PAPA NË TURQI

(28 nëntor-1 dhjetor 2006)

Rrallëherë një udhëtim papnor është ndjekur, vëzhguar dhe komentuar aq shumë sa ai i Papa Benediktit XVI në Turqi. Udhëtim i kumtuar si me “rrezikshmëri të lartë”, dhe i zhvilluar, kundër çdo parashikimi, në një klimë gati euforike.

Nëse kishte një rrezik real për Papën ishte ai që ta shihte udhëtimin e tij të lëkundej nga një udhëtëim baritor në një udhëtim politik apo errësimi i ekumenizmit në favor vetëm të dialogut ndërfetar. Parësia ekumenike, megjithatë, është ruajtur, me gjithë peshën që Papa Benedikti XVI ka dashur t’i japë.

Vizita bërë patriarkut Bartolomeo I, që nuk ka qenë aspak e njëanshme apo thjesht një vizitë për mirësjellje, ka pasur një domethënie të veçantë për të dy, meqë ka shprehur vëllazërinë e Pjetrit dhe të Andreut dhe ka prekur vetë zemrën e problemit ekumenik: shërbesën e gjithëmbarshme të Pjetrit. Më pëlqen shumë reflektimi i Atë Congar: “Mes Lindjes dhe Perëndimit krejt thelbësorja është identike dhe e ndryshme. Është identikja që është e ndryshme: ndryshimet duhet të njihen dhe të respektohen, janë ndryshime në identitetin e thellë”. Mes katolikëve dhe ortodoksëve nuk bëhet fjalë vetëm për një rregullim ekleziologjik, por para së gjithash për një histori dashurie për ta rimarrë më shumë se kurrë, që bazohet mbi një dashuri të përbashkët të Zotit, burimi i vetëm i vërtetë në ecjen e njësisë së dukshme të Kishës.

Benedikti XVI vizitonte për të parën herë një Vend me shumicë myslimane. Mund të duket e çuditshme që profesor Ratzinger nuk ka vënë kurrë këmbë, si shtegtar, në Bizantin e lashtë, tokën e Shën Palit dhe të Shën Pjetrit, tokën e tetë koncileve dhe të Etërve të Mëdhenj të Kishës. Mund të imagjinojmë se sa përgatitja dhe itinerari i ngjeshur i këtij udhëtimi ka mundur të mallëngjejë zemrën dhe shpirtin e teologut, i cili është pasardhës i Pjetrit apostull. Por të gjithë e prisnin përballë Islamit. Ka ndodhur ajo që ndodh vetëm me bashkëfajësinë e Hyjit. Merrni programin zyrtar të udhëtimit... vizita në Xhaminë Blu, e caktuar vetëm disa ditë para nisjes, nuk ishte parashikuar. Takimi zyrtar i dy ditëve më parë në Ankara me Presidentin e Punëve fetare dukej i largët. Pas vizitës në “muzeun” e Shenjtes Sofi, Papa, i zbathur, hynte në xhaminë më të bukur dhe më të populluar të mbarë Turqisë. Dëgjonte me vëmendje shpjegimet e myftiut të madh të Stambollit, Mustafa Cagrici, dhe të dy qëndronin me thjeshtësi përpara mihrab-it.

Telekamerat e mbarë botës i paraqesin si të shndërruar, kaq afër njëri-tjetrit, sepse të dy ishin afër Zotit. Isha dy metra pas Papës, dhe menjëherë mendja më shkoi tek Gjon Pali II, në marsin e vitit 2000, ndërsa vendoste një citim biblik në zgavrën e Murit të Lotëve: ka mjaftuar ai gjest i thjeshtë për të afruar një papë me mbarë popullin hebre. Edhe më i thjeshtë, por po aq i fortë, shikimi i brendshëm i Benediktit XVI, që duket se i arrin të gjithë besimtarët myslimanë të Hyjit. Do të duhej të citoheshin refleksionet spontane të myftiut të madh në dalje të xhamisë. Po rilexojmë atë që tha Benedikti XVI gjatë audiencës së datës 6 dhjetor: “Duke qëndruar për disa çaste në heshtje në atë vend lutjeje, i jam drejtuar Zotit të vetëm të qiellit dhe të tokës, Atit të mëshirshëm të mbarë njerëzimit. Që të gjithë besimtarët ta njohin veten si krijesa të Tij dhe të japin dëshmi vëllazërie të vërtetë!”.

Nuk duhet të harrojmë qendrën e vërtetë: dy takimet me bashkësitë katolike. I pari, në “Shtëpinë e Marisë” në lartësitë e Efesit, ka qenë takimi tipik i një situate pafundësisht minoritare, por plot me dritë: një grup i vogël besimtarësh dhe një papë, që ishte bërë një famullitar fshati, më shumë se kurrë afër grigjës së tij të vogël, në të cilën ishin përzier edhe disa myslimanë, që kishin ardhur të nderonin Meryem Ana. Ishte pikërisht “mesha e popullit”, me një apel të ngutshëm për paqen, sidomos në Tokën e Shenjtë.

Dhe Mesha e fundit në Stamboll, pak para se të kthehej në Romë, në Katedralen e Shpirtit Shenjt, afër rezidencës ku për nëntë vjet kishte jetuar delegati apostolik Angelo Roncalli, reflektonte mirë katolicitetin e Kishës: një liturgji latine që ka ditur të integrojë në mënyrë të harmonishme shtatë gjuhë, mes të cilave arabishtja, ritet armene, kaldeje dhe siriane dhe një koral me refugjatët irakenë. Në atë asamble nuk mungonte asnjë konfesion i krishterë, nga patriarku Bartolomeo I tek patriarku armen Mesrob.

Shumë i rëndësishëm është takimi i Papës me rabinin e madh të Turqisë, Isak Heleva, kreu i bashkësisë hebreje, që për fat të keq ka kaluar gati pa u vënë re fare.

Në mozaikun e madh të popujve, të kulturave dhe të feve, shtypi, që ka ndjekur me vëmendje të madhe udhëtimin e Papës, me implikimet e tij socio-politike, nuk ka kujtuar asnjëherë situatën e 20 milionë kurdëve, që jetojnë në pesë Vende, një pjesë e mirë e të cilëve në Turqi: endje e mjerueshme e një populli të harruar.

Shpesh më kanë kërkuar se si shpjegohet arritja e një udhëtimi, që shumë vetë e quanin një dështim i plotë. Sigurisht, secili ka thënë të tijën, duke filluar nga vetë Benedikti XVI. Kam admiruar kthjelltësinë e tij konstante, por sidomos ndjenjën e masës, që e ka udhëhequr gjatë gjithë këtij udhëtimi. Ka dhënë provën e një virtyti (në kuptimin më të fortë të kësaj fjale), që karakterizon Kishën romake, discretio, thjeshtësi në fjalë dhe në gjeste; ka qenë shumë e rëndësishme për të shuar dhe për të bërë të bien paragjykimet. Pa pretenduar, ka ndihmuar një Vend të madh dhe të fisshëm që të tregohet, t’i zbulohet vetvetes, të kuptojë më mirë kontradiktat e veta, por edhe aspiratat e veta të ligjshme.

Na takon të gjithëve ne, që të vazhdojmë “ta ndjekim” Papën në vizitën e tij baritore në Turqi, të  cilën nuk do të reshtë së rimarruri dhe së thelluari, sepse, siç ka thënë edhe ai vetë, atje ka lënë një pjesë të zemrës së vet.

 Kardinal Roger Etchegaray

                                                                            Nga revista “30 Giorni”

 titujt kryesore

webmaster