITETET CIVILE DHE ME TRUPIN DIPLOMATIK

FJALIMI I ATIT TË SHENJTË

Kështjella e Pragës – Salla Spanjolle

E shtunë, 26 shtator 2009

Shkëlqesi,

Zonja dhe Zotërinj,

ju jam mirënjohës për mundësinë që më keni dhënë të takoj, në këtë kontekst të jashtëzakonshëm, autoritetet politike e civile të Republikës Çeke si dhe anëtarët e bashkësisë diplomatike. Falënderoj përzemërsisht Zotërinë President Klaus për fjalët e sjellshme të përshëndetjes që i tha në emrin tuaj. Veç kësaj, i shpreh vlerësimin tim Orekestrës Filarmonike Çeke për ekzekutimin muzikor që hapi këtë takim, dhe që shprehu në mënyrë domethënëse qoftë rrënjët e kulturës çeke qoftë ndihmesën e madhe që ky komb i ka dhënë kulturës europiane.

Vizita ime baitore në Republikën Çeke qëllon në njëzet vjetorin e rënies së regjimeve totalitare në Europën Qendrore e Lindore, dhe të “Revolucionit të kadifenjtë” që rivendosi demokracinë në këtë komb. Euforia që e ndoqi atë u shpreh në termet e lirisë. Njëzet vjet pas ndryshimeve të thella politike që e shndërruan këtë kontinent, procesi i shërimit dhe rindërtimit vazhdon, tani brenda kontekstit më të gjerë të njësimit europian dhe të një bote gjithnjë e më të globalizuar. Aspiratat e shtetasve dhe ato që priteshin prej qeverive kërkonin modele të reja në jetën publike dhe modele të reja të solidaritetit mes kombeve e popujve, pa të cilat e ardhmja e drejtësisë, e paqes dhe e begatisë, që është pritur gjatë, do të kishte mbetur pa përgjigje. Këto dëshira vazhdojnë të përparojnë. Sot, sidomos mes të rinjve, del përsëri në pah pyetja mbi natyrën e lirisë së fituar. Për çfarë arsyeje njeriu jeton në liri? Cilat janë karakteristikat e saj të përnjëmendta dalluese?

Çdo brez ka detyrën të angazhohet me guxim për t’i organizuar drejt realitetet njerëzore, duke u përpjekur të kuptojë përdorimin e duhur të lirisë (krh. Spe salvi, 25). Detyra për t’i përforcuar “strukturat e lirisë” është themelore, por nuk është kurrë e mjaftueshme: aspiratat njerëzore shkojnë përtej tyre, përtej asaj që çfarëdo autoriteti politik apo ekonomik mund të ofrojë, drejt asaj shprese të ndritshme (krh. ibid., 35), që e gjen zanafillën e vet përtej vetes sonë e megjithatë shfaqet në brendësinë tonë si e vërtetë, bukuri e mirësi. Liria kërkon një qëllim dhe prandaj kërkon edhe një bindje. Liria e vërtetë presupozon kërkimin e të vërtetës – të të mirës së vërtetë – dhe prandaj e gjen plotësimin e vet tamam në njohjen dhe kryerjen e asaj që është e drejtë dhe e duhur. E vërtetë, me fjalë të tjera, është norma-udhërrëfyese për lirinë dhe mirësia është përsosmëria e saj. Aristoteli e ka përkufizuar të mirën si “atë drejt të cilës priren të gjitha gjërat”, dhe arriti të sugjeronte se “megjithëse është e denjë që qëllimin ta arrijmë edhe vetëm për një njeri, gjithsesi, është më e bukur dhe më hyjnore ta arrijmë atë për një komb apo për një polis” (Etika Nikomakeje, 1; Caritas in veritate, 2). Në të vërtetë, përgjegjësia e madhe për ta mbajtur të zgjuar ndjeshmërinë për të vërtetën e për të mirën bie mbi këdo që ushtron roli udhëheqës: në fushën fetare, politike apo kulturore, secili sipas mënyrës së vet. Së bashku duhet të angazhohemi në luftën për lirinë dhe në kërkimin e të vërtetës: ose këto dy gjëra shkojnë së bashku, pak nga pak, ose së bashku shuhen në mënyrë të mjerë (krh. Fides et ratio, 90).

Për të krishterët e vërteta ka një emër: Hyji. Dhe e mira ka një fytyrë: Jezu Krishti. Feja e krishterë, që prej kohës së Shenjtërve Ciril e Metod dhe e misionarëve të parë, ka pasur në realitet një rol vendimtar në formimin e trashëgimisë shpirtërore e kulturore të këtij vendi. E njëjta gjë duhet të ndodhë edhe në të tashmen dhe në të ardhmen. Pasuria e madhe me vlera shpirtërore e kulturore, që shprehen nëpërmjet njëra-tjetrës, jo vetëm i ka dhënë formë identitetit të këtij kombi, por edhe e ka pajisur atë me perspektivën e nevojshme për të ushtruar një rol lidhjeje në zemër të Europës. Për shekuj me radhë kjo tokë ka qenë pikë takimi mes popujve, traditave e kulturave të ndryshme. Sikurse e dimë mirë, ajo ka njohur kapituj të dhimbshëm dhe mban ende vragët e ngjarjeve tragjike të shkaktuara prej moskuptimit, prej luftës e prej përndjekjes. E megjithatë është e vërtetë edhe se rrënjët e saj të krishtera kanë favorizuar rritjen e një shpirti të ndjeshëm faljeje, pajtimi e bashkëpunimi, që i ka bërë njerëzit e këtyre tokave të aftë të rigjejnë lirinë dhe të përurojnë një epokë të re, një sintezë të re, një shpresë të përtërirë. A nuk ka nevojë sot Europa pikërisht për këtë shpirt?

 Europa është më shumë se një kontinent. Ajo është një shtëpi! Dhe liria e gjen domethënien e vet më të thellë pikërisht në të qenit një atdhe shpirtëror. Në respekt të plotë ndaj dallimit mes sferës politike e asaj fetare – dallim që garanton lirinë e shtetasve për të shprehur besojmen e vet fetare e për të jetuar në sintoni me të – dëshiroj të vë në dukje rolin e pazëvendësueshëm të krishterimit për formimin e ndërgjegjes së çdo brezi dhe për nxitjen e një konteksti etik bazë, në shërbim të çdo personi që e quan këtë kontinent “shtëpi”!

 Në këtë shpirt, i bëj jehonë zërit të atyre që sot, në këtë vend dhe në Europë, mundohen të zbatojnë fenë e tyre, në mënyrë respektuese por të vendosur, në arenën publike, në pritjen që normat shoqërore dhe linjat politike të frymëzohen prej dëshirës për të jetuar sipas të vërtetës që e bën të lirë çdo burrë e grua (krh. Caritas in veritate, 9).

 Besnikëria ndaj popujve të cilëve ju u shërbeni dhe i përfaqësoni kërkon besnikëri ndaj të vërtetës, e cila është e vetmja që garanton lirinë dhe zhvillimin e tërësishëm njerëzor (krh. ibid., 9). Në të vërtetë, guximi për ta paraqitur qartë të vërtetën është një shërbim ndaj të gjithë anëtarëve të shoqërisë: ai hedh dritë mbi rrugën e përparimit njerëzor, tregon themelet etike e morale të tij dhe garanton që udhëzimet politike të frymëzohen prej thesarit të urtisë njerëzore. Vëmendja ndaj të vërtetës universale nuk duhet të eklipsohet kurrë prej interesave të veçanta, sado të rëndësishme që të jenë ato, sepse kjo do të çonte vetëm në raste të reja të përçarjes shoqërore apo të diskriminimit, që pikërisht ato grupe interesi apo presioni deklarojnë se duan të kapërcejnë. në të vërtetë, kërkimi i të vërtetës, jo vetëm që nuk e kërcënon tolerancën e ndryshimeve apo pluralizmin kulturor, por edhe e bën konsensusin të mundshëm dhe i lejon debatit publik të mbetet logjik, i ndershëm dhe i përgjegjshëm, duke siguruar atë njësi që nocionet e vagëta të integrimit thjesht nuk janë në gjendje ta realizojnë.

 Kam besim se, në dritën e përkthimit kishtar mbi përmasën materiale, intelektuale e shpirtërore të veprave të bamirësisë, anëtarët e bashkësisë katolike, së bashku me ata të Kishave, bashkësive kishtare dhe besimeve të tjera, do të vazhdojnë të ndjekin, në këtë komb dhe gjetiu, objektivat e zhvillimit që kanë një vlerë më njerëzore dhe humanizuese (krh. ibid., 9).

 Të dashur miq, prania jonë në këtë kryeqytet të mrekullueshëm, shpesh të emërtuar “zemra e Europës”, na nxit të pyesim veten se në çfarë përbëhet kjo “zemër”. Është e vërtetë se nuk ka një përgjigje të lehtë ndaj kësaj pyetjeje, megjithatë një të dhënë na e japin me siguri xhevahiret arkitektonike që e zbukurojnë këtë qytet. Bukuria mahnitëse e kishave të tij, e kështjellës, e shesheve dhe e urave e orientojnë mendjen tonë vetëm drejt Hyjit. Bukuria e tyre shpreh fe; janë epifani (dëftime) të Hyjit që me të drejtë na lejojnë t’i kkonsiderojmë mrekullitë e mëdha të cilat ne krijesat mund t’i dëshirojmë kur i japim shprehje përmasës estetike e njohëse të qenies sonë më të thellë. Sa tragjike do të ishte sikur t’i admironim këto shembuj të bukurisë, duke mospërfillur misterin transhendent që ato tregojnë. Takimi krijues i traditës klasike dhe i Ungjillit i ka dhënë jetë një vizioni të njeriut e të shoqërisë që është i ndjeshëm ndaj pranisë së Hyjit mes nesh. Ky vizion, në formimin e pasurisë kulturore të këtij kontinenti, ka nxjerrë qartë në dritë se arsyeja nuk mbaron me atë që syri sheh, madje ajo është e tërhequr prej asaj që gjendet përtej, asaj të cilën ne e dëshirojmë thellësisht: mund të themi, Shpirti i Krijimit.

 Në kontekstin e udhëkryqit aktual të qytetërimit, kaq shpesh të shënuar prej një përçarjeje alarmuese të njësisë së mirësisë, të të vërtetës dhe të bukurisë, dhe prej vështirësisë rrjedhuese për të gjetur një konsensus mbi vlerat e përbashkëta, çdo përpjekje për përparimin njerëzor duhet të frymëzohet prej asaj trashëgimie të gjallë. Europa, besnike ndaj rrënjëve të veta të krishtera, ka një thirrje të veçantë për ta mbështetur atë vizion transhendent në nismat e saj në shërbim të të mirës së përbashkët të individëve, bashkësive dhe kombeve. Një rëndësi të veçantë ka detyra e ngutshme për t’i nxitur të rinjtë europianë nëpërmjet një formimi që e respekton dhe e ushqen aftësinë, e dhuruar prej Hyjit, për t’i kapërcyer ata kufij që nganjëherë mendohet se duhet t’i zënë ata në kurth. Në sportet, në artet krijuese dhe në kërkimin akademik, të rinjtë e gjejnë me gjithë qejf mundësinë për të shkëlqyer. A nuk është po ashtu e vërtetë se, nëse përballen me ideale të larta, ata do të dëshirojnë edhe virtytin moral dhe një jetë të bazuar në dashurinë dhe në mirësinë? I nxis gjallërisht ata prindër e përgjegjës të bashkësive që presin prej autoriteteve nxitjen e vlerave të afta për të integruar përmasën intelektuale, njerëzore e shpirtërore në një formim të qëndrueshëm, të denjë për aspiratat e të rinjve tanë.

 “Veritas vincit”. Kjo është motoja e flamurit të Presidentit të Republikës Çeke: në fund, me të vërtetë e vërteta fiton, jo me forcë, por falë bindjes, dëshmisë heroike të burrave e grave me parime të qëndrueshme, falë dialogut të sinqertë që, përtej interesit personal, di të shikojë nevojat e të mirës së përbashkët. Etja për të vërtetën, mirësinë, bukurinë, e e vendosur prej Hyjit në të gjithë burrat e gratë, synon t’i drejtojë të gjithë njerëzit së bashkut drejt kërkimit të drejtësisë, të lirisë e të paqes. Historia ka treguar gjerësisht se e vërteta mund të tradhtohet e të manipulohet në shërbim të ideologjive të rreme, të shtypjes e të padrejtësisë. Megjithatë, sfidat që duhet të përballojë familja njerëzore, a nuk na thërrasin të shikojmë përtej këtyre rreziqeve? Në fund, ku ka gjë më çnjerëzore e shkatërrimtare se sa cinizmi që do të donte ta mohonte madhështinë e kërkimit tonë për të vërtetën, dhe se sa relativizmi që i prish vetë vlerat që e mbështesin ndërtimin e një bote të bashkuar e vëllazërore? Ne, përkundrazi, duhet të rifitojmë besimin në fisnikërinë e madhështinë e shpirtit njerëzor për aftësinë e tij për ta arritur të vërtetën, dhe të lejojmë që ai besim të na udhëheqë në punën e durueshme të politikës e të diplomacisë.

 Zonja dhe Zotërinj, me këto ndjenja shpreh në lutje urimin që shërbimi juaj të frymëzohet e të mbështetet prej dritës së asaj të vërtete që është reflektim i Dijes së amshuar të Hyjit Krijues. Me gjithë zemër e thërras mbi ju dhe mbi familjet tuaja begatinë e bekimeve hyjnore.

titujt kryesorë

webmaster