I VETMI QË NË BOTËN SHQIPTARE ARRITI TË REALIZOJË NJË ËNDËRR 2000  VJEÇARE

Shënim  i 80  vjetorit të lindjes së dom Simon Filipajt, 1925-1999

I bindur se meriton të kujtohet çdo përvjetor i tij,  po përpiqem edhe unë kësaj radhë t'ju rikujtoj disa nga  tiparet e vërteta dhe vlerat e këtij intelektuali me përmasa ndërkombëtare, duke filluar nga rinia  e hershme e tij!

I ndjeri dom Simon Filipaj është padyshim një figurë e spikatur e kombit shqiptar dhe  një personalitet i fuqishëm i kulturës sonë. Ai me vullnetin e tij të rrallë, por edhe me vullnetin e  të lumit Zot, u dhuroi shqiptarëve një Bibël në gjuhën e tyre.  Ky njeri i popullit dhe i Zotit, i cili duke përkthyer një vepër kaq të vështirë e fjalëshumë (73 libra), bëri të mundur që edhe në gjuhën tonë të citohet e të flitet për dashurinë e madhe që kanë Zoti dhe njeriu, ka vlera të shumëfishta.  Ne tani dhe gjithmonë duhet të jemi krenarë për  këtë kolos të letrave shqipe, i cili tërë jetën e tij si meshtar e shkriu në shërbim të Fjalës së Zotit, sepse pikërisht ai u mundësoi  edhe engjëjve të flasin shqip.  I bindur se meriton të kujtohet çdo përvjetor i tij,  po përpiqem edhe unë kësaj radhë t'ju rikujtoj disa nga  tiparet e vërteta dhe vlerat e këtij intelektuali me përmasa ndërkombëtare, duke filluar nga rinia  e hershme e tij, edhe  pse jam plotësisht i vetëdijshëm dhe nuk pretendoj, me gjithë dëshirën  e mirë, se mund të arrij të sjell tablo më të plota  të vlerave  të tij, se sa kanë shkruar vite të tëra  pena të njohura të shqipes, madje edhe  akademikë të fushave të ndryshme, në hapësirën mabrëshqiptare.  Dhe,  duke patur të vetmin qëllim shënimin e 80  vjetorit të lindjes  së dom Simon Filipajt, mendoj  se ia vlen të përkujtohet kontributi i tij i madh si meshtar në kishën katolike ndërshqiptare.  Për këtë arsye, në këtë përvjetor të ditëlindjes, po përpiqem të sjell  shkurt vetëm disa shënime  modeste për jetën, punën dhe veprën madhore të meshatrit tonë të nderuar, dom Simon Filipajt.

Dashuria e tij për t'u arsimuar

Ai lindi më 1 maj të vitit 1925, në fshatin Kllezën e Ulët (e Poshtme), afër Shasit të lashtë të komunës së Ulqinit.  I përket atij brezi  të rinisë shqiptare që u rrit, u shkollua dhe jetoi në kushte të vështira jetese. Si bir i një familjeje fshatare por arsimdashëse, ai ndoqi  në mënyrë të rregullt dhe me këmbëngulje të admirueshme  shkollimin. Kështu, duke rrëmuar në biografinë e jetës së tij, mëson ndër të tjera, se, në mungesë të shkollës në gjuhën amtare,  të gjitha vitet shkollore i kreu në gjuhën sllave. Shkollën fillore dyvjeçare e kreu në Selitë, kurse dy të tjerat në Katërkollë të Ulqinit. Pas përfundimit të shkollës fillore, sikur e ndieu thirrjen për t'u bërë meshtar. Gjatë viteve 1939  1941 vazhdon  në seminarin e ulët në Tivar, ku edhe ndoqi gjimnazin e atëhershëm. Por, për shkak të Luftës së Dytë Botërore, gjatë viteve 1941  1945 vazhdoi mësimet  në Shkodër. I etur për dije dhe kulturë, kur trevat shqiptare në Malin e Zi kishin nevojë për njerëz të arsimuar, djaloshi 20  vjeçar plot energji dhe aspirata niset për në studime të larta (1945) në Fakultetin Teologjik të Zagrebit, të cilin e përfundon me sukses të shkëlqyer në vitin 1950. Menjëherë pasi u  diplomua, më 29 qershor të po atij viti u shugurua meshtar në katedralën e Zagrebit, kurse meshën e parë në vendlindje e kremtoi më 26 korrik të vitit 1950, ditën e Shna Prendës, në moshën 25-vjeçare.

I pajisur me mësime  teologjike si famullitar, bari i grigjës së Zotit, në fillim shërbeu në Malësinë e Madhe.  Gjtë viteve  1950  1960 shërbeu me një përkushtim të jashtëzakonshëm  në Triesh dhe në Kojë, për ta vazhduar  me po aq  përshpirtshmëri të lartë misionin e tij  në Grudë gjatë viteve 1960  1966. Pikërisht në këto treva të lashta të Malësisë së Madhe, pranë kufirit me Shqipërinë,  u frymëzua për shqipërimin e  teksteve fetare. Njëherazi atje zuri fill edhe puna e tij intelektuale si mbledhës i pasionuar i letërsisë gojore. Gjatë kësaj periudhe kohore në Malësinë e Madhe mblodhi shumë këngë lirike, epike, historike, balada, anekdota, përralla etj,  shumica e të cilave janë botuar  nga Instituti Albanologjik i Prishtionës në “Gjurmime Albanologjike” (Folklor  dhe Etnologji)  dhe në botime të tjera, kurse  materiali folklorik  i  pabotuar, mbledhur prej tij ruhet në arkivin e këtij Instituti. Kështu, falë dashurisë së tij të madhe që kishte për kulturën tonë popullore, arriti të shpëtojë nga zhdukja dhe harresa një pasuri të madhe  të kësaj gurre  popullore, të mbledhur me kujdes të posaçëm dhe dashuri të madhe në Malësinë e Madhe.

Ai, që nga 20 nëntori 1966  deri më 2 shtator 1999, kur edhe ndërroi jetë, ka shërbyer si famullitar në Shën Gjergj të Bregut të Bunës.

Përkthyes i plotë i Biblës në gjuhën standarde

Kush e ka njohur nga afër Dom  Simon Filipaj, duhet të ketë parasysh  natyrën e tij, natyrë e një intelektuali të mirëfilltë. Ishte njeri i vuajtur, i vetmuar, i mençur, i matur, i dashur, i sinqertë, i afërt, modest, fisnik dhe orator i spikatur.  Edhe kur hidhërohej,  të këshillonte apo  të qortonte, e bënte me  fjalë tepër të ëmbla, sa që s'të linte hapësirë për nervozizëm. Me një fjalë ishte njeri i popullit dhe për popullim. Të shfaqej në çdo moment  i angazhuar vetëm në punë. Të shfaqej i tillë që kërkonte, madje ngulmonte të humbiste sa më pak kohë jashtë punës, sa më pak kohë nëpër vende publike me muhabete boshe. I tillë ka qenë, për mendimin tim, dom Simoni. Por, mbi të gjitha ishte punëtor i palodhur, njohës i mirë i gjuhëve biblike, përkthyes i aftë dhe i përkushtuar.  Falë këtyre veçorive dhe dëshirës së tij të madhe për t'u dhënë shqiptarëve një Bibël të plotë në gjuhën e tyre, kësaj pune në përkthimin integral në shqipen standarde të Shkrimit Shenjt, ia doli me  sukses në vitin 1994, duke e kurorëzuar në këtë mënyrë veprimtarinë e tij 40-vjeçare.  Ju kujtoj me kënaqësi  faktin se  për punën që ka bërë dom Simon Filipaj, si një meshtar idealist, për t'i dhënë lexuesit në shqipen letrare Shkrimin Shenjt,  mund të lexoni në libri, Bibla shqip dhe tradita, Tiranë 2004,  në të cilin janë përfshirë materialet e Seminarit Shkencor të mbajtur në Tiranë, më 24 maj 2004, organizuar nga Instituti i Gjuhësisë i Akademisë së Shkencave në bashkëpunim me Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Pra, dom Simon Filipaj është njeriu i cili  ua “mundësoi” edhe engjëjve të flasin shqip.

Se sa e vështirë ka qenë kjo punë, tregon dhe fakti se ka punuar afro 25 vite, pa dritë elektrike, nën dritë  hijen e kandilit e të qiriut, duke u “kacafytur” me fjalë, fjali, frazeologji, porosi tejet të vështira biblike, më mirë e kuptojmë nga dëshmia e tij: “Punoja shpeshherë natë e ditë, kuptohet, me të gjitha punët e tjera meshtarake dhe mendoja kështu: Dy herë qe përkthyer Bibla në gjuhën shqipe, por për fat të keq nuk qe botuar. Për punen time  thoja: Kush e di kur dhe a do të botohet? Koha jonë ishte shumë e vështirë, aq sa s'ishim të sigurtë as për jetën tonë, e jo më për shkrimet tona! Isha në zonën kufitare Shqipëri  Mali i Zi. Kisha mjaft kërcënime, rreziqe. Në tavolinën e punës, mes shumë librave, fjalorëve, biblave, gjithmonë e mbaja edhe testamentin tim. Aty ndër të tjera i shkrova edhe këto fjalë: “Nëse më gjeni të vdekur/ të vrarë/, dijeni se vrastarët janë afër/ roja kufitare/. Zoti i faltë!”

Duke vlerësuar lart punën e mundimshme dyzetvjeçare  të këtij meshtari, në një famulli të harruar të Shën  Gjergjit, buzë lumit Buna, afër  Ulqinit, i cili ishte i vetmi që në botën shqiptare arriti të realizojë një ëndërr 2000  vjeçare të kombit tonë,  Presidenti i Republikës  së Shqipërisë z. Alfred Moisiu, me propozim të Minsitrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, në qershor të vitit 2004, si mirënjohje për punën e bërë, e dekoroi me Urdhërin “Naim Frashëri” i Artë, pas vdekjes. Këtij çmimi prestigjioz  të dom Simon Filipajt, i cili me përkthimin e Biblës hyri në analet e kulturës shqiptare, i kanë paraprirë edhe  shpërblime dhe mirënjohje të tjera të larta, ndër të cilat  veçojmë:   Titullin  e lartë “Imzot” (monsinjor) nga Selia e Shejtë, më 3 nëntor 1988 dhe  shpallja “Prelat Nderi” nga Papa Gjon Pali II, më 6 korrik  1992.

Në shenjë nderimi dhe përkujtimi, Bashkia e Ulqinit i ka dhënë emrin e tij një rruge, kurse Shoqata  Dom Simon Filipaj, që nga themelimi i saj 2002, organizon aktivitete Takimet e dom Simonit.

Po i mbyll këto shënime modeste për  punën dhe kontributin  madhështor që ka bërë dom Simoni jo vetë në shqipërimin e Biblës, me vlerësimin  se populli shqiptar krenohet me personalitete të tilla.

Gjekë Gjonaj, Ulqin

maj -qershor 2005

webmaster