GJERGJ KASTRIOTI-SKENDERBEU (1405-1468)

MBROJTËS I QYTETËRIMIT EVROPIAN

Me rastin e 600 vjetorit të lindjes së Atletit të Krishtit, siç shprehet papa Kalisti III, të Heroit Kombëtar. 

Shekulli i XV, që tashmë ka hyrë në historinë tonë kombëtare si epoka e Skenderbeut, përbën një faqe të ndritur dhe njëkohësisht një periudhë kyçe në historinë mesjetare shqiptare. Niveli që kishte arritur populli shqiptar, me një lulëzim të marrëdhënieve feudale dhe formimi i kombësisë shqiptare me një rrugë të vetën historike, e bënin shqiptarin në pragun e pushtimit turk, një popull me tipare të dalluara dhe të veçanta. Nëpërmjet figurës së Gjergj Kastriotit  Skenderbeut, për një çerek shekulli mishërohet, e gjithë lëvizja antiosmane për liri të botës së krishterë.

Gjatë kësaj lufte 25-vjeçare, të udhëhequr nga Skenderbeu, megjithëse me vështirësi dhe pengesa, përparoi më tepër në hedhjen e themeleve të shtetit të përqëndruar shqiptar, që përfshinte territore të banuara nga popullsia shqiptare, që fliste të njëjtën gjuhë e që kishte të njëjtën kulturë. Ky shtet pati për qendër Krujën “ zemrën e fuqisë Arbërore”, pikërisht këtu ishte instaluar administrata ekonomike, sociale, politike dhe ushtarake e këtij shteti. Kjo figurë legjendare, - siç shprehet dhe Papa Kalisti i III, “Me të vërtetë shohim se ai është pothuajse i vetmi i cili i është kundërvënë pushtimit të egër turk, e nuk ka lejuar afrimin e tyre”, është përfaqësuesi më konsekuent dhe më i shquar i atij grupi sundimtarësh shqiptarë të cilët u rreshtuan në frontin e qëndresës kundër pushtuesit osman. Tek figura e Skenderbeut e pati burimin ajo literaturë e shumëllojtë dhe shumëgjuhëshe, që iu kushtua Skenderbeut në katër anët e botës. Kur vërshimi osman qëndronte si një shpatë e mprehtë kundër Evropës Qëndrore, kur në Gadishullin e Ballkanit shpërthyen lëvizjet për çlirim kombëtar dhe  historianët, shkrimtarët e poetët përdorën figurën e tij si flamur frymëzimi për mobilizimin e popujve për liri e pavarësi.

Për këtë figurë në literaturën historiografike dhe publicistiko-fetare ka pasur vlerësime nga më të ndryshmet, në të cilat mbizotëron vlerësimi pozitiv. Ai është parë si “kordhëtar i madh”, si “luftëtar për lirinë në përgjithësi”, si “Athleta Christi”, “Difensor Fidei” dhe “ Christi propugnotor acerrimus” (Mbrojtësi më i rreptë i Krishtërimit), si dhe mbrojtës i qytetërimit evropian.

Duke u nisur nga këto vlerësime, pati autorë dhe historianë të ndryshëm, të cilët mbajtën një qëndrim skeptik, duke e quajtur figurën e tij (Skenderbeut) si një krijesë të humanistit M. Barleti, apo një figure të shtyrë dhe të paguar nga Venediku, Napoli dhe Papët e Romes, një udhëheqës “çetash malësorësh” etj. Vlerësimet e autorëve të mësipërm, sipas mendimt tonë, janë bërë, duke u nisur nga një material i pakët burimor (pushtuesi osman e bëri vendin tonë një “tabula rasa”, përsa i përket monumenteve dhe dokumeneteve), dhe ai material që ekziston është me prejardhje venedikase, napolitane, dubrovnikase dhe papale. Të gjitha këto dokumente përfaqësojnë veprimtarinë e kancelerive të këtyre shteteve në lidhje me Shqipërinë në fushën ekonomike, politike dhe ushtarake. Nga vështrimi sipërfaqsor i këtyre dokumenteve, të krijohet përshtypja, se në të gjitha fushat, rolin kryesor në Shqipëri e kanë luajtur të huajt. Dhe ai material i pakët që ekziston është vlerësuar në mënyrë të njëanshme, pasi shprehin në mënyrë të maskuar interesat politike të shteteve që u përkisnin studiuesit të cilët janë marrë me figurën e Skenderbeut. Këto faktorë së bashku kanë çuar në qëndrim nënvleftësues të figurës së Gjergj Kastriotit-Skenderbeut në historiografi.

Edhe sot në ditët tona po kërkohet të revizionohet figura e Skenderbeut. Përpjekje të tilla mund t'i konsiderojmë të shëmtuara, pasi janë në kundërshtim me frymën pro perëndimore të vendit tonë. Figura e Skenderbeut është me të vërtetë një mishërim i kësaj fryme dhe pikërisht në këtë kohë kur Shqipëria po bën përpjekje për të ndërtuar marrëdhënie edhe më të mira me Evropen perëndimore, mbijnë si kërpurdhat “pas shiut”, rryma anadollake apo lëvizje të tipit “ Haxhiqamil” për të revizionuar në mënyrë më të sofistikuar figurën e Skenderbeut. Mirëpo, këto lëvizje nuk po dënohen në mënyrën e duhur, madje dhe kultura shqiptare në këtë drejtim po tregohet e dobët. Për shqiptarët sot, figura e Skenderbeut duhet të jetë udhërrëfyesja për në Evropë, pasi kjo figurë tregon se si shqiptarët janë ndjerë evropianë ndër shekuj, sepse edhe pse u pushtuan nuk e braktisën asnjëherë këtë figurë. Pra, ata asnjëherë nuk e braktisën aspiratën evropiane, dëshirën për të qenë në Evropë. Kjo duhet të jetë arsyeja që ne, si shqiptarë, nuk duhet të pranojmë asnjë rrymë apo lëvizje që kërkojnë të revizionojnë figurën legjendare të Gjergj Kastriotit  Skënderbeut.

titujt janar - shkurt 2005

webmaster